4799591-321385

-148074190056

نشریه حفاظت منابع آب و خاك، سال ششم، شماره چهارم، تابستان 1396

کاربرد مد لهای شوری زدایی به منظور تدوین برنامه تناوب زراعی خاك های شور و سدیمی )مطالعه
موردی منطقه رامهرمز (
صفورا اسدی کپورچال1 *و مهدی همایی2
1*( استادیار؛ گروه علوم خاک؛ دانشکده علوم کشاورزی؛ دانشگاه گیلان؛ رشت؛ ایران
[email protected] :نویسنده مسئول، ایمیل*
2( استاد؛ گروه آبیاری و زهکشی؛ دانشکده کشاورزی؛ دانشگاه تربیت مدرس؛ تهران، ایران

تاریخ دریازت: 23/06/1395 تاریخ پذیرش: 06/02/139

چکيده
4792248130667

شوري خاك يكي از چالش هاي مهم كشاورزي پايدار در مناطق خشک و نیمهخشک است. تجمع نمک ها در ناحیه رشد ريشه بر ويژگي هاي فیزيكي و شیمیايي خاك از جمله فشار اسمزي، نفوذپذيري و هدايت هیدرولیكي تأثیر گذاشته و در نتیجه آن رشد و نمو بی شتر گیاهان زراعي و باغي يا مختل مي شود و يا به طور كامل متوقف مي گردد. هدف از پژوهش حاضر بررسي كاربرد مدل هاي شوري زدايي به منظور ارائه برنامه تناوب زراعي اصلاح و بهسازي خاك هاي شور و سديمي است. بدين منظور آزمايشي با دو تیمار و سه تكرار در اراضي به مساحت ٤٥٠٠٠ هكتار واقع در استان خوزستان كه كلاس شوري و سديمي بودن آن در كلاس 3S4A قرار داشت انجام شد. در تیمار نخست از هیچ گونه ماده اصلاح كننده استفاده نگرديد و فقط با كاربرد يک متر عمق آب آبشويي در چهار تناوب 2٥/٠ متري اجرا شد. لیكن در تیمار دوم ،گچ با درجه خلوص 78% به اندازه ده تن در هكتار استفاده و سپس عملیات آبشويي به روش غرقاب متناوب و يک متر عمق آب آبشويي انجام گرديد. نمونه هاي خاك پیش، حین و پس از كاربرد هر تناوب آبیاري از اعماق2٥-٠، ٥٠-2٥، 7٥-٥٠، 1٠٠-7٥، 12٥-1٠٠، 1٥٠-12٥ سانتي متري برداشت و تجزيه هاي فیزيكي و شیمیايي مورد نظر بر روي آن ها اعمال شد. نتايج نشان داد كه از میان مدل هاي مورد بررسي، مدل لگاريتمي از كارآيي بهتري براي تخمین مقدار آب مورد نیاز براي اصلاح خاك هاي شور و سديمي برخوردار است. بر اساس مدل به دست آمده، مقدار خالص آب لازم براي كاهش مقدار شوري اولیه خاك محاسبه و در نهايت براي بهسازي خاك هاي شور و سديمي، برنامه تناوب زراعي اصلاحي اراضي در دو گزينه ارائه گرديد. گزينه نخست با آبشويي مقدماتي و كشت جو در استمرار آبشويي در اولويت بود و گزينه دوم با آبشويي مقدماتي و كشت يونجه در استمرار آبشويي در اولويت بعدي قرار گرفت. نتايج اين پژوهش نشان مي دهد كه گنجاندن يک برنامه ي تناوب زراعي به همراه آب آبشويي، ضمن آبشويي مؤثر نمک هاي محلول از نیمرخ خاك، موجب صرفه جويي قابل توجه در میزان آب مصرفي مي گردد.

واژههای کليدی: آبشويي؛ بهسازي خاك؛ خاك هاي شور و سديمي؛ تناوب زراعي

مقدمه
یکی از عمدهترین چالشهای پیشروی انسان ت أمین غذا و تضمین امنیت غذایی جمعی ت رو ب از یایش درقرن بیست و یک م ی باش د ترری ا ارا ی از دیگ رعوام ل مه در ک اهش کیكی ت خ اک و ک اهش تولی د محصولات کشاورزی ب ش مار م ی رود ک ب ر امنی تغذایی و زیست بوم اثر منكی می گذارد ،آن گون ک زندگی جمعیتی نیدیك ب یك میلیارد نكر را در ب یش از یکص دکشور جهان تحت تأثیر قرار داده است ترری ا ارا یطی مراحل مرتلف زیییک ی و ش یمیایی رد داده ک دراین میان شور شدن خاک ها یکی از انواع گسترده و ب ارزاین مشکل است) 0891 ,.Epstein et al( ش وری خ اکعبارت از تجمع نمك در لای های سطحی و زیرس طحیخاک بوده ک تراک این نم ك ه ای محل ول ب ص ورته دایت الکتریک ی قاب ل ان دازه گی ری اس ت ش وری اززاکتورهای محدودکننده مه برای محصولات کش اورزیبوده و در مناطق خشك و نیم خش ك، در اث ر آبش ویی ناکازی و تجمع بیش از حد نمك ها در خاک و همچن ین،کاربرد آب های زیرزمینی غن ی از کربن ات و ب ی کربن اتسدی ب منظور آبیاری، واکنش) pH( خاک از یایش یازت است) بی نام ،1381؛ هم ایی، 1381( ش ور ی و س دیمیشدن خاک از خطرات زیست محیط ی ج دی در سراس رجه ان ب وده و ب یش از 1000 میلی ون هکت ار از ارا ی )حدود هكت درصد سطح قاره ه ای ک ره زم ین( تح تت أثیر درج ات مرتل ف ش وری م ی باش ند )Szabolcs,1994( نیدیك ب ٧٧ میلیون هکتار از ارا ی نیی ازیون بر شور شدن طبیعی خاک ها در اثر زعالیت های انسانی شور شده است ک 58 درصد آن ناشی از آبی اریبوده است ب طور میانگین ،20 درصد ارا ی آبی جه انبا مشکل شوری مواج هستند ک ازیایش ای ن مد دار درکشورهایی مانند ایران و مصر تا 30 درص د نی ی گ یارششده است )5991 ,.Ghassemi et al( با توج ب ای ن ک کشور ما در یك منطد خشك و نیم خشك قرار گرزت و خشکی ج ی زط رت تات ی آن اس ت و ارا ی ش ور وس دیمی بر ش گس ترده ای از ارا ی کش ور را در ب ر می گیرد ،از این نظر حكاظت و مدیریت بهین منابع آب و خاک از مه ترین عوامل حك کیكی ت خ اک ه ا هنگ اموقوع خشکس الی اس ت )اس دی کوورچ ال و همک اران،1391(
از مه ترین دلایل شوری خاک در ایران می توان ب بارندگی ک ، زیاد بودن تبریر از سطح خاک، پستی و بلندی های سطح زمین، کیكیت نامناسا آب آبیاری و نوع سنگ های مادری اشاره کرد )Pazira and Homaee,
2517446499408

سال

ششم

/

شماره

4
/
تابستان

96

سال

ششم

/

شماره

4

/

تابستان

96



قیمت: تومان

دسته بندی : منابع آب خاک

دیدگاهتان را بنویسید