نشریه تخصصی مهندسی صنایع، دوره 48، شماره 2، مهر ماه 1393، از صفحه 281 تا 292
طراحی سی تم خبره به منظور مدیریت انبوهی و بیش انبوهی در اورژانا

سارا هاشمی1، علی شکری1، محمدرضا امی ناصری2 * و حسين اکبري پور3
دانشآموختة کارشناسی ارشد فناوری ا لاعات دانشگاه تربیت مدرس
دانشیار بخش مهندسی صنایع دانشگاه تربیت مدرس
دانش آموختة کارشناسی ارشد مهندسی صنایع دانشگاه تربیت مدرس

)تاریخ دریافت 2/10/91 ـ تاریخ دریافت روایت اصلاح شده 6/11/1392 ـ تاریخ تصویب 7/7/1393( چکیده
فراهم آوری سریع و کارای خدمات مورد نیاز بیماران از مسائل بسیار مهم بخش اورژانم قلمداد می شود. گاه، به دلیل عدم تطابق نیاز ها با ظرفیت ارائة خدمات، بخش اورژانم در شرایو اضطراری قرار می گیرد. در این پژوهش، با به کارگیری ا لاعات پیشـینة موضـوع، سیسـتمخبره ای به منظور تشخیص شرایو اضطراری و ارائة راهکار مناسب جهت بازگشت به شرایو عادی اورژانم توسعه داده شد. بدین منظـورنداکم شاخصی برای تعیین وضعیت در نظر گرفته شد. با توجه به مقدار این شـاخص ، شـرایو اورژانـم در قالـب وضـعیت هـای عـادی،انبوهی، بیش انبوهی، خطرناك، و فاجعه دسته بندی شد. همچنین ،بر پایة وضعیت اورژانم و با استناد به پیشینة موضوع، راهکـار مناسـبجهت برون رفت از وضعیت نامطلوب توسو سیستم خبرة پیشنهادی تبیین شد. سیستم مدیریت انبوهی و بـیش انبـ وهی متشـکل از سـیقاعده، بر اساس تعاملات با کاربر و مراجعه به پایگاه دانایی و استنتاجات لازم، راهکار مناسب را از ریق واسو کاربری در اختیار کـار بران قرار می دهد. نتایج به کارگیری سیستم پیشنهادی در شرایو مختلف بخش اورژانم مبین تطابق 81 درصدی راهکارهای ارائه شـد ه توسـوسیستم و تصمیم گیری مدیران و خبرگان بود.

واژه های کلیدی: انبوهی و بیش انبوهی، اورژانم ،راهکار، سیستم خبره، نداکم.

مقدمه
سیس تم بهداش ت و درم ان در جه ت ارتق ای کیفی ت زندگی اعضای جامعـه و بهبـود وضـعیت سـلامت آنـانجایگاه ویژه ای دارد. با توجـه بـه ایـن موضـوع، عملکـردنامناسب هر یک از اجزای این سیستم مشـکلاتی جـد یبرای کل سیستم و افرادی که به ور مسـتقیم یـا ییـرمستقیم با آن در ارتباط اند ایجاد می کند. ی ساب هـایگاشته، با اثرگـااری نیروهـای اجتمـاعی و اقتصـادی وسلامت عمومی بر افکار اجتماعی، بخش هـای اورژانـمشـ اهد افـ زایش قابـ ل تـ وجهی در تعـ داد بیمـ اران مراجعه کننده به این بخش با هدا دریافت مراقبت هـایپزشکی بوده اند. یکی از مشکلات ریشه ای، که به عملکرد نامناسب سیستم هـای خـدمت رسـانی منجـر مـی شـود،پیش ی گ رفتن تقاض ا از عرض ه در خ دمات اس ت. ای ن پیشامد مشکلات و مسائلی به دنباب دارد که جبـران آن

نویسندة مسسوب: تلفن: 82883344، فاکم: 82883395
گاهی ناممکن یا مشکل است [1]. البته بررسی عملکـردنامناسب به تنهایی کافی نیست و محققان زیـادی امـروزبه ارزیابی و اندازه گیری کارایی سازمان ها یـا شـرکت هـا پرداخته اند [2]. آن ها بر ایـن باورنـد کـه از سـاب 2000 ش رکت ه ای درگی ر در رقاب ت داخل ی ی ا خ ارجی ب ا بهره گیری از استراتژی های کاهش هزینه، بهبود مسـتمرکیفیت، افزایش سطح خدمات، و مسائلی از ایـن دسـتقادر به باقی ماندن در صحنة رقابت شده اند [3]. انبـوهیو بیش انبوهی بخش اورژانم در حـاب حاضـر بـه ایـراناختصاد ندارد و بسـیاری از کشـور هـا را درگیـر کـردهاست. ی نظرسـنجی سـاب 2001 جامعـة بیمارسـتانیامریکا ،62 درصد بخش هـای اورژانـم فراتـر از ظرفیـتعملیاتی خود عمل کرده اند و گار از بیمارستان در یـکسوم موارد بـا هـدا دریافـت خـدمات در دیگـر مراکـز Email: [email protected]
)بیمارستان گاری( گزارش شـده اسـت. مطـابق مطالعـةدفتر حسابرسی عمومی ایالات متحده در زمینة انبـوهیدر بخش اورژانم، در ساب 2003، مشخص شد از هر دََه بیمارستان، یک مورد در بیش از 20 درصد مواقع شـاهدارجاع آمبولانم به مراکز درمانی دیگر با هـدا دریافـتخــدمات پزشــکی اســت. همچنــین، در نظرســنجی ازمدیران بخش اورژانم در پنجاه ایالت امریکا، بخش های اورژانم در نواحی شهری بزرگ تر ساعات بیشتری را در گار از بیماستان به دیگـر مراکـز دارنـد و 91 درصـد از575 مورد انبوهی بخش اورژانم را به منزلة یک مشکل گزارش دادند [4]. در بیانیة سیاست گااری اجمـاع شـدهدر ساب 2006 در کالج امریکایی پزشکان اورژانم اعلام شد: «انبوهی زمانی رخ می دهد که نیـاز شناسـایی شـدهب رای خ دمات اورژانس ی فرات ر از من ابع موج ود ب رای مراقبت از بیماران در بخش اورژانم بیمارستان باشـد .» [5]. بر اساس این تعریف، انبـوهی مـی توانـد بـه منزلـةرابطی میان متلیرها در دو دسته شناسایی شود: نیاز بـهخدمات و منابع موجود. با توجه به آنچه آمد، می توان به خاصیت ایجاد اختلاب در خدمت رسانی بـه بیمـاران بـهمثابة یکی از نتایج مستقیم انبوهی و بیش انبوهی اشـارهکرد که خود زمینه ساز مشکلاتی در سیستم مراقبت های بهداشتی ـ درمانی است [6ـ 8]. اختلاب هـای بیـان شـدهممکن است با آثاری همچون مرگ ومیر بیماران، انتظـ ار ولانی و کاهش کیفیت خدمات، توزیع ناعادلانة منـابع،و مسائل مربوط به نقض حـریم خصوصـی بیمـار همـراهباشد [9]. شاخص های منتسب به انبوهی و بیش انبـوهیاز پیش زمینه های لازم جهـت پـرداختن بـه راهکارهـایمرتبو با پدیدة یادشـده اسـت . تـلاش هـای زیـادی بـهمنظ ور توس عه و س نجش اعتب ار سیس تم امتی ازدهی بیش انبوهی انجام شده است. تعیین روشی استاندارد بـهمنظور ارزیابی بیش انبوهی اورژانم در زمان های مواجهة این بخش با کمبـود ظرفیـت بسـتری و افـزایش حجـمورودی و عواملی همچون جمعیت در حاب رشد، افزایش استانداردهای مراقبتـی، و منـابع مراقبـت هـای او لیـه ازاهمیت زیادی برخوردارند [10]. شاخص های متعددی را به منظور تعیین وضعیت اورژانم توسعه داده انـد کـه ازمیان آن ها نداکم درك صحیح تری از وضـع یت موجـوددر بخش اورژانم نشـان مـی دهـد [11]. پـژوهش هـایزیادی از حدود دهة 90 میلادی تـا سـاب هـای اخیـر درزمینة حل معضل یادشده یـا بهبـود وضـعیت در بخـشاورژانم انجام شده است. راهکارهای ارائه شده، از منظـرتاریخی، در پی می آیند.
کایریاکو و همکاران افزایش تعداد پزشکان حاضر در نوبت کاری شلوغ در بخش اورژانم را پیشنهاد دادند [1]. راهکارهایی همچون مدیریت تخت، ارجاع بیماران به واحد مراقبت های حاد کوتاه مدت یا وجود بخش ارزیابی سریع، افزایش نیروی انسانی ،افزایش فضای بخش اورژانم، انتقاب سریع تر بیماران به تخت بیمارستانی، و گار از بیمارستان با هدا مراجعه به مراکز درمانی دیگر در زمان های شلوغ نیز از جمله پیشنهادهای ارائه شده است [7، 12ـ 19]. راهکارهای ارائه شده در پژوهش ها پنج ساب اوب و دوم قرن اخیر دارای هم پوشانی بوده و برخی روش های مازاد را نیز دربرداشت. در مجموع، راهکار افزایش منابع انسانی مورد توافق بسیاری پژوهش ها بوده است؛ اما در کنار آن به استفاده از وند راهکار به ور هم زمان نیز اشاره شده است. با توجه به ماهیت سیستمی مسسله، علاوه بر تعداد گار از بیمارستان به مراکز دیگر، به ارجاع بیماران ییر فوری به مکان درمانی دیگر پم از تریاژ و بهره گیری از حضور مددکاران اجتماعی و مدیریت تخت نیز اشاره شده است ]4، 8، 10، 13، 20ـ 25[. کالج امریکایی پزشکان اورژانم راهکارهایی به منظور رفع مشکل در قالب سه کلاس دسته بندی شده شامل انبوهی ،بیش انبوهی، و فاجعه ارائه دادند. این دسته بندی از آن جهت مورد توجه است که راهکارهای مرتبو با هر دسته به تفکیک مشخص شده است. راهکارهای مؤثر در زمینة حل انبوهی شامل وجود بخش ارزیابی سریع ،ورود مددکاران اجتماعی به بخش اورژانم، سازماندهی و افزایش فضای بخش اورژانم، و ارجاع بیماران با علائم ییر فوری به مراکز درمانی دیگر پم از تریاژ است. در زمینة بیش انبوهی نیز کارشناسان به مدیریت عمل های اختیاری توجه کرده اند. آنچه در وضعیت فاجعه مطرح شده است ارجاع بیماران به واحد مراقبت های حاد کوتاه مدت، وجود بخش ارزیابی سریع، به تعویق انداختن عمل های اختیاری، و زمان بندی عمل های اختیاری در پایان هفته هاست. در این میان گار از بیمارستان جهت دریافت خدمات در دیگر مراکز و افزایش فضای بخش اورژانم راهکارهای ییر مؤثر معرفی شده اند [5]. هوت و آرونسکی [26] ارزیابی تلفنی و تریاژ تلفنی و استفاده از مسیرهای ویژه جهت رسیدگی به بیماران را راهکاری مناسب معرفی کرده اند. مسیریابی از جمله راهکارهای موثر در استفاده بهینه از منابع است. این منابع شامل منابع فیزیکی، انسانی و زمانی است. در مجموع دو دوسته راهکار در این زمینه شامل روش دقیق و روش حل تقریبی ارائه شده اند [27]. کلب و همکاران] 28[ نیز اعلام کردند ایجاد بخش ارزیابی سریع و روند بهبود بیماران با استفاده از منابع کمتر در بافر قادر به حل بسیاری از مشکلات بیش انبوهی است. نولان زمان بندی عمل ها را در بخش اورژانم و مدیریت تخت راهکارهایی مؤثر در زمینة انبوهی و گار از بیمارستان با هدا مراجعه به مراکز دیگر را راهکاری نامناسب معرفی کرد که گاه به عواقب سوء برای بیمار منجر می شود [29].
ول و ساویتز [30] افزایش فضای بخش اورژانم را، در هر وضعیتی از انبوهی یا بیش انبوهی، راهکاری ولانی مدت اعلام کردند.
در این پژوهش راحی سیستمی خبـره بـر اسـاسراهکارهای پیشینة موضـوع و شـاخص هـای مـرتبو بـاانبــوهی و بــیش انبــوهی در اورژانــم مــد نظر اســت.
ساده ترین کاربرد این سیسـتم بهبـود فراینـد مـدیریت انبوهی و بـیش انبـوهی اورژانـم اسـت کـه امـروزه دربسیاری مراکز بهداشتی ـ درمانی به منزلة پاشنة آشـیلمطرح می شود.
در بخش دوم این مقاله مفاهیم مرتبو بـا سیسـتمخبره بسو مـی یابـد. توسـعة سیسـتم خبـره بـا هـداشناسایی وضعیت بخش اورژانم و ارائة راهکار مناسـبدر بخــش ســوم مــی آیــد. در بخــش وهــارم نتــایجاعتبارس نجی سیس تم ارائ ه م ی ش ود. مقال ه ب ا بی ان نتیجه گیری در بخش پنجم پایان می پایرد.
سیستم خب ه و اجزا آن
سیستم خبره یکی از شاخه های موفق هـوش مصـنوعیبه حساب می آیـد. تفکـر اصـلی سیسـتم خبـره شـاملانتقاب خبرگی از فردی دارای تخصص بالا در یک زمینة مشخص به ماشین محاسبه گر است [31]. امـروزه نیـازدر حاب افزایش به سیسـتم خبـره بـه منزلـة ماشـینیمحاسبه گر با توانایی بازنمایی دانش و اسـتدلاب و حـلمس سله و ارائ ة راهکـار ک املاً محس وس اسـت [32].
سیستم های خبره سعی می کنند دانش فرد خبـره را درقالب پایگاه دانایی، به صورت مجموعه ای از قواعد اگرــآن گاه بازنمایی کنند. این سیسـتم، همـان ـور کـه درشکل 1 می آید، سـه بخـش اصـلی دارد شـامل پایگـاهدانایی، موتور استنتاا، واسو کاربر. پایگاه دانایی شـاملدانش مورد نیاز به منظور اسـتنتاا اسـت و بـه وسـیلةکسب دانش و خبرگی فرد خبره ساخته می شود. موتور استنتاا وظیفة یافتن قواعد مورد نیاز در پایگاه دانـاییرا ی عملیات استنتاا و پردازش آن ها بـه عهـده دارد.
واسو کاربر وظیفة تعامل با کاربر را به عهده دارد؛ مثلاً ،نمایش سؤاب هایی که کاربر باید پاسـخ دهـد و دریافـتپاسخ. برخی از کاربردهـای سیسـتم خبـره مربـوط بـهشناســایی مشــکلات و ارائــة راهکارهــایی بــرای حــلمشکلات در زمینه ای خاد است. از این رو، با توجه بـهعواملی همچون خبرگانی که باید دانش از آن ها کسـبشود و همچنین زمینة کـاربرد تفـاوت هـای موجـود درسیستم های خبره قابل توجیه است [31].

کاربر

شکل

1
.

خب
سیستم

اجزا

ه

پا
ی
گاه

دانا
یی

خبرگان

دانايی
استخراج

موتور

استنتاجی

حافظ
ة

کاري

کاربر

ارتباط
با

پوستة

س
ی

تم

خبره

کاربر

شکل

1

.

خب

سیستم



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید