-248609-494

نشریه حفاظت منابع آب و خاك، سال سوم، شماره سوم، بهار 1393

5143302-1760501

تحلیل بهره وري اقتصادي آب و کود نیتروژن درتولید چاي با روش آبیاري بارانی

کوروش مجد سلیمی1* و ابراهیم امیري2

1) محقق؛ بخش تحقیقات فنی و مهندسی؛ مرکز تحقیقات چاي کشور؛ لاهیجان؛77555- 44159؛ گیلان؛ ایران
[email protected]:نویسنده مسئول مکاتبات *
2) دانشیار؛ گروه زراعت؛ دانشگاه آزاد اسلامی؛ دانشکده کشاورزي و منابع طبیعی؛ لاهیجان؛ 54444- 44199؛ گیلان؛ ایران

17996464338

تاریخ دریافت:04/08/1392 تاریخ پذیرش: 31/02/1393

چکیده
حفاظت از منابع آب و خاك از ضروري ترین ارکان تولید در بخش کشاورزي و حفاظت زیست بوم است. لذا با توجه به محدودیت منابع آب و خاك، بررسی روش هاي بهینه سازي مصرف آب و کود در باغ هاي چاي از اهمیت زیادي برخوردار است. در این پژوهش، به منظور تحلیل بهره وري اقتصادي آب و کود نیتروژن در آبیاري بارانی تکمیلی باغ هاي چاي، آزمایشی به صورت کرت هاي خرد شده نواري با شش سطح نیتروژن صفر ،100، 200، 300 ، 400 و 500 کیلوگرم نیتروژن در هکتار( 0N تا 5N) و پنج سطح آبیاري شامل آبیاري کامل( 4I)، آبیاري ناقص( 1I2 ،I و 3I) و سطح بدون آبیاري( 0I) در چهار تکرار طی سال هاي 1387 تا 1389 اجرا شد. نتایج نشان داد که بیشترین میزان بهره وري اقتصادي آب و کود نیتروژن با انجام آبیاري بارانی تکمیلی به میزان 3424 مترمکعب و کاربرد 200 کیلوگرم نیتروژن در هکتار حاصل شد .
افزایش و یا کاهش مقدار نیتروژن از مقدار توصیه شده در شرایط آبیاري کامل سبب کاهش بهره وري اقتصادي آب و کود گردید. بهترین بهره وري اقتصـادي آب درسطوح آبیاري ناقص مربوط به کاربرد 200 کیلوگرم نیتروژن در هکتار بود، لیکن بیشترین بهرهوري اقتصادي کود در این شرایط با کاربرد 100 کیلوگرم نیتـروژن درهکتار به دست آمد. در شرایط بدون آبیاري (دیم) کاربرد 100 کیلوگرم نیتروژن در هکتار براي دستیابی به حداکثر بهرهوري اقتصادي کود در بـاغ هـاي چـاي توصـیه
می شود.

کلید واژه ها: آبیاري تکمیلی؛ بهره وري تولید؛ تولید اقتصادي؛ چاي؛ نیتروژن

مقدمه
کشت گیاه چاي در سطحی معادل با 32 هزار هکتـاراز اراضی استان گیلان و قسمتی از مازندران انجام می شود و چاي تولیدي دراین مناطق فقط 20 درصد از نیاز کشور را تامین می نماید (غلامی ،1387).افزایش تولید محصـولب ا کیفی ت مناس ب، نق ش مهم ی را در بهب ود معیش تچاي کاران و گردش اقتصادي منطقه بر عهده دارد .
67946018607603

سال

سوم

/
شماره

3
/

بهار

سال

سوم

/

شماره

3

/

بهار

آب و کود نیتروژن مهم ترین نهاده هـاي کشـاورزي درتولید برگ ها و شاخساره هـاي چـاي بـه عنـوان عملکـرد هستند( Carr, 2010b). از عوامل اصلی کمبود نیتروژن در خاك اراضی چاي کاري می توان برداشت متـوالی بـرگ وشاخساره هاي چاي (محصول)، انجام هرس هاي مختلف و تلفات زیاد این عنصر بـه علـت تصـعید و آبشـویی یـوننیترات در اثر بارندگی و یا بیش آبیاري را نام برد( Carr, 1991a; Stephens and Carr, 2010). به طور کلی، واکنش چاي به سطوح مختلف نیتروژن به میزان رطوبت موجـوددر خ اك، ش رایط آب و هـوایی، خصوص یات خ اك وقابلیــت جــذب عناصــر غــذایی دیگــر بســتگی دارد(1992Bonheure and Willson,). در صورتی که نیتـروژناز دست رفته جبران نشود، خاك به تدریج حاصـل خیـزيخود را از دست داده و کاهش در رشد بوتـه هـا و میـزانمحصول اتفاق می افتد. مصرف زیاد نیتروژن در صورتی که مقدار سایر عناصر غذایی کافی نباشد، دوره رشد گیـاه راطولانی تر کرده و میزان عملکرد و کیفیت کاهش می یابـد(2011 ,Owuor et al).بنابراین، مصرف بهینه کود نیتروژن با هدف حفـظ تعـادل بـین عملکـرد و کیفیـت محصـول(2011 ,Owuor et al., 2008a) در باغ هاي چـاي، بسـیارحائز اهمیت است.
برداشت متوالی بـرگ سـبز چـاي در ایـران از اوایـلاردیبهشت تا آبان ماه در سه فصل بهـار، تابسـتان و پـاییزانجام می شود. با توجه به طول دوره بهره برداري و شرایط آب و هوایی تقریباً مناسب در ماه هاي گرم، انتظار می رود که بیشترین عملکرد و مرغوب تـرین چـاي در ایـن دوره به دست آید اما در برخی از ماه ها (اواسط خرداد تا اوایـلشهریور)، میزان بارندگی کمتر از نیاز آبی بوته هـاي چـاياست و میزان و کیفیت محصول در اثر تنش ناشی از کـمآبی، به مقدار بسیار زیادي کاهش می یابد کـه ایـن مسـالهمعیشت کشاورزان و اقتصـاد منطقـه را بـا تهدیـد مواجـهمی سازد. بنابراین تامین آب مورد نیاز گیاه چاي با استفاده از آبیاري تکمیلی و اصول صحیح بهره برداري، مهـم تـرینمساله در افزایش کمیت و کیفیت این محصول و بـازدهیاقتصادي آن است (مجد سلیمی و همکاران، a1389).
در اراضی چاي کاري شمال کشور تا به امروز توصـیهمشخص و علمی براي کاربرد نیتروژن ارائه نشده است و کشاورزان اقدام به افزایش خود سرانه نیتـروژن (بیشـتر از400 و 200 کیلوگرم نیتروژن در هکتار بـه ترتیـب بـراياراضی فاریاب و دیم) با تصور دستیابی به محصول بیشتر و تولید اقتصادي می نمایند. تحقیقات نشـان مـی دهـد کـهمصرف مازاد نیتروژن نه تنها عملکرد را افزایش نمی دهـدبلکه باعث کاهش کیفیت و بازار پسـندي چـاي تولیـدي
مـی شـود ( 2010 ,Owuor et al., 2008b). هـم چنـی ن، در موارد بسیار زیادي، آبیاري بیش از میزان مورد نیاز سـببآبشویی مـواد مغـذي، فرسـایش خـاك و مانـدابی شـدنباغ هاي چاي و در نهایت کاهش شدید عملکرد، کیفیت و تولیـد غیـر اقتصـادي کشـت و صـنعت چـاي مـی گـردد
.(Burgess, 1994)
مجد سلیمی و میر لطیفی( 1387) در تحقیق یک سـاله خود گزارش کردند که مصرف 180 کیلوگرم نیتـروژن درهکتار همـراه بـا انجـام آبیـاري بـارانی تکمیلـی در دورهخشک می تواند عملکرد چـاي را بـه میـزان 150 درصـدنسبت به شرایط بـدون آبیـاري و مصـرف 100 کیلـوگرمنیتروژن در هکتار افزایش دهـد. هـم چنـین، کـاهش دورآبیاري در روش بارانی براي دستیابی به تولید اقتصـادي وبهره وري مصرف آب بیشتر در ماه هاي کـم آبـی، توصـیهشده است (مجد سلیمی و همکاران، b1389) امـا بـا ایـنوجود، بیش از 95 درصد اراضـی چـاي کـاري ( 30 هـزارهکتار) در شمال کشور به صـورت دیـم هسـتند (غلامـی،1387).
بنـابراین، بهینـه س ازي مصـرف آب و کـود نیت روژن،تدوین برنامه و اعمال مدیریت صحیح آبیـاري مـی توانـدعلاوه بر افزایش عملکرد در واحد سطح یا آب مصرفی و کاهش هزینه هاي تولید، زیان هاي ناشـی از کمبـود منـابعآب س الم را نی ز جبــران و ش رایط لازم ب راي توســعهکشاورزي پایـدار و تولیـد اقتصـادي محصـول را فـراهمنماید. در این مقاله، تجزیه و تحلیل اقتصـادي بـه منظـورتعیین بهترین تیمار آبیاري و کود نیتروژن از نظر شـاخصبهره وري اقتصـادي آب و کـود نیتـروژن در تولیـد چـايانجام شده است.
مواد و روش ها
4273278324139

سال

سوم

/
شماره

3
/

بهار

سال

سوم

/



قیمت: تومان

دسته بندی : منابع آب خاک

دیدگاهتان را بنویسید