-245561-458

5313990-442418

نشریه حفاظت منابع آب و خاك ،سال سوم، شماره چهارم، تابستان 1393

اثر کاه و کلش برنج بر تولید رواناب سطحی و هدررفت خاك در کرت هاي کوچک

سید حمیدرضا صادقی*، احسان شریفی مقدم2 و لیلا غلامی3

1*) استاد؛ گروه مهندسی آبخیزداري؛ دانشگاه تربیت مدرس؛ دانشکده منابع طبیعی؛ نور؛ 76489- 46417؛ مازندران؛ ایران
[email protected] :نویسنده مسئول مکاتبات*
دانش آموختۀ کارشناسی ارشد؛ گروه مهندسی آبخیزداري؛ دانشگاه تربیت مدرس؛ دانشکده منابع طبیعی؛ نور؛ 76489-46417؛ مازندران؛ ایران
استادیار، گروه مهندسی آبخیزداري، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزي و منابع طبیعی ساري، بادله کیلومتر 10 نکا، ساري، صندوق پستی 737

19703334191

تاریخ دریافت: 27/11/1392 تاریخ پذیرش: 31/06/1393

چکیده
فرسایش خاك از چالش هاي مهم در حفاظت بهینه از منابع آب و خاك است .پوشش سطح زمین، بر فرآیندهاي تولید رواناب و هدررفت خاك مؤثر است. امروزه مواد افزودنی و اصلاح کننده متنوعی با هدف حفظ آب و خاك در سرتاسر جهان مورد استفاده قرار می گیرد. با وجود این، نقش مواد اصلاحی آلی قابل دسترس و دوستدار محیط زیست کمتر مورد توجه قرار گرفته است. بر همین پایه، در این پژوهش به بررسی تأثیر کاربرد کاه و کلش برنج با مقدار نیم کیلوگرم در مترمربع در مقیاس کرت و در سه تکرار با شیب 20 درصد بر مقدار رواناب و هدررفت خاك با استفاده از شبیه ساز باران روي خاك لومی رسی شنی پرداخته شد. پس از پخش کردن کاه و کلش در سطح خاك، کرت ها به مدت 15 دقیقه تحت بارش 50 و 90 میلی متر بر ساعت قرار داده شدند. نتایج نشان داد که اثر تیمارها در دو شدت 50 و 90 میلی متر بر ساعت بر کاهش حجم رواناب و در مقایسه با کرت شاهد به ترتیب در حدود 90 و 96 درصد بود و مقدار هدررفت خاك در هر دو شدت را کاملاً متوقف نمود .همۀ اختلافات در سطح احتمال یک درصد معنی دار ارزیابی شد.

کلید واژه ها: افزودنی آلی خاك؛ حفاظت خاك؛ شبیه ساز باران؛ فرسایش خاك
مقدمه
67763138089443

سال

سوم

/
شماره

4
/

سال

سوم

/

شماره

4

/

هدررفت خاك یک مشـکل جـدي در کشـورهاي درحال توسعه محسـوب مـی شـود کـه سـبب نگرانـی هـايفراوانی شده است (2012Wolancho, ). از جمله روش هاي جل وگیري از ه دررفت خ اك اس تفاده از پ س مان دهاي زراعی1 است. پـس مانـدهاي زراعـی هـم چـون گیاهـان،به صورت یک لایه حفاظتی علاوه بر جذب انرژي جنبشی قطرات باران قادر است با افزایش مقاومت برشـی سـطحخاك، فرسایش را به شدت کاهش دهـد (رفـاهی، 1372؛ صادقی و همکاران ،1392). Ditrich (1992) نشان داد بـابرداشت علوفه از اراضی مرتعی و کاهش تـراکم پوشـشگیاهی از 95 به 10 درصد، مقاومت برشـی سـطح خـاكبه میزان 38 درصد کاهش یافت. برخی دیگر از پژوهش ها نیز میـزان تـأثیر محتـواي آلـی خـاك در کـاهش و مهـارهدررفت و فرسایش خاك را تأییـد کـرده انـد ( Morgan, 1995؛ 2003 ,.Auerswald et al). بر همین اساس مالچ هاي آل ی و طبیع ی مختلف ی ب راي حفاظ ت خ اك در براب ر فرسایش مورد اسـتفاده قـرار گرفتـه اسـت کـه از جملـهمی توان به بقایاي محصولات کشاورزي، لاشبرگ، خـردهچوب پوست درختان، شن و سنگ ریزه اشاره کرد( Gilley 1986 ,.et al؛ 2006 ,.Ruy et al؛ 2010 ,. Ruiz- et alSinoga؛2011 ,.Smets et al). در بـین روش هـاي حفـاظتیآلی، مالچ کاه و کلش می تواند تأثیر بیش تـري بـر بهبـودفرس ایش خ اك داش ته باش د ( Center for Watershed
2001Protection, ). کاه و کلش می تواند باعث جـذب اثـرقطـرات بـاران( 1976Lal, ؛ 1993 ,.Schwab et al؛Das and
2002Agrawal, ؛ 2007 ,.Adekalu et al؛ 2010and Sarkar, Kukal) و کاهش تخریب خاکدانه هاي خـاك و در نتیجـهباعث کاهش فرسایش پاشمانی شده و به تبع آن روانـابو هـدررفت خـاك کـاهش مـی یابـد (Sur and Ghuman,
.(1994
سوابق نشان داده است که کاه و کلش علاوه بر کاهش میزان فرسایش آبی، تبخیر را نیز کاهش داده( Adekalu et 2007 ,.al) و طبعاً موجب اصلاح خاك (1955Jacks, ؛ ,.et al
et al., ؛Meyer et al., 1970 ؛Adams, 1966 ؛McCalla 1963 Kukal and ) و تکامل خاکدانه هـا (Garcia-Moreno 2013
2010Sarkar, ) شده است .Gilley و همکـاران ( 1986) بـامطالعه میزان اثر مالچ ذرت بر رواناب و هـدررفت خـاك دریافتند کـه ایـن نـوع مـالچ موجـب کـاهش روانـاب و هدررفت خاك شد (2008Loch .(Smets et al. و Donnoll
(1988) میزان تـأثیر مـالچ کـاه و کلـش بـر فرسـایش وترك خوردگی خاك رسی شرق استرالیا ،تحت شـبیه سـازباران در شش کرت را بررسی کردنـد. آن هـا دریافتنـد کـهمیزان فرسایش خاك ناشی از بارندگی با افزایش مقدار کاه و کلش، کاهش پیدا کرده است .Khan و همکاران( 1988) در شرایط آزمایشگاهی و در مقیاس کرت نشان دادند کـهاستفاده از کاه و کلش برنج باعث کاهش معنی دار رواناب و هدررفت خاك شد. Gallagher و همکـاران ( 1996) بـااستفاده از بقایاي ذرت با اسـتفاده از شـبیه سـاز بـاران بـاشدت 72 میلی متر بر ساعت با شیب 7 درصد براي مدت30 دقیقه نتیجه گرفتند که با افزایش بقایاي گیـاهی از 25 به 79 درصد، میزان فرسایش خاك از 75/2 به 24/0 تـندر هکتار کـاهش مـی یابـد.DeHaan (1996) میـزان اثـرمالچ هاي مختلف بر فرسایش خاك تحت شبیه ساز بـارانرا آزمایش کردند. آنها گـزارش کردنـد کـه میـزان تولیـدرواناب با استفاده از مالچ 13 برابر کم تر شـد . Edwards و همکاران( 2000) به منظور بررسی اثر بقایاي سـیب زمینـیبر هدررفت خاك با مقادیر 5، 15 و 20 درصـد از سـطحپ لات ه اي فرسایش ی ب ا س طح 4/88 مترمرب ع، تح ت شبیه سازي باران با شدت 150 میلی متر بر ساعت و تداوم 10دقیقه در ایسلند، بیان نمودند که کم ترین پوشش مـالچسیب زمینی در مقایسه با پوشش هاي بالاتر هدررفت خاك را 56 درصد بیش تـر افـزایش مـی دهـد . Ruy و همکـاران(2006) اثر مالچ ذرت بر رواناب در کرت 20 مترمربع بـاشیب 7 درصد در La Tinaja مکزیـک را مطالعـه کردنـد.آنها دریافتند که بـا افـزایش مقـادیر مـالچ میـزان کـاهشرواناب بیش تر بوده اسـت . Adekalu و همکـاران ( 2007) اثر مالچ چمـن چنـد سـاله( Pennisetum purpureum) بـرنفوذپذیري ،رواناب سطحی و هدررفت خاك در سه نـوعخاك کشاورزي با دو شیب در نیجریه را بررسـی کردنـد.رواناب و هدررفت خاك با افـزایش مـالچ، کـاهش و بـاافزایش شیب، افزایش پیدا کرد .Groen و Woods (2008) اثر کاه و کلش بر کاهش میزان رواناب و فرسایش پس از آتش سوزي در شمال غربـیMontana در ایـالات متحـدهامریکا، در کرت 5/0 مترمربع را مورد بررسی قرار دادنـد.نتایج افزایش معنی دار در پوشش زمـین و کـاهش میـزانفرسایش در مقایسه با کرت شاهد (بدون مـالچ) را نشـانداد. Jiang و همکاران( 2011) اثر کـاه و کلـش بـر تولیـدرواناب در Midwestern ایالت متحـده را بررسـی کردنـد.
نتایج ایشان نیز نشان داد که مالچ کاه و کلش در مقایسه با خاك لخت ،رواناب و فرسایش خاك را بـه ترتیـب 68 و 95 درصد کاهش داد. Li (2011) نیز اثر مالچ چمن باهایا
4273278132115

سال

سوم

/
شماره

4
/

تابستان

93

سال

سوم

/

شماره



قیمت: تومان

دسته بندی : منابع آب خاک

دیدگاهتان را بنویسید