نشریه تخصصی مهندسی صنایع، دوره 49، شماره 2، پاییز و زمستان 1394، از صفحه 287 تا 298
ارائة مدلی جدید در تصمیم گیری چندمعیارة فازی بهمنظور رتبه بندی تأمین کنندگان )مطالعة موردی: شرکت تبلیغاتی(

وحید نعمتی ابوذر1 و محمدعلی بهشتی نیا2*‌ ‌
دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت اجرایی دانشگاه سمنان
استادیار گروه مهندسی صنایع دانشگاه سمنان

)تاریخ دریافت 26/07/93 ـ تاریخ دریافت روایت اصلاح شده 22/11/93 ـ تاریخ تصویب 04/12/93( چکیده
یکی از موضوعهای مهم در طراحی زنجیرة تأمین، انتخاب تأمین کننده است چراکه هریک از تأمین کنندگان، بخشـ ی از معیارهـای خریـدار رابرآورده می کنند و انتخاب از میان آن ها، درواقع، یک مسئلة تصمیم گیری چندمعیاره است که به رویکردی ساختاریافته و سیسـتمی نیـاز دارد.در این پژوهش، ضمن پرداختن به صنعت خاص تبلیغات، دو معیار جدید برای ارزیابی تأمین کنندگان ارائـه شـده اسـت. همچنـین یـک روشترکیبی، با تلفیق تکنیک های منطق دیجیتالی تعدیل شده و تاپسیس فازی، برای ارزیابی تأمین کنندگان در این صنعت پیشنهاد شده است.

واژه‌های‌کلیدی: انتخاب تأمین کنندگان، تاپسیس ،منطق فازی ،MCDM ،MDL.

مقدمه
زنجیرة تأمین، هم راستایی شرکت هایی است که محصولها یا خدمات را به بازار عرضه می کنند] 1[. همچنـین شـبکه ای از امکانات و فعالیت هایی است که تمامی عملیات تولیـد، نظیـرخرید مواد و قطعات و جابهجایی آن ها، ساخت محصـول هـا و توزیع و خدمات پس از فروش را شـامل مـی شـود . مـدیریت زنجیرة تـأمین نیـز همـاهنگی در تولیـد، موجـودی )انبـار(،مکان یابی و حمل ونقل بین شرکت کنندگان در زنجیرة ،بـرای دستیابی به بهترین ترکیـب پاسـخگویی و کـارایی، درجهـت موفقیت در بازار است ]2[.
در دهــة اخیــر، نحــوة تــأمین مــواد اولیــه و انتخــابتأمین کننـدگان در زنجیـرة تـأمین، چالشـی بـرای بیشـتر سازمان ها بوده است. از آنجاکـه عملکـرد تـأمین کننـدگان ، اثری اساسی بر موفقیـت یـا شکسـت زنجیـرة تـأمین دارد، انتخاب تأمین کننده، وظیفهای راهبردی شناخته مـ ی شـود . ارزیابی و انتخاب تأمین کنندگان، فرایندی است که طی آن، تأمین کنندگان به عنوان یک جز از زنجیرة تأمین، تحلیـل،ارزیــابی و انتخــاب مــ ی شــوند. از طرفــی تصــم یم گیــری چندشاخصه1، رهیافتی است که با رتبه بندی و گزینش یک
609658965

* نویسندة مسئول: تلفن/ فکس: 02333654275
یا چند تأمین کننده از میان مجموعه ای از تـأمین کننـدگان سروکار دارد. تصمیم گیری های چنـدمع یاره2 نیـز چـارچوبمؤثری را برای مقایسـ ة تـأمین کننـدگان براسـاس ارزیـابیمعیارهای متفاوت بهدست می دهند] 3[.
روش منطق دیجیتالی تعدیل شده3، یکـی از روش هـا ی جدید در تصمیم گیری چنـدمعیاره اسـت کـه ضـعف روشتحلیل سلسلهمراتبی4 ساعتی ]4[ را پوشـش مـی دهـد . بـهروش AHP، از زمان مطرح شدن، توجه بسیاری شده اسـت.
این امر بهدلیل ساختار روشن و روش سادهای است که فهم آن را آسان م یکند ،اما در این روش، برای تشکیل مـاتریستصمیم گیری، مقایسة زوجی میان گزینه ها ضروری است که محاسبههای طو نی و دقت کمی را بـه همـراه دارد. ضـعفاصــلی روش AHP ایــن اســت کــه در پرکــردن مــاتریسمقایسههای زوجی بین دو عنصر ،باید به امتیازهایی که بـهعناصر دیگر داده شده است نیز توجه کرد برای مثال، اگـربه اختلاف یک معیار )یا گزینه( با عنصر )یا گزینـه( دیگـر، عدد 5 را نسبت دهیم، در تعیین برتری دو معیار )یا گزینة( دیگر که اختلاف بیشتری با دو معیار )یا گزینة( دیگر دارند،
Email: [email protected]
عدد بزر تری اختصاص مییابد. توجه به اندازة اختلافهـ ا و تعیین میزان آن در متغیرهای کیفی، امـری گـیج کننـده است، اما در روش MDL اختلاف بین دو معیار )یـا گزینـه(مهم نیست و در مقایسههای زوجی، تنها از اعـداد 1، 2 و 3 استفاده می شود. در این روش، درصورت برتری یـک گزینـهبر گزینة دیگـر در مـاتریس مقایسـههـای زوجـی عـدد 3، درصورت تساوی ارزش با گزینة دیگـر عـدد 2 و درصـورتداشتن ارزش پایین تر از گزینة دیگر عدد 1 اختصـاص دادهمی شود و اختلاف ارزش گزینه ها با یکدیگر اهمیتی ندارد.
روش تاپس یس5 نی ز از مت داول ت رین و پرک اربردترین روش های تصمیم گیری چندمعیاره است که رتبه بندی را بـااستفاده از جواب ایـده آل مثبـت 6 و جـواب ایـده آل منفـ ی7 انجام می دهد. نکتة دیگر آن است کـه مقایسـة معیارهـا یـاگزین ه ه ا قطع ی نیس ت و بهت ر اس ت از طری ق واژهه ا و عبارت های زبـانی بیـان شـو د بنـابراین ، بـرای رسـیدن بـهنتایجی که با دنیای واقعی مطابقت بیشتری داشته باشد، از نظری ة مجموع ه ه ای ف ازی اس تفاده م ی ش ود. تئ وری مجموعه های فازی، گـامی بـرای نزدیـکشـدن قطعیـت درمسائل کلاسیک ریاضیات و عدم قطعیت فراگیـر در جهـانواقع است. این نزدیکی، در نتیجة تمایل بی حدوحصـر بشـربه درک بهتر فرایندهای فکـری و شـناختی اسـت . در ایـن پژوهش، ابتدا از ترکیب دو روش MDL و تاپسـیس فـازی8 استفاده شده است. نوآوری های این مقاله به این شرح است:
 ارائة دو معیار جدید برای ارزیابی تأمین کنندگان، علاوهبر معیارهای رایج در ادبیات موضوع  ارائة روشی جدید بـا ترکیـب روش هـا ی MDL و FTOPSIS  ارائة یک مطالعة موردی در صنعت تبلیغات.
درادامه ،به مروری بر ادبیات موضوع پرداخته مـ ی شـود . س پس روش تحقی ق بی ان م ی ش ود. پ س از ش رح روش پیشنهادی، مطالعهای موردی مطـرح مـی شـود کـه در آن ، تـ أمین کننـ دگان شـ رکت تبلیغـ اتی سـ ریرا بررسـ ی و اولویت بندی می شوند و نحوة محاسبهها نیز تبیین می شود.
در انتها نیز نتیجه گیری مطرح میشود.

ادبیات موضوع
پژوهشهای بسیاری دربـار ة فراینـد انتخـاب تـأمین کننـده صورت پذیرفته است که هریـ ک از جنبـ ة خاصـی بـه ایـنمسئله توجه کرده اند. نخستین بار ،گابـا ]5[ برنامـه ریـزیریاضی را برای انتخاب تـأمین کننـده در یـک مـورد واقعـیبه کـار بـرد. پـس از آن، مطالعـ ههـای بسـیار ی بـه ویـژه در سال های اخیر در زمینة انتخاب تـأمین کننـده انجـام شـده است. درجی و همکاران] 6[ رویکرد فرایند تحلیل شـبکه ای فازی9 را برای انتخاب تأمین کنندگان درنظر گرفتنـد و بـه-کمک آن، قالبی را برای فرایند حمایـت از تـأمین کننـدگانصنعت خودروسازی در ایران ارائه دادنـد. کلینچـ ی و اونـال ]7[ نیز برای انتخاب تأمین کننده، از روشی مبتنیبر فرایند تحلیل سلسلهمراتبی فازی استفاده کردند که بیشـتر اصـل رضایت مشتری را مبنای کار خود قرار می دهد. آریکان ]8[ مسئلة برنامه ریزی خطـی چندهدفـه را بـه منظـور انتخـابتأمین کننده ارائه داد و در آن، سه قید کمینه کردن هزینه ،بیشینه کردن کیفیت و بیشینه کردن دریافـت بـه موقـع را لحا کرد. کانان و همکاران ]9[ رویکردی از نظریة فـازی وبرنامه ریزی چندهدفه را برای رتبه بندی و انتخاب سبزترین تأمین کننده ارائه کردند که در آن، به معیارهای اقتصادی و محیطی توجه شده است. کیان ]10[ تابعی خطی براسـاس
معیارهای مختلف ارزیابی و انتخاب تأمین کننده ارائـه کـرد که در آن، هدف بیشینه کردن این تابع است. بـا ایـن روش میتوان تأمین کننده را بـا توجـه بـه عملکـردش در زمینـة هزینه و سطح خدمات یا کیفیت ارزیـابی کـرد . دورسـان وکورســاک] 11[ یــک رویکــرد تصــمیم گیــری گروهــی چندمعیارة فازی را بهکار گرفتنـد کـه از گسـترش کـارکردکیفی10 به منظور توسـعة فراینـد انتخـاب تـأمین کننـدگان استفاده می کند. روش پیشنهادشده در ابتدا مشخصـه هـا ی مورد نیاز برای رضایتمندی شرکت ها را شناسایی می کنـد و سپس معیارهای مناسب مربوط به ارزیابی تأمین کنندگان را با توجه به آن تعیین می سازد. رضایی و همکـاران ] 12[ بـهبررسی انتخـاب تـأمین کننـدگان در صـنعت هواپیماسـازیپرداختند و مسائل مربوط به انتخاب تـأمین کننـده را در دو بخــش حــل کردنــد. در بخــش اول، بــه کــاهش تعــدادتأمین کنندگان احتمالی، پیش از انتخاب نهایی پرداختنـد ودر بخش دوم، بـا اسـتفاده از روش تحلیـل سلسـلهمراتبـیفازی11، تأمین کنندگان را با توجـه بـه معیارهـای اصـلی وفرعی ارزیـابی کردنـد. رودریگـز و همکـاران] 13[ دو روش تصمیم گیری چنـدمعیارةFAHP و FTOPSIS را براسـاسعوامل مختلف با یکدیگر مقایسه کردند. آنهـا هـر دو روشرا در انتخاب تأمین کننـدگان زنجیـرة تـأمین یـک شـرکتخودروسازی بـه کـار گرفتنـد و بـا هـر دو روش، بـه نتـایجیکسانی دست یافتند. نظری و همکاران] 14[ از برنامه ریزی خطی چندهدفه برای انتخاب تأمین کنندگان استفاده کردند که این مدل، درپی حداقلکردن هزینـه هـا ی خریـد اسـت .
اردبیلی و اکوساپورتو] 15[ با اسـتفاده از ترکیـب تاپسـیسفــازی و برنامــه ریــزی هــدف چندگزینــه ای بــه انتخــابتــأمین کننــدگان پرداختنــد .آن هــا در ایــن پــژوهش، بــادرنظرگرفتن شرایط عدم قطعیت، از تاپسـیس فـازی بـرایرسیدن به جواب بهینه بهره بردند. کار] 16[ یـک سیسـتمسلسلهمراتبی پشتیبانی از تصـم یم گیـ ری گروهـی را بـرایانتخــاب تــأمین کننــدگان بــا اســتفاده ازAHP و نظریــة مجموعه های فازی و شبکه های عصبی بهکار گرفـت و آن را در دو مطالعة موردی استفاده کـرد. صـفا و همکـاران] 17[ فرایند انتخاب تأمین کنندگان را برای تهیة مواد سـاختمانیبررسی کردند و بدینمنظور، از روش تاپسیس بهره گرفتند.
همــان طــور کــه مشــاهده مــ ی شــود، پژوهشــگران، از روش هـ ای مختلفـ ی بـ رای انتخـ اب و اولویـ ت بنـ دی
جدول 1. معیارهای پرکاربرد در ادبیات موضوع
معیارها

درجی

و
همکاران

کلین
چی
اونال
و

آریکان

درجی

و

همکاران

کلین

چی



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید