نشریه تخصصی مهندسی صنایع، دوره 49، شماره 2، پاییز و زمستان 1394، از صفحه 199 تا 210
طراحی مدل نوآورانة ارزیابی عملکرد تأمی نکنندگان/ پیمانکاران در زنجیرة تأمین پروژه های ساختوساز

یاسر رحیمی1، جعفر رزمی2* ‌، اسماعیل چراغی3، سیروس شجاعی4 ‌
کارشناس ارشد مهندسی صنایع دانشگاه تهران
عضو هیئت علمی دانشکدة مهندسی صنایع دانشگاه تهران
دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی صنایع دانشگاه تهران
دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی صنایع دانشگاه علم و صنعت

)تاریخ دریافت 28/10/93 ـ تاریخ دریافت روایت اصلاح شده 19/12/93 ـ تاریخ تصویب 17/03/94( چکیده
مدیریت ارزیابی و انتخاب پیمانکاران و تأمین کنندگان، بخشی اساسی از فرایند ساخت وساز است زیرا پیمانکاران، از ارکان اساسـی پـروژه هـا ی ساخت وساز و عامل اصلی تبدیل منابع به محصول نهایی به شمار میآیند. انتخاب پیمانکار پروژ ههای ساختوساز ،براسـاس پـ ایین تـ رین قیمـتپیشنهادی صورت میگیرد، اما شاخص های کمی و کیفی متعدد، با درجات متفاوت اهمیت، در انتخاب پیمانکار یا تأمین کننده مطرحاند. هدف از این مقاله، ارائة مدل چابک زنجیرة تأمین در شرک تهای عمرانی و ارزیابی عملکرد تأمین کنندگان و پیمانکاران است. در این مقاله از رویکـردترکیبی1 DEA/AHP/FDEMATEL استفاده شده است. در مدل ارائه شده، ابتدا با رویکرد FDEMATEL تأثیرگذارترین و مهم ترین شاخص های مطلوب ارزیابی عملکرد تأمین کنندگان و پیمانکاران شرکت انتخاب میشوند. سپس بـ هروش ترکیبـیDEA/AHP ارزیـابی و رتبـه بنـ دی و در شبکة زنجیرة تأمین گنجانده میشوند. در این شبکه، مفهوم چابکی نیز درنظر گرفته شده است. همچنین در این پژوهش، برای نخستینبـار درایران مدل زنجیرة تأمین در شرکت های عمرانی، بررسی و طراحی شدند.

واژه‌های‌کلیدی: ارزیابی عملکرد تأمین کنندگان، پروژه های ساخت وساز، زنجیرة تـأم ین چابـک، مـدیریت زنجیـرة
تأمین.

مقدمه
کارایی و اثربخشی هر سازمان، حاصـل عملکـرد مـدیریت و ساختار زنجیرة تأمین آن است. این امر از طریـق بهبـود در ساماندهی زنجیرة تأمین میسر می شـود . مـدیریت زنجیـرة تأمین، مجموعه ای از رویکردهاست که به منظـور همـاهنگی بین تأمین کنندگان، تولیدکنندگان، انبارها و خرده فروشـان انجام می شود به طوری که کا بهمقدار مناسب و در زمان و مکان مناسب تولید و توزیع شود و با ارضای سطح خـدمت مشخصی از مشتریان ،هزینه هـا ی کلـی سیسـتم را کمینـهکند [1]. درواقع، مدیریت زنجیرة تأمین، مربوط به شبکه ای از کارهاست که به صورت داخلی به هم مرتبطاند و درجهت

* نویسندة مسئول: تلفن: 021880210670، فکس: 02188013102
برآوردهکردن نیازهای مشتریان گام برمی دارنـد [2]. هـدف کلی مدیریت زنجیرة تأمین، یکپارچگی واحدهای سـازمانی و هماهنگی جریان مواد، اطلاعات و پول به گونه ای است که رقابت پذیری زنجیره بهبـود یابـد [3-5]. مـدیریت زنجیـرةتأمین، در پروژه های عمرانی2 بدینصورت تعریف مـ ی شـود: م دیریت راهب رد جری ان اطلاع ات ،فعالی ت ه ا، وظ ایف و فرایندها شامل شبکه های متنوعی از سازمان های مسـتقل ومسیرهای ارتباطی )رو به با و رو به پایین( کـه ارزشـی راایجاد می کند که بهشکل پروژة تکمیـ ل شـده بـه مالـک آنبرسد [6]. گروه فعالیت های رو به با ی) با دستی( مدیریت Email: [email protected]
زنجیرة تأمین در پروژه های ساخت وساز ،از منظـر پیمانکـاراصلی، شامل مالک پروژه و گروه طراحی/ مهندسـی شـاملآماده سازی فرایند ساخت وساز می شود. گروه فعالیت های رو به پـایین ) پـا یین دسـت ی(، شـامل تـأ مین کننـدگان مـواد وپیمانکاران فرعی است که بـا پیمانکـار اصـلی بـرای انجـامکارهای ساخت وساز پروژه در تعاملاند. انجام این فعالیتها ،مس تلزم هم اهنگی بس یار زی اد ط رف ه ای پ روژه اس ت .
شرکت های عمرانی برای باقیماندن در عرصـة رقابـت بـازاربــه شــدت رقــابتی امــروز، بایــد روابــط را بــا بهتــرینتأمین کنندگان و بهتـرین پیمانکـاران فرعـی حفـظ کننـد.
ســـازما نهـــای عمرانـــی، در شناســـایی توانـــایی هـــای تأمین کنندگانشان متخصص نیستند و اغلـب تصـمیم هـاییبراساس برداشت ذهنی برای انتخاب تـأم ین کننـدگان مـواداتخ اذ م یکنن د. ای ن وظیف ة یکپارچ ه )فراین د انتخ اب تأمین کنندة مواد( باید بـا محـیط مـدیریت زنجیـرة تـأمینبه گونه ای هماهنگ شود که قابلیـت دسترسـی بـه مـواد راتضــمین کنــد. پیمانکــاران اصــلی بایــد قابلیــ تهــا و صلاحیت های تأمین کنندگان را ارزیـابی کننـد و درصـورت لزوم، آنها را جایگزین کنند .از آنجاکه شرکت ها بـه د یـلمختلف از بـازار خـارج مـ یشـوند ، پیمانکـاران اصـلی بایـدجایگزین هایی داشته باشند و در آخر، پیمانکار اصـلی بایـداطلاعات را با تأمین کنندگان راهبردی بـه اشـتراک بگـذارد[6]. در شکلهـای 1 و 2، دو مـدل عمـودی و افقـی بـرایمدیریت زنجیرة تأمین در پروژه های ساخت وساز ارائه شـدهاست که در اینجا برای طراحی شبکة زنجیرة تأمین، از مدل اول استفاده میشود [6].
تصمیم گیری و انتخـاب تـأ می نکننـدگان و پیمانکـاران،اساسـ اً مسـ ئلهای چنـ دمعیاره اسـ ت. ماهیـ ت چنـ ین تصمیم گیری هایی، معمو پیچیده و ساختارنیافته است کـه ب ا ب هک ارگیری ابزاره ایً فن ون عل م م دیریت، از جمل ه روش های تصـم یم گیـ ری چنـدمعیاره 3 مـ ی تـوان در زمینـةتصمیم گیری برای این مسائل کمک کرد بنابراین، با توجـهبـ ه مسـ ائل و ادبیـ ات موضـ وع ایـ ن مقالـ ه، ارزیـ ابیتأمین کنندگان و پیمانکاران همراه با طراحی شبکة مدیریت زنجیرة تأمین در پروژه های سـاخت وسـاز ، بـه عنـوان مـدلیجدید ارائه شده است. در مقالههای [8] و [9]، بـه ترتیـب ازروش های فرایند تحلیـل شـبکه ای فـا زی و روش تاپسـیسفازی برای انتخاب تأمین کنندگان استفاده شده است.
در ادبی ات موض وع، روش ه ای زی ادی ب رای ارزی ابی تأمین کنندگان وجود دارد که یکی از بهتـرین آ نهـا، روشترکیبی DEA/AHP اسـت . روش ترکیبـیDEA/AHP در زمینه های ارزیابی عملکـرد بسـیار کاراسـت کـه در بیشـترمقالهها برای ارزیـابی واحـدها ی تصـم یم گیـ ری یـا ارزیـابیعملکرد سازمان های دولتی بهکار رفته است [10-17].

شکل 1. الگوی زنجیرة تأمین در پروژه های عمودیساز در بخش خصوصی و دولتی
487578216273

شکل 2. الگوی زنجیرة تأمین افقی و پروژه های بزرگ عمرانی در بخش عمومی

زیلا و همکـاران [18] رویکـرد ترکیبـ ی AHP/DEA را ارائه کردند. در این پژوهش، برتری این روش در مقایسه بـاروش های DEA و AHP بـرای ارزیـابی عملکـرد واحـدهایتصمیم گیری بررسی شـده اسـت. همچنـین یـوژوو و ویـنژیانگ [19] برای ارزیابی مالی واحدهای تصـم یم گیـ ری، از روش ترکیبی AHP/DEA استفاده کردند.
چارچوب رویکرد ترکیبی ارزیاابی در شارکتپارس گرما
زنجیرة تأمین در کارخانه های تولیدی به صورت چندسطحی و زنجیره ای شـامل تـأم ین کننـده ، کارخانـه، عمـده فـروش ، خرده فروش و انبـار اسـت کـه کارخانـه یـا انبـار در شـبکةزنجیرة تأمین تولیدی ثابت درنظر گرفته مـ ی شـود ، امـا درپروژه های ساخت وساز، انبار به صورت ثابت وجود ندارد بلکه با تمـام شـدن هـر پـروژه، کارگـاه )انبـار مجـازی( برچیـدهمی شود بنابراین ،می توان انبارها را در شبکة زنجیرة تأمین عمرانی ،به صورت مجـازی تعریـف کـرد. مـدل پیشـنهادیزنجیرة تأمین در این پژوهش ،بـه صـورت چابـک و مجـازیدرنظر گرفته شده است یعنـی ایـن شـبکه بـا تمـامشـدنپروژههای ساخت وساز کاربرد دارد. در شـبکه از یـک مـدلچندمعیارة ترکیبی استفاده شـده اسـت. ایـن مـدل، ابتـدابراســاس تکنیــکFDEMATEL ، مــؤثرترین معیارهــایمطلوب تأثیرگذار بر انتخاب تأمین کنندگان و پیمانکـاران راانتخاب و با رویکرد ترکیبی AHP/DEA رتبه بندی می کند.
ســپس بــا تشــکیل شــبکة مــدیریت زنجیــرة تــأمین درشرکت های عمرانی، بـا الگـوگرفتن از شـکل 1 و قـراردادنبهتــرین تــأمین کننــدگان و پیمانکــاران در شــبکه، مــدلپیشنهادی ارائه می شود. ایـن پـژوهش در شـرکت عمرانـیصنعتی پارسگرما انجام شده است.
شرکت عمرانی و صنعتی پارسگرما با تکیـ ه بـر تجـاربارزندهاش در زمینه های مهندسی عمران شامل سدسـازی واجرای شبکه های آبیاری و زهکشی ،راه سازی ،حفاری تونل ،ساخت بناهای سنگین بتنـی و فلـزی، سـازه هـای دریـ ایی، انبوه سازی مسکن و طراحی و ساخت کارخانه های تولیـدیفعالیت دارد.
شرکت، در رشـته هـای زیـر از معاونـت برنامـه ریـزی ونظــارت راهبــردی ریاســت جمهــوری و وزارت مســکن و شهرسازی، رتبههایی به این شرح دریافت کرده اسـت : پایـ ة یک رشتة آب، پایة یک رشتة صـنعت و معـدن، پایـ ة یـکرشتة راه و ترابری، پایة یک رشتة سـاختمان و ابنیـه، پایـ ة یک رشتة تأسیسات و تجهیزات، پایة دو رشتة نفـت و گـاز، پایة سه رشتة نیرو، پایة دو طرح و ساخت رشتة سـاختمانو ابنیه و پایة یک مدیریت انبـوه سـاز ی. شـرکت عمرانـی و
ص نعتی پ ارسگرم ا، از س ال 1382 موف ق ب ه دریاف ت گواهینامه های سیستم مدیریت یکپارچه )IMS( از شـرکتDQS آلمان و شبکه جهانی کیفیـتIQNet بـه شـرح زیـرشــده اســت: سیســتم مــدیریت زیســت محیطــی )ISO 14001:2004(، سیســــتم مــــدیریت کیفیــــت ) ISO
شکل 3. چارچوب مدل ارائهشده

داده

م

آوری

ها

ادبیات
مرور
استفاده

از

روی

رد
FDEMATEL

شاخ

ارترین

ر

ا

تعیین
برای

ها

و
ارزیابی

ان

کنند

تامین

کارایی
پیمان
اران

با

روی

رد
DEA

و

کننده

تامین

کامل

بندی

رتبه

رد

روی
با

اران

پیمان
DEA/AHP
به

نر

وسیله
بدست

آوردن

شاخ

ها

افزار

Matlab
زن

یل

تش

اب

تامین

یره

ه

بیان
مسا

داده

م

آوری

ها



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید