نشریه تخصصی مهندسی صنایع، دوره 49، شماره 1، بهار و تابستان 1394، از صفحه 107 تا 116
شناسایی و اولویت بندی ریسک های پروژه های توسعة صنعت برق کشور
)مطالعة موردی: حوزة انتقال و فوق توزیع شرکت برق منطقه ای خراسان(
فرهاد کلاهان1*، ابراهیم رضایینیک2، مرضیه حسنی دوغ آبادی3، حمید رمضان پور4، امیررضا تجدد5
دانشیار دانشکدة مهندسی دانشگاه فردوسی مشهد
استادیار دانشکدة مهندسی صنایع مؤسسة آموزش عالی سجاد مشهد
کارشناس ارشد مهندسی صنایع دانشگاه آزاد اسلامی فیروزکوه، باشگاه پژوهشگران جوان
دانشجوی کارشناسی مهندسی صنایع مؤسسة آموزش عالی سجاد مشهد
کارشناس ارشد شرکت برق منطقه ای خراسان رضوی
)تاریخ دریافت 17/3/93- تاریخ دریافت روایت اصلاح شده 18/9/93- تاریخ تصویب 28/10/93( چکیده
سالیانه تعدادی از پروژه های کلان ملی با مشکلات اجرایی روب ه رو م ی ش ود. م دیریت ریس م م ی توان د نقش ی بس اا در شناس ایی و اد داماتپیشگیرانه در این زمینه داشته باشد. در این پژوهش، مدیریت ریسم در پروژه های حوزة انتقال و فوق توزیع شرکت برق منطق ه ای خراس ان ب ااستفاده از استاندارد «گسترة دانش مدیریت پروژه» طراحی و اجرا شد. ابتدا، انواع ریس م ح وزة انتق ال و ف وق توزی ع شناس ایی ش د . س سس ، ریسم ها بر اساس احتمال ودوع، دابلیت شناسایی، مدیریت پذیری، و تأثیر بر اهداف پروژه ارزیابی شد. میاان تحقق اهداف نیا توسط س ه معی ارزمان و هاینه و کیفیت اجرا لحاظ شد. در ادامه، ریسم ها در دالب «ساختار شکست ریسم» دسته بندی و در نهایت اولویت بندی ش دند. نت ای نشان داد کمبود بودجه، تحریم ها، و انتخاب نامناسب عوامل پروژه از ریسمهای مؤثر در پ روژه ه ای ح وزة تحقی ق ان د. رویک رد پیش نهادی رامی توان با تغییرات جائی، جهت مدیریت ریسم ها، در سایر پروژه های کلان ملی به کار گرفت.
کلیدواژگان: تحلیل و اولویت بندی ریسم ها، ساختار شکست ریسم، صنعت تولید برق، گسترة دانش مدیریت پروژه.

مقدمه
شود. این موضوع نشان دهندة اهمیت شناسایی و م دیریت ریسم در این صنعت است.
مدیریت ریسم یکی از ارکان مدیریت پ روژه اس ت. در زمینة مدیریت ریسم در حوزههای مختل ب ا روش ه ایگون اگون تحقیق اتی انج ا ش ده اس ت. ب ا به ره گی ری از مدلهای موجود، انواع فرایندها هم راه س اختار و جائی ات اجرای آن ها طراحی و اعتبارسنجی شده ان د ]2[. در ح وزة برق، باغیشنی و همک اران او م دیریت ریس م را ب ه روشسه بُُعدی )روشی بر پایة سه مشخصة احتمال ود وع پیام دناش ی از خط ر، نتیج ه و پیام د ناش ی از خط ر، و می اان مواجهه با خطر( در ش رکت توزی ع ب رق اس تان خراس انشمالی ارزیابی کردند. نتای نشان داد در حوزة فوق توزی ع ریسمه ایی مانن د رف ع خاموش ی از ش بکهه ای ه واییفشار ضعی و انشعاب مش ترکین، ت ردد داخ ل ش هری، و وصول مطالبات از مشترکین از فعالیت های با درجة ریسم تقاضای روزافاون انرژی برق در کشور، وزارت نیرو را ناگایر از سرمایه گذاری انبوه در بخش های تولید، انتقال، و توزی ع برق کرده است. در این میان ع د دطعی ت ه ا، يی ه ه ایمتعدد تصمیم گیری، و پیچی ده ترش دن فن اوری ه ای ای نصنعت چالش ها و ریسم های فراوانی را در تحق ق اه دافپروژه به وجود آورده اس ت. ب ه ط ور کل ی ریس م پ روژهعبارت است از «روی دادها ی ا وض عیت ه ای ممک ن الود وعنامعلومی که در صورت ودوع به صورت پیامدهای منفی ی ا مثبت بر اهداف پروژه تأثیر می گذارد.» ]1[.
از تأثیرات بسیار مهم ریسم ها بر روند اجرایی پروژه ها، می توان به تخطی در هاینة برآوردشده، تکمیل نشدن پروژه در تاریخ مورد نظر، و افت کیفیت و بهره وری اشاره کرد. ب اتوجه به حجم سرمایه گذاری مورد نی از، دس ت نی افتن ب هاهداف زمانی و هاینه ای و کیفیتی در پ روژه ه ای ص نعتبرق می تواند موجب زیان های بارگ مالی در س ط کش ور
Email : [email protected] 05138763304 :نویسنده مسئول تلفکس *
زیاد است] 3[. لیو و همکاران او ]4[ مدیریت ریسم را در دالب مدل ریاضی برای بازار ردابتی برق به کار بردند. وی مو همکاران ]5[ فرایند مدیریت ریسم را برای شرکت ب رقدر آفریق ای جن وبی ب رای م دیریت ریس م م رتبط ب اپ روژه ه ای آن مس تند کردن د. ژه و همک اران او ]6[ ب ر اهمیت و فرایند استانداردکردن مهندسی ریسم مالی برای مؤسسات برق تأکید و ریسم ه ایی را ک ه از نظ ر ر دادن محتمل ترند تعری کردند. جمالی و همک اران او شناس اییریسم ها را در نیروگاه ها انج ا دادن د. در پ ژوهش ایش انریسم ها از دو منظر سرمایه پذیر و س رمایه گ ذار تعی ین واولویت بندی و شدت آن ه ا ارزی ابی ش دند. گفتن ی اس تریس م ه ای دارای رتب ة 1 از دی د س رمایه پ ذیر ش امل تدارکات پ روژه، اخ ذ وا ، تح ریم، و ن ر ت ور و از دی دسرمایه گذار شامل اخذ وا ، تحریم، تغییر دوانین، و حمایت سیاسی است] 7[. ذگردی و همکاران او ]8[ ب رای ک اهشریس م در پ روژه ه ای نیروگ اهی ب ر اس اس رویک ردبهینه سازی چندهدفه و فرایند تحلیل سلسله مراتبی ف ازیمدلی ارائه کردند که هدف آن حدادل سازی زیان کل مورد انتظار بود. در حوزة پروژه های ساخت وساز زاید و همک اراناو ]9[ ارزیابی ریسم را جهت پروژه های بارگراه چ ین ، ب ااستفاده از رویکرد تحلیل سلسله مراتب ی )AHP(1، ب ه ک اربردن د. ایش ان در تحقی ق خ ود س اختار سلس له مرات ب ریسم ها را نی ا ارائ ه کردن د . در تحقی ق دیگ ر لم وس وهمکاران او ]10[ مدیریت ریسم را در ح وزة س ازه ای در لیسبون پرتغال2 انجا دادند. ریسم ها به صورت اجتماعی ،دانونی، ادتصادی، زیست محیطی، سیاسی و تکنولوژیکی در نظر گرفته شدند. موسوی و همکاران او پروژه های بارگ راهرا ب ا روش jackknife ارزی ابی کردن د. در ای ن تحقی ق،ریسم ها به صورت مهندسی، تدارکات، ساخت، و م دیریتدر نظ ر گرفت ه ش د] 11[. زن و و همک اران او ]12[ تصمیم گیری فازی را برای ارزی ابی ریس م پ روژ ة س اخت شامل عوامل انسانی، عوامل مکان، مواد، و تجهیاات در نظر گرفتند .وانو و همکاران او ]13[ نیا رویکرد تصمیم گیری گروهی فازی را برای ارزی ابی ریس م پ ل ب ه ک ار بردن د.همچنین آن و همکاران او ]14[ رویکرد ف ازی منطق ی رابرای مدل سازی ریسم در فرایند ساختمان استفاده کردند. در زمینة انرژی و صنایع نفت جعفرنژاد و همکاران او ]15[ ریسم های ممکن در پروژة حفاری چاه نف ت را شناس ایی کردند و سسس با رویکرد ف ازی ب ه س نجش و رتب ه بن دیریسم ها پرداختند .جباری و همکاران او ]16[ نیا مدیریت ریسم خطوط لولة ارتباطی پتروشیمی را ارزی ابی کردن د . وانو و همک ارا ن او ]17[ پ روژه ه ای د راردادی م دیریت انرژی را هدف مطالعه درار دادند و ریسم های پ روژه ه ا راتحلیل کردند و رویکرد تحلیل سلسه مراتبی و مجموعه های ف ازی را ب رای ارزی ابی ریس م ه ا پیش نهاد دادن د. آون و همکاران او و بانرمن به ترتیب مدیریت ریسم را در صنعت نفت و گاز و در پروژه های نر افااری به کار گرفتن د ] 18 و 19[. مجته دی و همک اران او ]20[ در تحقی ق خ ود ب ا به کارگیری تکنیم تصمیم گیری گروه ی چندمشخص ه ای به تعیین و ارزیابی ریسم پرداختن د . همچن ین یو س فی وهمکاران او ]21[ از رویکرد تصمیمگیری چندهدف ه ب رایارزیابی ریسم پروژه های احداث سد خاکی استفاده کردند.
نتای این تحقیقات ریس م ه ای داخّ ل کش ور را در ای نحوزه اولویت بندی کرد.
تحقیق حاضر نیا با هدف اجرای مدل مدیریت ریس م در پروژه های صنعت برق) حوزة انتقال و فوق توزیع شرکت برق خراسان( انجا شد. با استناد به روش استفاده ش ده در این تحقیق، می توان ریسم های پروژه های ح وز ة انتق ال وفوق توزیع را شناسایی و تحلیل کرد. گفتنی است رویک ردپیشنهادی، با ایجاد تغییرات جائی، برای سایر پ روژه ه ایصنعتی و ادتصادی در سط کشور دابل استفاده است.
در ادامه، روش تحقیق و مطالعة موردی بیان می ش ود.سسس شناسایی ریسم ها برای پروژه ه ای ح وز ة انتق ال وفوق توزیع ارزیابی می شود. تحلی ل ای ن موض وعات س ایربخش های مقاله را تشکیل می دهد. در پایان جم ع بن دی و نتیجه گیری می آید.
روش تحقیق
جهت مدیریت ریسم مدلهای مختلفی وجود دارد ک ه ب اوجود تفاوت های چشمگیر بین آن ها همگی هدفی یکس ان)پرداختن به ریسم های پروژه( را دنبال می کنند. در ای نمی ان، راهنم ای گس ترة دان ش م دیریت پ روژه (PMBOK)3جهت مدیریت ریسم رویکردی هدفمند ارائه می دهد که در طرح حاضر نی ا مبن ای ک ار جه ت اج رایفرایند مدیریت ریسم است. در استاندارد PMBOK دانش مدیریت پروژه به نُُه حوزه تقسیم می شود؛ ش امل م دیریت یکس ارچگی، م دیریت مح دوده، م دیریت زم ان، م دیریتهاینه، مدیریت کیفیت، مدیریت من ابع انس انی، م دیریتارتباطات، مدیریت ریسم، و م دیریت ت دارکات پ روژه. ب اتوجه به ماایای متعدد، از دبی ل ارتب اط نادی م ب ا س ایرحوزه های مدیریت پروژه و گا های منطقی و پذیرفته شدن این مدل از سوی انجمن های معتبر ب ین الملل ی در زمین ة مدیریت پ روژه، م دل ماب ور را بس یاری از س ازمان ه ا درسراسر جهان با موفقیت به کار گرفته اند. در ایران نیا ای نمدل متداول ترین مدل مدیریت ریسم پروژه است.
در مدل PMBOK سال 2012، مدیریت ریسم پروژه شامل فرایندهای برنامه ریای م دیریت ریس م، شناس ایی،تحلیل کیفی، تحلیل کمّیّ، برنام ه ری ای پاس خ ، نظ ارت ، و کنت رل ریس م هاس ت ]22[. در وی رایش ه ای دبل یدسته بندی مراحل تا حدودی با آخرین ویرایش آن تف اوتدارد. با این حال، کلیات ویرایش های مختل یکسان است.
در این تحقیق نیا، با استفاده از اس تانداردPMBOK و درنظرگرفتن ملاحظات کاربردی، مدیریت ریسم اجرا شد .
در برنامه ریای مدیریت ریسم، نحوة هدایت فعالی ت ه ای مدیریت ریسم برای یم پروژه تعری می شود. در مرحل ة بعد، با استناد به نظر کارشناس ان و الگ وبرداری و بررس یسوابق پروژه های دبلی، انواع ریسم در پروژه ه ای ش رکتب رق منطق ه ای خراس ان در ح وزة انتق ال و ف وق توزی ع شناسایی شدند. در این فاز، که به آن تشخیص ریسم نی امی گویند، لیست رویدادهایی که ممکن است ر دهد تهیه شد. ارزیابی ریسم ه ا ب ر اس اس احتم ال ود وع، دابلی تشناسایی، میاان مدیریت پذیری، و همچنین تأثیر آن ها ب رموفقیت پروژه ها انجا یافت. میاان موفقیت پروژه ها نیا در دالب سه معیار زمان و هاینه و کیفیت اج را ارزی ابی ش د. اولویت بندی ریسم ها، برای تحلی ل بیش تر ی ا ارزی ابی، از طریق ترکیب احتمال ودوع و تأثیر آن ها انجا شد.
مطالعة موردی
روش پیشنهادی در شرکت برق منطقه ای اس تان خراس ان)رضوی( اجرا شد. این شرکت در سال 1343 تش کیل و ازسال 1366 عهده دار تولید و انتقال و توزیع برق در اس تانشد. در س ال 1371، ب ه منظ ور تمرکازدای ی و واگ ذاریکارها به بخش خصوصی و نظارت و هدایت بیشتر واح دها،تشکیل شرکت ه ای وابس ته در دس تور ک ار ش رکت د رارگرفت. در حال حاضر شاناده شرکت در سه بخش تولی د و انتقال و توزیع و خدمات فنی مهندس ی ب ه ثب ت رس یده است و فعالیت می کنند.
در برنامه ریای م دیریت ریس م درب ارة نح و ة ه دایتفعالی ت ه ای م دیریت ریس م در پ روژه تص میم گی ری م ی ش ود .ب رای برنام ه ری ای، ابت دا يز اس ت س ازمان شناسایی شود. با توجه به اینکه شبکة برق نباید خاموش یداشته باشد، پروژه ها باید در اسرع ودت با کیفی ت خ وب وهاینة برآوردشده انجا گیرن د . بن ابراین اه داف اص لی درپروژه های حوزة بررسی شده شامل کیفیت و هاینه و زم اناست. البته اهمیت این اهداف بر اساس نوع پروژه و ماهیت آن و شرایط موجود متفاوت است.
دسته بندی پروژه های حوزة انتقال و فوق توزیع شرکت برق در ادامه می آید. در این دسته بندی پروژه ه ای کاب ل وکابل فیبر نوری زیرمجموعة پروژه های خط در نظر گرفت هشده است.
خطوط انتقال و فوق توزیع شامل پ روژه ه ای خ ط،کابل، و کابل فیبر نوری؛
پست های انتق ال و ف وق توزی ع ش امل پ روژه ه ایپست.
گفتنی است روش پیشنهادی برای اطلاعات پروژه ه ایسال 1389 در دو گروه یادشده به صورت موردی اجرا شد .
مراحل کلی پروژه های خط شامل مطالعات اولی ه، انتخ ابمشاور، تعیین مسیر اجرا، انتخاب و عقد درارداد با پیمانکار، و سایر مراحل تا تحوی ل نه ایی اس ت. همچن ین مراح لاصلی پروژه های پس ت ش امل مطالع ات اولی ه، انتخ اب وتصرف زمین، انتخ اب و عق د د رارداد ب ا مش اور، طراح یپست، انتخاب پیمانکار، … و تحویل نهایی است.
شناسایی و دسته بندی ریسک ها
ماهیت مشکلات پروژه های حوزة انتقال و فوق توزیع عموم اشامل سرمایه گذاری و تکنول وژی ب اي، عب ور از زم ین ه ایمتعدد، به هم پیوستگی کار، و … است. شناسایی و دستهبندی ریسم های موجود در پروژه ها دومین گ ا فر این د م دیریتریسم PMBOK است. برخی متخصصان بر این باورن د ک هشناسایی ریسم مهم ترین مرحل ة فراین د م دیریت ریس ماست. مهم ترین خروجی این مرحله شناسایی و دس ته بن دیریسم ها و نیا منشأ ودوع آنهاست.
در تحقیق حاضر برای شناسایی ریسم ها با ذی نفع انپ روژه ه ا ش امل کارفرم ا ،ن ا ران، مش اوران، و مجری ان مصاحبه شد و مستندات پروژه ه ای اجراش ده، ب ه منظ ورتعیین عوامل عد تحق ق اه داف پ روژه ه ا، الگ وبرداری و سایر پروژه های مشابه مطالعه شد.
مدل PMBOK برای دسته بن دی ریس مه ا از س اختارشکست ریس م (RBS( 4 اس تفاده م یکن د. ای ن س اختارنمایش سلسلهمراتب و سازمان یافتة ریسم های بالقوة پ روژه است که در غالب دسته ها و زیردسته ها مرتب م ی ش وند. در حالت کلی ،با توجه به اهداف پروژه طبقه بندی های مختلف یبرای ریس م ه ا وج ود دارد. س اختار شکس ت ریس م ب هشناسایی ديیل ود وع و منش أ ان واع ریس م ه ا نی ا کم مم ی کن د. در ای ن تحقی ق ،RBS متناس ب ب ا پ روژه ه ای بررسی ش ده توس عه داده ش د. نم ودار 1 س طوح اول و دو ساختار شکست ریسم را برای پروژه های حوزة توزیع و فوق توزیع شرکت برق نشان می دهد. ای ن ریس م ه ا ب ر اس اسمنشأ بالقوة ودوع آن ها دسته بندی شدند.
نتای بررسی جهت شناس ایی ریس م ه ای موج ود درپروژه های حوزة انتقال و فوق توزیع شامل شناسایی چه لو پن ریسم است )جدول 1( ک ه ه ر ریس م ب ر اس اسمنشأ آن جاء زیرگروهی از RBS تهیه شده درار م ی گی رد.
در وادع جدول 1 سطحی جائی تر از ریسم ها را در مقایسه با نمودار 1 نشان می دهد.
ارزیابی و تحلیل ریسک های شناسایی شده
به منظور مدیریت و نحوة مواجهه با ریسم ه ا، ابت دا بای دان واع ریس مه ا مش خص و س سس ب ه ترتی ب اهمی ت
اولویت بندی شوند. این امر ریسم های مهم تر را در معرض دید درار می دهد و در نتیجه به ن واحی و ابع اد پرمخ اطرة پروژه ها توجه می شود.
روش های تحلیل ریس م ب ه دو گ روه عم د ة کیف ی وکمّّی تقسیم می شوند. در ارزیابی کیفی ریس م ه ا ت لاشمی ش ود ب ا نگ رش مفه ومی توص یفی در اولوی ت بن دیریسم ها احتمال ودوع و تأثیر آن ها بر اهداف پروژه بررسی شود. از این رو رویکرده ای کیف ی اب ااری مناس ب جه ترتبه بندی و تعیین اولویت نسبی ریسم ه ا ب رای اد داماتبعدی است. متخصصان بر آن اند که تحلیل ه ای کیف ی درپروژه ها ضروری است؛ زیرا به درك بهت ر ت أثیر ریس م ه اجه ت اتخ اذ ت دابیر پیش گیرانه کم م م ی کنن د ]1[.

نمودار 1. ساختار شكست ريسك (RBS) براي پروژه هاي حوزة انتقال و فوق توزيع در شركت برق منطقه اي خراسان

جدول 1. ريسك هاي شناسايي شده در مرحلة شناسايي ريسك
شرح ريسك گروه ريسك شمارة
ريسك شرح ريسك گروه ريسك شمارة
ريسك
مشکلات فنی و کیفی تجهیاات محدودیت های فناوری و
تجهیاات و ماشین آيت 24 انتخاب نامناسب عوامل پروژه، از دبیل پیمانکار و مشاور
نامناسب بودن نوع دراردادهای انتخاب شده )روش اجرای پروژه؛ مانند EP ،EPC، …(
درك نادرست نیازهای کارفرما و پیمانکار به علت کلی گویی ،تعاری نامفهو ، عد شفافیت در بندهای درارداد کندی روند انعقاد دراردادها
نامناسب بودن پرداخت های تعری شده در مراحل مختل درارداد
تمایل برخی عوامل پروژه، مانند نا ر، به طوينی شدن زمان پروژه، جهت دریافت هاینة کار نظارت اسناد و پیمان 1 2
3
4
5
6
عد تأمین به مودع تجهیاات و کمبود تجهیاات 25 به روز نبودن یا وجود نقص و اشتباه در مستندات و اطلاعات محدودیت های اطلاعات و
مستندات 26 عد دسترسی به مودع به اطلاعات و مستندات يز طی مراحل مختل کار )نقشه های عملیاتی و مشخصات فنی( 27 طوينی شدن فرایند بررسی و تأیید مدارك و مستندات پروژه )بررسی صورت وضعیت پیمانکار( 28 کارکرد نامناسب عوامل پروژه و انجا ندادن تعهدات محدودیت های
منابع انسانی 29 کمبود و یا نبودِ نیروی انسانی متخصص 30 رفع نکردن به مودع معارضان و پیداشدن معارضان جدید هنگا اجرای پروژه
مشکلات مجوزی )شهرداری، راهنمایی و رانندگی، و… ( مجوزها و تأییدیه ها 7
هماهنگی و ارتباطات نامناسب و اطلاع رسانی و ابلاغ های نادص و اشتباه و همراه تأخیر بین عوامل پروژه 31 اختلال در برنامه ریای و اولویت بندی های درون سازمانی در اجرای پروژه ها
افاایش حجم کارها و تحت الشعاع درارگرفتن اولویت ها اولویت بندی
پروژه ها 8
تغییر ذی نفعان اصلی پروژه )مدیریت در شرکت پیمانکار( 32 عد برآورد صحی برنامة زمان بندی امکان سنجی و برآوردها 9
عد درك و پذیرش ریسم از سوی عوامل اصلی پروژه 33 عد برآورد صحی هاینه های پروژه 10
تغییر نر تور مسائل ادتصادی و سیاسی 34 عد برآورد صحی سایر منابع پروژه )تجهیاات و نیروی انسانی( کنترل پروژه
11
محدودیت های واردات و تحریم ها 35 عد امکان سنجی و برآورد صحی مکان اجرای پروژه 12
تغییر در نر تبدیل ارز و سقوط ارزش پول ملی 36 عد امکان سنجی و برآورد صحی محدودة پروژه، به ویژه طراحی اولیه و مشخصات فنی و کیفی 13
نبودِ بیمه یا کفایت آن جهت حوادث احتمالی 37 عد رعایت روابط پیش نیازی فعالیت ها هنگا اجرای پروژه 14
تعدیل ناکافی دیمتها 38 عد تخصیص مناسب منابع به فعالیت های پروژه 15
نوسانات تقاضا )حجم و دیمت( بازار و مشتریان 39 عد رعایت مشخصه های فنی و کیفی تعری شده در انجا دادن فعالیت ها 16
تغییر دوانین و مقررات سیاسی 40 عد رعایت برنامة زمان بندی و نداشتن آگاهی کافی واحدها از میاان پیشرفت وادعی 17
تغییرات جوّ ی در فصول مختل سال حوادث 41 عد تخصیص اعتبار و هاینه ها مطابق برنامه ریای بودجه برای پروژه 18
حوادث پیش آمده حین کار برای عوامل داخل و خارج از پروژه 42 کمبود بودجه مدیریت نادرست مالی پیمانکار بودجه 19
حوادث طبیعی )سیل، زلاله، طوفان( 43 تغییرات برنامة زمان بندی محدودیت های زمانی 20
مشکلات عمده و پیش بینی نشده در شبکة برق 44 برخورد با موانع )تأسیسات، خطوط انتقال برق و گاز، مناطق مسکونی( در مسیر پروژه محدودیت های مکانی 21
حوادث مربوط به اوضاع سیاسی )جنو و حوادث تروریستی( فورس ماژورها 45 نبودِ امکانات يز در محل پروژه )جاده های دسترسی( 22
مشکلات کیفی و مشخصه های فنی محل پروژه )کیفیت خاك، موانع طبیعی، و… ( 23

در این تحقیق از روش ماتریس احتمال اثر5 (P-I)، ک هاز اباارهای متداول تحلیل ریسم اس ت ، اس تفا ده ش د . ای نرویکرد احتمال ودوع هر یم از ریس م ه ا را بررس ی و آث اربالقوه بر اه داف پ روژه را از نظ ر زم ان و هاین ه و کیفی تتعیین می کند. جهت تعیین اهمی ت ریس م و ت أثیر آن ب راهداف پروژه ،از ماتریس ارزی ابی ی ا م اتریس احتم ال اث راستفاده می شود .این ماتریس ترکی ب احتم ال و آث ار را ب ه گون ه ای مش خص م ی کن د ک ه م ی ت وان ریس م ه ا را ب ا اولویت های پایین و متوسط و باي درجه بن دی ک رد . معم وي برای فهم راحت تر از رنو به جای عدد در ماتریس احتم ال اثر استفاده می شود. نواحی مختل در ماتریس ممکن اس ت ، بنا به شرایط پ روژه ، ب ه گون ه ای در نظ ر گرفت ه ش ود ک هنمایانگر میاان تمایل ذی نفعان برای پذیرش ریسم باشد.
در این تحقیق به منظور گ ردآوری اطلاع ات و داده ه ای مورد نیاز از کارشناسان و ذی نفعان پروژه ها از پرسشنامه ه اییکه بدین منظور طراحی شده بود اس تفاده ش د . می اان ت أثیرریسم ها بر معیارها با استفاده از رتب ه بن دی پ ن س طحی )ازخیلی کم تا خیلی زیاد( بررس ی ش د ؛ م ثلا ، ج دول 2 نح وةرتبه بندی تأثیر ریسم ها را روی هاینة پروژه ها نشان می ده د.
برای سایر معیارها نی ا ج دول ه ای مش ابهی وج ود دارد. در برخی تحقیقات برای تعی ین ای ن ک ددهی و درج ه بن دی از روش های فازی استفاده شده است] 8[.
جدول 2. رتبه بندي تأثير ريسك روي هزينة پروژه
شرح كد )مقادير
عددي متناظر( تأثير ريسك
افاایش بی اهمیت )کمتر از 5%( 1 خیلی کم
افاایش 5 تا 10 درصدی هاینه 2 کم
افاایش 10 تا 25 درصدی هاینه 3 متوسط
افاایش 25 تا 40 درصدی هاینه 4 زیاد
افاایش بیشتر از 40 درصدی هاینه 5 خیلی زیاد

نتیجة جم ع بن دی نظرس نجی ب ه تعی ین «می انگین
امتیاز» هر یم از ریسم ها و تهیة م اتریس ه ای احتم ال ود وع اث ر ب ر زم ان و هاین ه و کیفی ت و همچن ین ماتریس های احتمال ودوع دابلیت کش و احتمال ود وع دابلیت مدیریت ریس م ه ا انجامی د . گفتن ی اس ت نح و ة درارگیری ریسم ها در نواحی مختل ب ر اس اس می انگینحاصل از هر معیار و مفهو ه ر ناحی ه اس ت؛ م ثلا ب رایعامل هاینه نحوة درارگیری ریسم ه ا در م اتریس مط ابقجدول 3 تعیین می شود.
در شکل 1 نیا ماتریس احتمال ودوع اثر ریسم ها ب رزمان برای پروژه های پست می آید. مشابه هم ین نموداره ابرای سایر معیارها در حوزة پست و نیا در حوزة پروژه های خط دابل ارائه است.
همان طور که در شکل 1 مش اهده م ی ش ود ، از لح اظاحتمال ودوع ریسم ها و ت أثیر آنه ا ب ر زم ان پ روژه ه ا، ح دود 42 درص د ریس م ه ای شناس ایی ش ده در ناحی ة ریسم های با اولویت زیاد ،54 درصد در ناحیة ریسم ه ایمتوسط، و 4 درصد در مرز این دو درار دارن د . ای ن توزی عنشان می دهد بیشتر ریسم های بالقوه در پروژه های احداث پست می توانند باعث تأخیر در زمان تکمیل پروژه ها شوند.
م اتریس احتم ال اث ر ت أثیر ه ر ریس م را ب ه ط ور جداگانه بررسی می کند؛ در حالی که یم ریس م ب ه ط ورهمامان بر هر سه معیار زمان و هاینه و کیفیتِ پروژه مؤثر است. از طرفی، با توجه به شرایط خاص پروژه، ممکن است یکی از معیارهای سنجش موفقی ت پ روژه اهمی ت نس بیبیشتری داشته باشد. در این م وارد، بررس ی و تحلی ل اث رریسم ها ب ر معی اره ای موفقی ت پ روژه بای د ب ه ص ورتهمامان صورت گیرد. وزن دهی یکی از روش ه ای رای درتحلیل های چندمعیاره و تعیین اهمی ت نس بی متغیره ایتصمیم گیری است. در این تحقیق، از وزن دهی نرمال ش دهب رای تعی ین اهمی ت نس بی معیاره ای ارزی ابی ریس م
استفاده شد. جدول 4 اوزان نس بی م عیاره ای شش گانه را، که بر اساس نظر هش ت کارش ناس و م دیر ش رکت ب رقمنطقه ای خراسان رضوی تعیین شده اند، نشان می دهد.
جدول 3. جانمايي ريسك ها در ماتريس احتمال ـ اثر بر اساس ميانگين حاصل براي هزينه
خيلي زياد 5-4 زياد 4-3 متوسط 3-2 كم
بين 1 و 2 خيلي كم
1
افاایش بیشتر از 40 درصد هاینه افاایش 25 تا 40درصد هاینه افاایش 10 تا 25
درصد هاینه افاایش 5 تا 10 درصدهاینه کمتر از 5% تأثير ريسك
بر هزينه

15 1 5 7 1 9
35

13
39 27
31 33 299 25 8 1 8
20
4
43 2414 3
45 1 32 11 16 2640 2
6 17 28 3 3921 3 4
6
4244 22
23 3841
37

اولويت زياد
اولويت متوسط
اولويت كم
-77504316283

خيلي
زياد

خيلي

زياد

-4377171265772

3

2

ت
أ
ثير

ريسك
بر

زمان

پروژه

زياد

متوسط

كم

3



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید