4874425-50799

مقـاله پژوهشـی
فصلنامه علمی پژوهشی بیهوشی و درد، دوره 5، شماره 2، زمستان 1393
531328247034

طرّاحی و روانسـنجی ابزار بررسـی پذیرش درد مزمن در سـالمندان
هومان منوچهری1، منوچهر شیرازی1*، منصوره زاغری تفرشی2، فرید زایری3
استادیار گروه پرستاری دانشكده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشكی و خدمات بهداشتی درمان شهید بهشتی
دانشجوی دكترای پرستاری، دانشكده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشكی و خدمات بهداشتی درمانی شهید بهشتی، شعبه بین الملل.
ستادیار گروه پرستاری دانشكده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشكی و خدمات بهداشتی درمانی شهید بهشتی
دانشیار گروه آمار حیاتی، دانشكده پیراپزشكی. دانشگاه علوم پزشكی و خدمات بهداشتی درمانی شهید بهشتی
1926978

تاریخ دریافت: 20/4/93تاریخ بازبینی: 20/5/93تاریخ پذیرش: 11/6/93
چکیده
زمینـه و هـدف: بـا توجه به اهمّیت بررسـی درد مزمن در سـالمندان، دسترسـی به ابزاری دقیق جهت بررسـی پذیرش درد مزمن در سـالمندان برای مدیریـت درد مزمـن، ضـروری اسـت. بدیـن جهـت، این مطالعـه با هدف طرّاحـی و روانسـنجی ابزاری جهت بررسـی پذیـرش درد مزمن در سـالمندان انجام شدهاسـت.
مـواد و روشهـا: ایـن پژوهـش یـك مطالعـه تركیبـی اسـت كـه بهمنظـور طرّاحـی و روانسـنجی ابـزاری جهـت بررسـی پذیـرش درد مزمـن در سـالمندان، در طـی 3 مرحلـه انجـام گرفـت. در مرحلـه اوّل با اسـتفاده ا روش نظریه مبنایی مفهوم پذیرش درد مزمن در سـالمندان بر اسـاس نظرات 30 سـالمند مبتـا بـه درد مزمـن ،3 نفـر از همراهـان آنهـا و 29 نفـر از اعضـاء گـروه درمانـی كه بر اسـاس نمونهگیـری هدفمند و نظـری در مطالعه شـركت نمـوده بودنـد، تببیـن گردیـد. در مرحلـه دوّم، عبارات پرسـش نامه با اسـتفاده از نتایج بخـش كیفی مطالعـه، همچنین بررسـی متون معتبر و مرتبـط بـا موضـوع پژوهـش، تدویـن گردیـد، و در مرحلـه سـوّم نیـز كـه یك مطالعـه روش شـناختی اسـت ویژگی های روانسـنجی پرسـش نامه با اسـتفاده از روائی هـای صـوری، محتـوا، و سـازه، همچنیـن پایایی همسـانی درونـی و ثبات، تعییـن گردید.
یافتههـا: در طـی مرحلـه اوّل پژوهـش، مفهـوم پذیرش درد مزمن در سـالمندان تببین گردید. براسـاس نظرات شـرك تكنندگان در بخـش كیفی این مطالعـه، پذیـرش درد بهمعنـی بـاور داشـتن درد، محدودیتهـا و ناتوانیهـای ناشـی از آن بـوده كـه بـه فـرد در جهت تاش بـرای كنتـرل درد ،كمك مینمایـد. در مرحلـه دوّم عبـارات اولیـه ابـزار كـه شـامل 38 عبـارت بـود، تدویـن گردیـد در طـی مرحله سـوّم ایـن پژوهـش، بهترتیـب روائ صوری و محتـوا بهصـورت كیفـی و كمّـی ) میانگینهـای نسـبت اعتبـار محتـوا،94/0 و شـاخص اعتبـار محتـوا،92/0 بودنـد(، انجام شـد. در ادامه روایی سـازه بهوسـیله تحلیـل عاملـی اكتشـافی بررسـی شـد كه عبـارات ابزار به 7 عـدد كاهش پیدا نمـود و دو عامل بـرای عبارات ابـزار حاصل گردید كـه بهترتیب در عامـل اوّل )آگاهـی در مـورد درد( شـامل 2 عبـارات و عامـل دوّم )تاش بـرای كاهش درد( دارای 5 عبـارت، قرار گرفتند. در پایان نیـز، پایایی آن نیز بـا اسـتفاده از روشهـای همسـانی درونـی) 83/0=α( و ثبات از طریق آزمـون مجـدد) 85/0( تعیین گردید .
نتیجه گیـری: بـا توجـه بـه طرّاحـی، روائی و پایایی مناسـب ابزار بررسـی پذیـرش درد مزمـن در سـالمندان، اسـتفاده از آن بهمنظور بررسـی پذیرش درد مزمـن و مدیریـت مؤثـر درد مزمـن در سـالمندان، بـرای اعضـاء گروه درمانی و پژوهشـگران پیشـنهاد میگردد .
واژههای کلیدی: طرّاحی ابزار، روانسنجی، پذیرش درد مزمن، سالمندی.

نویسـنده مسـئول: منوچهر شـیرازی، دانشـجوی دكترای پرسـتاری، دانشـكده پرسـتاری و مامایی، دانشگاه علوم پزشـكی و خدمات بهداشـتی درمانی
Manouchehr_Shirazi @yahoo.com :شهید بهشتی، شعبه بینالملل ایمیل
مقدمه
درد پدیـدهای چند بعدی اسـت كـه دارای اجزاء جسـمی، روانی ،اجتماعـی و معنـوی اسـت و بهواقـع، نوعـی تجربـة ناخوشـایند حسـی و روحـی بـوده كـه بـا آسـیب بافتـی واقعی یـا بالقـوه در ارتباط اسـت و بهوسـیلة یك سـری از واژهها از طـرف افرادی كه آن را تجربـه میكننـد بیـان میگـردد. یكـی از انـواع مهـم درد ،نـوع مزمـن آن اسـت. درد مزمـن دردی اسـت كـه مـدت زمـان بهبـودی آن بیـش از 3 مـاه بهطـول انجامـد. در واقـع، ایـن نـوع درد، مقـاوم بـه درمـان بوده و مـدت زمان بهبـودی آن طولانیتر از زمـان مـورد انتظـار اسـت)1(. دردهـای مزمـن بهعنـوان یكـی از مهمتریـن معضـات پزشـكی در تمـام جهـان مطـرح بـوده و سـالیانه میلیونهـا نفر از افراد بشـر بـه آن گرفتارنـد، ولی درمان مناسـبی دریافـت نمیكننـد)2-3(. ایـن نـوع درد ممكـن اسـت گروههـای سـنی مختلـف از جملـه سـالمندان را مبتا سـازد.
پدیـده سـالمندی روندی طبیعی اسـت كه از زمـان حیات جنین شـروع و تا مرگ ادامه مییابد و بـه تغییرات فیزیولوژیكی طبیعی و پیشـرونده غیرقابـل برگشـتی اطـاق میگـردد كـه در طـول زندگـی هـر فـردی رخ میدهـد كـه اغلـب بـا تغییرات مشـخص در سـامت و نیازهـای تغذیـهای همـراه اسـت)4(. سـالمندی بـه سـنین بالاتـر از 60 سـال اطـاق میگـردد)5-6(. در همیـن رابطه ،بـا توجـه بـه افزایـش میـزان امیـد بـه زندگـی در قـرن بیسـت و یكـم، افـراد نسـبت بـه 30 سـال گذشـته بیشـتر عمـر میكنند ،بـه صورتیكـه تـا سـال2050 میـادی، جمعیـت سـالمندان دو میلیـارد نفـر خواهـد بود و بیشـتر آنهـا در نواحی شـهری زندگی میكننـد)7-8(. در ایـران نیـز پیشبینـی شـده كه تا سـال 8931، جمعیـت سـالمندان بـه حـدود 10 میلیـون نفر برسـد)9(.
عـدم مدیریـت درد مزمـن شـرایط جسـمی و روحـی سـالمند را تحـت تأثیـر خـود قـرار داده ،كیفیـت زندگـی سـالمند و خانواده را كاهـش داده و از طـرف دیگـر، بههمـراه ناتوانیهـای جسـمی و روانشـناختی حاصلـه، هزینـه چشـمگیری را بر منابـع اقتصادی كشـورها، سیسـتمهای درمانـی و بیمهها تحمیل مینمایـد)01-31(. هزینـه اقتصـادی ناشـی از درد مزمن به تنهایـی از مجموع هزینه ناشـی از بیماریهـای قلبی، سـرطان و ایدز بیشـتر بـوده و بالغ بر 200 میلیـارد یـورو در اروپا و 635 میلیـارد دلار در ایالات متحده آمریـكا در سـال 2008 بـرآورد شدهاسـت. عـاوه بـر هزینههـایپزشـكی مسـتقیمی كـه بهوسـیله درد مزمـن ایجـاد میگـردد ، هزینههـای غیرمسـتقیمی نیز همچـون عوارض اقدامـات درمانی ،تعـداد روزهایـی كه فرد قـادر بهكار كردن نیسـت، محدودیتهای حركتـی، مفید و مؤثـر نبودن، اختـالات عملكـردی، ناتوانیهای ناشـی از درد و جبـران ایـن ناتوانیهـا بـر فـرد و جامعـه تحمیـل میگـردد )1-41-51(. در ایـران نیـز ایـن نوع درد در میان سـالمندان مقیـم خانههای سـالمندان شـایع میباشـد. در میان سـالمندانی كـه از درد مزمـن رنـج میبرنـد، این نـوع درد بهطـور معنیداری بـا افسـردگی و كاهش كیفیـت زندگی همراه اسـت)61(.
امـروزه، یكـی از مفاهیـم بـا ارزش و مهـم در تئوریهـای معاصر پیرامـون چگونگی واكنش و سـازگاری فرد بـا درد مزمن، پذیرش درد اسـت)71(. در واقع، پذیرش درد اولین گام در جهت سـازگاری بـا تغییـرات ایجـاد شـده در زندگـی اسـت، بـه صورتیكـه باعث میشـود فـرد در محیـط زندگـی بـه فعالیـت خـود ادامـه دهد و در عیـن حـال، بـرای كنتـرل درد نیـز تاش كنـد)81(. بـه عاوه ، بهدنبـال پذیـرش درد، فـرد اقدامات غیـر مؤثر بـرای كاهش درد را متوقـف نمـوده و بـه جـای آن بـر مشـاركت در فعالیتهـای ارزشـمند و پیگیری اهداف مناسـب شـخصی خود تمركز میكند و در نتیجـه، عملكـرد روانـی و جسـمی مناسـبتری خواهـد داشـت)91(. در همیـن زمینـه، مطالعات متعـددی از نقش پذیرش درد در كاركـرد روزانـه افـراد مبتـا بـه دردهای مزمـن، حمایت میكننـد. بـه صورتیكـه، پذیـرش درد بـا تجربه درد، مشـكات روان شـناختی و ناتواناییهـای جسـمانی كمتر و بهزیسـتی روان شـناختی بیشـتر ارتبـاط دارد)02(. بهعـاوه، پذیـرش بیشـتر درد بـا كاركـرد اجتماعـی، جسـمی و روان شـناختی بهتـری همـراه اسـت)12(. از طـرف دیگـر، سـطح پذیـرش درد میتواند عـاوه بر پیشبینـی میـزان تداخل درد در زندگی روزانه و سـطح سـامت جسـمی و روان شـناختی، شـدت درد را نیز، پیشبینی نماید)22(.

شکل 1: مراحل طراحی ابزار بررسی پذیرش درد مزمن در سالمندان
كمپـل و كرامـب) 2008( نیـز معتقدنـد كـه تفـاوت اصلـی بین افـرادی كـه دسترسـی محـدود بـه خدمـات بهداشـتی دارنـد و افـرادی كـه دسترسـی مناسـبتری بـه ایـن تسـهیات دارنـد ،پذیـرش و سـازگاری بهتـر بـا درد اسـت)32(. بهعبـارت دیگـر ،یكـی از عوامـل مهـم در ایجـاد تفاوتهـای فـردی بـرای مقابلـه بـا درد، پذیـرش درد اسـت)42(. بـه صورتیكـه، پذیـرش درد بـرمیـزان ناتوانـی ادراك شـده در بیمـاران درد مزمـن مؤثـر بـوده ،بنابرایـن جهـت بـه حداقـل رسـاندن ناتوانـی، عـاوه بـر كاهش شـدت درد، میتـوان اسـتفاده از روشهـای درمانـی مبتنـی بـر افزایـش میـزان پذیـرش درد مزمـن را، پیشـنهاد نمـود)52(. در همیـن رابطـه، یافتههای پژوهشـی نشـان میدهند كـه بیمارانی كه از سـطوح پذیرش درد بالاتری برخوردار هسـتند، سـازگاری بیشـتری با درد مزمن داشـته و از طرف دیگر شـدت افسـردگی ،اضطـراب و اسـتیصال كمتـری را نیز گزارش میكننـد)62(. از این رو، در فرآینـد مدیریـت درد مزمـن در سـالمندان، چنانچـه ایـن درد و ماهیـت آن بهخوبـی درك شـده و پذیرفتـه شـود، راه برای
روانسنجی
مدیریـت ایـن درد همـوار شـده و مراحـل بعـدی آن بـا سـهولت و موفقیـت طـی میگـردد. بدیـن جهـت ایـن پژوهـش بـا هدف طراحـی و روانسـنجی یـك ابزار مناسـب بـرای بررسـی پذیرش درد مزمـن درسـالمندان انجـام شدهاسـت.
مواد و روشها
ایـن مطالعـه كـه بخشـی از یـك پژوهـش بزرگتـری اسـت كه با اسـتفاده از روش تركیبی متوالی در سـال 1393 و در شـهر اهواز انجـام شدهاسـت، در ایـن پژوهـش، ابـزار بررسـی پذیـرش درد مزمـن درسـالمندان، در طـی سـه مرحله و بهترتیـب زیر طراحی و روانسـنجی شد)شكل1(.
در مرحلـه نخسـت بهمنظور طراحـی و تعیین عبـارات ابزار فوق ،مفهوم پذیرش درد مزمن در سـالمندان با اسـتفاده از یك مطالعه كیفـی و بـا رویكرد نظریـه مبنایـی در میان شـرك تكنندگان در پژوهـش تببیـن گردیـد. جمـعآوری اطاعـات به صـورت مبتنی بـر هـدف و با اسـتفاده از مصاحبه نیمه سـاختاریافته، مشـاهده و یادآورنویسـی شـروع شـد و سـپس بهصورت نمونهگیـری نظری تـا اشـباع دادههـا ادامـه یافـت. در نمونهگیـری نظـری انتخـاب هـر نمونـه بسـتگی بـه دادههـای جمـعآوری شـده از نمونـه یـا نمونههـای قبلـی دارد)72(. شـرك تكنندگان در این مرحله شـامل 30 سـالمند بـالای60 سـال، سـه نفـر از همراهـان آنهـا و 92 نفـر از اعضـای گـروه درمانـی مرتبـط بـا مدیریـت درد مزمن در سـالمندان بودند)جدول 2(.
معیارهـای انتخـاب سـالمندان شـرك تكننده در ایـن مرحلـه از پژوهـش شـامل داشـتن سـن 60 سـال یا بالاتـر، داشـتن تجربه درد مزمن غیرسـرطانی، برخورداری از هوشـیاری كامل، داشـتن تمایـل بـه بیـان احساسـات درونـی خود نسـبت به مفهـوم مورد تحقیـق، توانایـی گفتگـو به زبـان فارسـی، دارا بودن ثبـات روانی لازم بـرای انتفـال تجارب خـود، عدم ابتا به اختالات شـناختی بـا كسـب نمـره شـش یـا بالاتـر از نسـخه فارسـی آزمـون كوتاه وضعیـت شـناختی)82(، عـدم ابتاء به بیمـاری تأیید شـده روانی ،نابینایـی و ناشـنوایی براسـاس تشـخیص پزشـك معالـج بـود .معیارهـای انتخاب سـایر شـرك تكنندگان شـامل برخـورداری از اطاعـات مناسـب در رابطـه بـا موضـوع پژوهش بـرای همراهان سـالمندان و اعضـای گروه درمانی و همچنیـن، تمایل به بازگویی ایـن اطاعـات در تمامـی شـرك تكنندگان بود .
در رابطـه بـا مـدت زمـان مصاحبههـا گیـل و همـكاران توصیـه میكننـد كـه زمـان مصاحبههـا بیـن 20 تـا 60 دقیقـه باشـد ،امـا بـا وجـود آن تجربـه نشـان میدهـد كـه مـدت مصاحبـه به موضـوع، محقـق و مصاحبـه شـونده بسـتگی دارد)92(. در ایـن پژوهـش نیـز مـدت زمـان مصاحبهها با هر شـرك تكننده بسـته بـه تحمـل و میـزان عاقه وی در یك جلسـه صـورت گرفت ،كه حداقـل30 دقیقـه و حداكثـر 50 دقیقـه بـود كـه بـر روی نـوار دیجیتالـی ضبـط گردید.
هنـگام تحلیـل محتوای مصاحبههـا، بهمنظور كسـب اطمینان از رعایـت امانـت در انتقال گفتـار مشـارك تكنندگان، جمات عیناً بـا زبان محـاورهای مشـارك تكنندگان و بهصورت كلمـه به كلمهاز نـوار دیجیتالـی دسـتنویس گردیـده و برروی فایل نوشـتاری دیجیتالی رایانهای نوشـته شـد و متن آنها چندین بارخوانده شـد تا درك كلی از آنها بهدسـت آید و بافاصله با اسـتفاده از نرمافزار تحلیـل كیفـی مك سك یـو دیآ نسـخه 10، سـازماندهی و تحلیل شـد. در مشـاهدات انجـام شـده، عك س العملهـای غیركامـی و برخوردهـا و ارتباطـات مشـارك تكنندگان در هنـگام مصاحبـه مـورد بررسـی قرار گرفتـه و بافاصله پس از پایـان مصاحبه ثبت شـده و بـا اسـتفاده از نرمافـزار فـوق مـورد تحلیـل قـرار گرفـت .
همـه مصاحبههـا و مشـاهدات توسـط یك پژوهشـگر انجام شـد.
در مرحلـه دوم، براسـاس مفاهیـم بهدسـت آمـده از مرحلـه اول پژوهـش و بـا اسـتفاده از شـیوه كیفـی جمـعآوری دادههـا و مطالعـهی وسـیع منابـع معتبـر علمـی در زمینـة پذیـرش درد مزمـن كـه شـامل مقـالات و كتـب مرتبـط بـا موضـوع پژوهـش و همچنیـن، پرسـش نامهها و ابزارهـای مربـوط بـه پذیـرش درد مزمـن در سـالمندان بودنـد، نیز اسـتفاده گردید و عبـارات اولیه پرسـشنامه پذیـرش درد مزمـن در سـالمندان كـه شـامل 83 عبـارت بـود، اسـتخراج گردید)جـدول 1( در همیـن زمینه لاش و همـكاران) 2010( بیـان میكننـد كـه میتـوان از دادههـای بهدسـت آمـده از مطالعات كیفـی بهمنظور طراحـی ابزاری كمی ،بـرای سـنجش مفهـوم مورد نظر اسـتفاده نمود بـه صورتیكه كه یكی از شـیوههای مناسـب بـرای طراحی ابزارهای خودگزارشـی ،اسـتفاده از تحقیـق بـه شـیوه نظریـه مبنایـی اسـت. بهعـاوه ،تشـكیل عبـارات یـك ابـزار، نیازمند انجـام مطالعة وسـیع، جامع و گسـترده است)03(.
جدول1: نمونه ای از فرآیند تعیین عبارات پرسش نامه به صورت ذیل میباشد:
سازه كد نظرات و تجربیات شرك تكنندگان در پژوهش
پذیرش درد آگاهی از بیماری و درد و نحوه مقابله با آن ”… الآن 16 ساله كه آرتروزگردن دارم، شروع دردم زمانیه كه مثاً دارم سبزی پاك میكنم اول تو مهرههای گردنم یك احساس دارم و مثل این كه سوزن میره داخل گردنم و یك درد داغ و تیز دارم كه میدونم باید كارام را همون لحظه قطع كنم. دیگه میدونم دردم چیه ،بیماریم چیه، چكارش باید كنم كه دردم كمتر بشه.“….
عبارت طراحی شده: از نوع بیماری و دردم آگاهم.
در مرحلـه سـوم بهمنظـور انجـام روانسـنجی ابـزار فـوق، روایـیو پایایـی آن تعییـن گردیـد. جهـت تعییـن روایـی آن از روائـی صـوری، محتـوا و سـازه اسـتفاده گردیـد. در همیـن رابطـه ابتدا روائـی صـوری با اسـتفاده از دو روش كیفی و كمی بررسـی شـد ،زیـرا در صـورت نیـاز بـه تغییـر جمـات و عبـارات، ممكـن بـود اعتبـار كل ابـزار تغییر نمایـد)13(.
بـرای تعییـن كیفی روائی صـوری با10نفر از سـالمندان بهصورت چهره بهچهـره در رابطه با سـطح دشـواری، میزان تناسـب و ابهام در مـورد كلمـات، عبـارات و جمـات ابـزار مصاحبه شـد. پس از اصاح موارد براسـاس نظر سـالمندان، در گام بعدی جهت تعیین كمـی روائـی صـوری از روش كمـی تأثیر آیتـم، اسـتفاده گردید .در همیـن زمینـه بهمنظـور كاهـش، حـذف عبـارت نامناسـب و همچنیـن تعییـن اهمیـت هـر یـك از عبارتهـا از نظـرات 01 سـالمند مبتـا بـه درد مزمـن كـه بهصـورت تصادفـی انتخـاب شـده بودنـد و همچنیـن از نظـرات 10 نفـر افـراد صاحبنظر در زمینـه طراحـی ابزار، متخصصین در زمینه سـالمندی، بیهوشـی ،فیزیوتراپـی و پرسـتاری اسـتفاده گردید. در روش تأثیـر آیتم در صورتیكـه نمره تأثیر هر عبارت مسـاوی یا بیشـتر از 5/1 باشـد ،عبـارت بـرای تحلیلهـای بعـدی مناسـب تشـخیص دادهشـده ،حفـظ گردیـد)23-33(. بهمنظـور اطمینان از شـیوه صحیـح نگارش و جملهبنـدی منطقـی برای نوشـتن عبارات پرسـشنامه، عبارات توسـط گـروه تحقیـق چندبـار بازخوانـی و نظـرات ایشـان اعمال شـد و سـپس توسـط دو متخصص در زمینه ادبیا فارسـی مورد بازنگـری و اصاح قـرار گرفت.
بـرای تعییـن روائـی محتـوا نیـز از دو روش كیفی و كمی اسـتفاده شـد. در همیـن رابطه ابتـدا روایی كیفی محتوا با اسـتفاده از نظرات 10 نفـر افـراد صاحبنظـر در زمینـه طراحـی ابـزار، متخصصین در زمینـه سـالمندی، بیهوشـی، فیزیوتراپـی و همچنیـن پرسـتاری براسـاس معیارهای رعایت دسـتور زبان فارسی، اسـتفاده از واژههای مناسـب، ضرورت، اهمیت، قرارگیری عبارات در جای مناسـب خود و امتیازدهـی مناسـب، تعییـن گردیـد. در ادامه روایـی كمی محتوا با اسـتفاده از تعیین نسـبت و شـاخص روائی محتوا، بررسی گردید .بـرای تعیین نسـبت روائـی محتوا از 10 نفـر از متخصصان )متفاوت از متخصصان مرحله قبل( درخواسـت شـد تا هر عبارت را براسـاس طیف 3 قسـمتی )ضروری اسـت، مفید اسـت ول ضروری نیسـت ،ضرورتـی نـدارد( بررسـی نمایند. در همیـن رابطه، براسـاس جدول لاوشـه عباراتـی كـه نسـبت روائـی محتوا آنهـا برابـر و یا بیشـتر از 62/0 ) براسـاس ارزیابـی10 متخصـص( بـود، معنـیدار) 05/0>P( ارزیابی شـده، حفظ گردیـد)43(.
بهمنظور تعیین شـاخص روائی محتوا، با اسـتفاده از روش پیشنهاد شـده توسـط والتس و باسـل، از نظرات10 نفر متخصصان )متفاوت از مراحـل قبـل( در یـك طیـف لیكرتـی 4 قسـمتی براسـاس معیارهـای میـزان مربـوط بـودن، سـاده بـودن و واضح بـودن برای هـر یك از عبارات موجود در پرسـشنامه، اسـتفاده گردیـد، در این بخـش عباراتـی بـا 75/0 نمـره و بیـش از آن حفظ شـده و عبارات كمتر از آن حذف شـدند. در مرحله بعد، براسـاس میانگین نسـبت و شـاخص روائـی محتـوا پرسـشنامه محاسـبه گردیـد. در همیـن رابطـه پولیـت و بـك نمـره 90/0 و بالاتـر را بـرای پذیـرش توصیه نموده اند)53(.
بـرای تعیین روائی سـازه، بـا توجه به این كه تحلیـل عاملی یكی از روشهـای بسـیار مهـم در طراحـی ابزارهـای جدید محسـوب میشـود)63(. از روش تحلیـل عاملی تائیدی )اكتشـافی( بهوسـیله آزمونهـای شـاخص نمونهگیـری كایـزر مایـر الكیـن، كرویـت بارتلـت، تجزیـه و تحلیـل مؤلفههـای اصلـی، نمـودار شـنریزه و دوران واریماكـس بهمنظـور كشـف طبقاتی از متغیرهـا كه دارای بیشـترین ارتباط بـا یكدیگر بودنـد، اسـتفاده گردید)73(.
تعـداد نمونـه مـورد نیـاز جهـت انجـام تحلیـل عاملـی از نظـر پژوهشـگران مختلـف متفـاوت اسـت. تعـداد نمونـه توصیه شـده جهـت انجـام تحلیـل،5-10 نمونـه بـهازای هـر عبـارت ابـزار میباشـد. برخـی از صاحبنظـران، حتـی تعداد 3 نمونـه را بهازای هـر عبـارت ابـزار بهشـرط درصـد واریانـس بیـان شـده و مقـدار بارعاملـی بیشـتر از 8/0 كافـی تلقـی مینماینـد)63(، كـه در ایـن پژوهـش نیـز تعـداد 5 نمونـه بـهازای هر عبـارت ابـزار و بهصورت تصادفـی. چنـد مرحلهای انتخاب گردیدند. بدین ترتیب كه، شـهر اهواز براسـاس تقسـیمبندی شـهرداری به 8 منطقـه و هر منطقه بـه دو خوشـه تقسـیم شـد. از هـر منطقـه یـك خوشـه بهصورت تصادفـی انتخاب گردید. در ادامه از هر خوشـه 25 نمونه سـالمند زن و مـرد مبتـا بـه درد مزمـن غیـر بدخیـم بهصـورت تصادفی ، بهعنـوان نمونـه انتخـاب شـده و در پژوهـش شـركت نمودند .كه بـا توجـه بـه حضـور پژوهشـگر در كنـار نمونههـای فـوق هنگام تكمیـل پرسـشنامه ها، میزان پاسـخدهی 100 درصد بودهاسـت .در همیـن رابطـه پس از اسـتخراج عوامل و عبـارات مربوط به آن ،حداقل برای حفظ هر عبارت، نقطه عطف 5/0 درنظر گرفته شـد .در ادامـه میـزان همخوانـی ایـن عوامل بـا مفهوم بررسـی پذیرش درد مزمـن در سـالمندان و حیطههـای اصلـی آن بررسـی گردید.
در انتهـا، بـرای تعییـن پایایـی ابـزار از دو شـیوه همسـانی درونی و ثبـات اسـتفاده گردیـد، هم سـانی درونـی ابـزار در یـك نمونـه 30 نفـری از سـالمندان كـه بهصـورت تصادفـی انتخـاب شـدند بـا اسـتفاده از اندازهگیـری آلفـای كرونبـاخ تعیین گردیـد. آلفای كرونبـاخ معـرف میـزان تناسـب گروهـی از آیتمهاسـت كـه یك سـازه را میسـنجند. میـزان آلفـای كرونبـاخ بیـن70/0 تـا 08/0 قابـل قبـول خواهـد بـود)83(. بـرای تعییـن پایایـی ثبات ابـزار نیز از روش بررسـی آزمـون مجـدد با فاصلـه زمانی دو هفته اسـتفاده گردیـد و نمـرات كسـب شـده در ایـن دو مرحلـه بـا اسـتفاده از شـاخص همبسـتگی درون خوشـهای با هم مقایسـه شـدند. قابل قبولتریـن آزمـون آمـاری، برای محاسـبه میـزان پایایـی )ثبات( ،آزمـون شـاخص همبسـتگی درون خوشـهای اسـت. چنانچـه این شـاخص بالاتـر از 80/0 باشـد، میـزان ثبـات مطلوب اسـت)93(.
در ایـن پژوهـش تمامـی نـكات اخاقـی رعایت گردیـد بهصورتی كـه، پـس از دریافـت معرفینامـه كتبـی از شـعبه بینالملـل دانشـگاه علـوم پزشـكی شـهید بهشـتی، مجـوز لازم بـرای انجام پژوهش از دانشـگاه علوم پزشـكی جندی شـاپور اهواز و بهزیستی اسـتان خوزسـتان اخذ گردید. در ادامه و در بخش كیفی تحقیق ،پژوهشـگر هـدف از انجـام تحقیـق را بـرای مشـارك تكنندگان توضیـح داده و مجـوز لازم را بـه رؤیـت آنهـا رسـاند. سـپس مصاحبـه و ضبـط آن بـا كسـب اجـازه از مشـارك تكنندگان انجـام گرفـت و از آنهـا رضایتنامـه آگاهانـه و كتبـی اخـذ شـد ،در تمامـی مصاحبههـا، اسـامی مشـارك تكنندگان حـذف گردید و بهجـای آن از حـروف رمز اسـتفاده شـد.در طـی مراحل تحقیقبـه ارزشهـا و تصمیمـات شـرك تكنندگان در پژوهـش احتـرام گذاشـته شـد. همچنین رازداری و آزادی مشـاركتكنندگان برای شـركت یـا خـروج از تحقیـق رعایـت شـد و آنـان حـق داشـتند تـا در هـر مرحلـهای از مطالعـه خـارج گردنـد. بهعـاوه، اطاعاتخصوصـی افراد محرمانه نگاه داشـته شـد و در پایـان هر مصاحبه از شـرك تكنندگان در پژوهـش تشـكر و قدردانـی بهعمـل آمـد .
یافتهها
شـرك تكنندگان در طـی مرحلـه اول پژوهـش كـه بهصـورت كیفـی انجـام شـد شـامل 30 سـالمند بـالای 60 سـال، سـه نفر از همراهـان آنهـا و 29 نفـر از اعضـای گـروه درمانـی مرتبـط بـا مدیریـت درد مزمـن در سـالمندان بودنـد. اعضای گـروه درمانی دارای تخصصهـای مختلـف بـا سـوابق كاری متفاوتـی بودنـد )جـدول 2(.
همانطـور كـه نتایـج جـدول 2، نشـان میدهـد، دامنهی سـابقه كاری اعضـای گـروه درمانی بین 1 تا 0 سـال با میانگین 16 سـال بـود كـه 13 نفـر آنهـا، زن و 16 نفر مـرد بودند ،كـه تخصصهای مختلف با سـوابق كاری متفاوتی داشـتند.
در طـی مرحلـه اول پژوهـش مفهـوم پذیـرش درد مزمـن در سـالمندان تببین و جنبههای مختلف آن آشـكار گردید. براسـاس نظـرات شـرك تكنندگان در بخش كیفی این مطالعـه، پذیرش درد بهمعنـی بـاور داشـتن درد و محدودیتهـا و ناتوانیهـای ناشـی از آن بـوده كـه بـه فـرد در جهـت تـاش بـرای كنتـرل درد كمـك مینمایـد. در مرحلـه دوم عبـارات اولیـه ابزار كه شـامل 54 عبارت بـود، و هـر یـك بهصـورت مناسـبی، جنبـهای از مفهـوم بررسـی پذیـرش درد مزمن در سـالمندان را پوشـش مـیداد تدوین گردید .در پایـان ایـن بخـش، گویههای اسـتخراج شـده مورد بررسـی قرار گرفتـه و عبـارات دارای مفاهیم مشـابه، ادغام شـدند بـه صورتیكه عبـارات ابـزار اولیه بـه 38 عبـارت تقلیل پیـدا نمود.
در مرحلـه سـوم پژوهـش كـه روانسـنجی ابـزار فـوق انجام شـد ،6 عبـارت ابزار بهعلت كسـب نمره تأثیر كمتر از مقـدار 5/1، 9 عبارت در بررسـی كیفی محتوا براسـاس نظـرات ارائه شـده صاحبنظران ،5 عبـارت بهعلـت كسـب میـزان عـددی CVR كمتـر از 62/0 و 4 عبـارت بهدلیل كسـب نمـره CVI كمتـر از 75/0 حـذف گردیدند .بنابرایـن، عبارات پرسـشنامه بـه 14 عبارت تقلیل یافـت. در ادامه ،متوسـط نسـبت و شـاخص روائی محتوا ابزار نیز اندازهگیری گردید كـه 94/0 و 92/0 بود.
جدول 2: نوع تخصص، وضعیت سابقه و مدرک تحصیلی کادر درمانی شرکت کننده در پژوهش
میانگین
سابقه دامنه سابقه مدرک تحصیلی تعداد نوع تخصص
17 13-22 كارشناس)2(،كارشناس ارشد)1( 3 پرستار
18 15-20 دكترا 3 پزشك عمومی دارای ام پی اچ سالمندی
13 1-25 دكترا-عضو هیات علمی 2 ارتوپد
15 15 دكترا-عضو هیات علمی 1 جراح مغز و اعصاب
16 15-17 دكترا-عضو هیات علمی 2 بیهوشی
20 15-25 دكترا-عضو هیات علمی 2 نرولوژی
28 25-30 دكترا-عضو هیات علمی 2 فارماكولوژیست
11 10-11 دكترا-عضو هیات علمی 2 روانپزشك
5 1-7 كارشناس)1(،كارشناس ارشد)1( دكترا-عضو هیات علمی )1( 3 روانشناس
22 20-25 دكترا-عضو هیات علمی 3 تغذیه
20 10-28 كارشناس ارشد)2(، دكترا-عضو هیات علمی )1( 3 فیزیوتراپ
14 14 دكترا-عضو هیات علمی 1 توانبخشی
6 12 كارشناس 2 مددكار اجتماعی
جدول3: تعداد سئوالات حذف شده در طی روایی صوری )نمرات تأثیر آیتم( و روایی محتوا )نسبت و شاخص روایی محتوا( و اعتبار سازه اکتشافی برای عبارات پرسش نامه بررسی پذیرش درد مزمن در سالمندان )عبارات ابزار اولیه 38 بودهاست(
تعداد سوالات باقی مانده تعداد سوالات حذف شده شاخصهای روانسنجی
32 6 روایی صوری كمی
23 9 روایی كیفی محتوا
18 5 نسبت روایی محتوا
14 4 شاخص روایی محتوا
7 7 اعتبار سازه اكتشافی
بهمنظـور تعییـن روایـی سـازه ابـزار، تحلیل عاملی اكتشـافی بـر روی 14 عبارت انجام شـد. در همین رابطـه، مقدار آزمون كایـزر- مایر – الكیـن 81/0 حاصـل گردیـد، همچنیـن آزمـون كرویت بارتلت با میزان 472/767 در سـطح كوچ كتـر از 0/001 معنیدار بـود كه بیانگر اجـرای قابـل قبـول تحلیـل عاملی بـا توجه به ماتریس همبسـتگی بهدسـت آمده در نمونـه مورد مطالعـه بود)جدول4(.
جـدول 4: نتایـج آزمـون KMO و آزمـون کرویـت بارتلـت ،جهـت گویههای مربـوط به پرسـشنامه بررسـی پذیرش درد مزمن در سـالمندان
نتیجه نام آزمون
0/81 شاخص كفایت نمونهگیری
472/767 تخمین كای اسكور آزمون كرویت بارتلت
21 درجه آزادی >0/001 سطح معنیداری بهمنظور اسـتخراج عوامل در این پژوهش از شـیوه تجزیه و تحلیل مؤلفههـای اصلـی و جهت تعیین تعـداد عوامـل از روش ارزش ویژه اسـتفاده گردیـد. بـا توجـه بـه این كـه نقطـه عطـف 5/0 بهعنوان حداقـل بـار عاملـی مـورد نیـاز بـرای حفظ هـر عبـارت در عوامل اسـتخراج شـده از تحلیـل عاملـی، در نظـر گرفتـه شـد، از مجموع 14 گویـهای كـه بهمنظور تعیین روایی سـازه پرسـشنامه بررسـی پذیـرش درد مزمن در سـالمندان بررسـی شـدند ،7 گویه بهدلیل كسـب بـار عاملـی كمتـر از 5/0 حذف شـده و 7 گویـه دیگر باقی ماندند .
دادههـای جـدول 5 نشـان میدهنـد كـه دو عامـل دارای مقادیر بالاتـر از یـك هسـتند. بنابرایـن، از مجمـوع 7 گویه، میتـوان دو عامـل سـاخت )آنهـا را بـه دو عامـل تقلیـل داد(. سـایر عاملهـا بـا مقادیـر ویـژه كمتـر از یـك حـذف شـدند. نتایـج نشـان داد بیشـترین درصـد واریانـس كل) 63 درصـد( توسـط 2 عامـل اول و باقیمانـده درصـد واریانـس كل) 37 درصـد( توسـط 5 عامـل باقیمانـده تبییـن میگـردد. بهعبـارت دیگـر، تحلیـل عاملـی ،2 عامـل بـا ارزش ویـژه بـالای یك را مشـخص نمود )نمـودار 2( كه در مجمـوع ،63 درصـد واریانـس را تبییـن نمـود. بدیـن ترتیـب57/36 درصد واریانس مشـترك، توسـط عامل نخسـت، و 97/62 درصـد توسـط عامـل دوم، تبییـن میشـود .
بنابرای ن گ روه تحقی ق اق دام ب ه دس تهبندی عب ارات ب ا توج ه بهمیــزان همبســتگی بــا یكدیگــر و دانــش نظــری موجــود نمودنــد. بدیــن ترتیــب در عامــل اول )آگاهــی در مــورد درد( ش امل 2 عب ارات)2-1( و عام ل دوم )ت اش ب رای كاه ش درد( دارای 5 عبــارت)7-3(، قــرار گرفتند)جــدول 5(.
جدول 5: جدول عامل ها، پس از چرخش واریماکس در پرسش نامه بررسی پذیرش درد مزمن در سالمندان
عاملها گویهها
تلاش برای کاهش درد آگاهی در مورد درد 0/62 1- از نوع بیماری و دردم آگاهم.
0/83 2- امكان كاهش دردم وجود دارد.
0/50 3- از انجام كارها و شرایطی كه باعث تشدید دردم میشوند، خودداری میكنم.
0/64 4- از تواناییهایم برای مقابله با درد استفاده میكنم.
0/77 5- از بروز درد پیشگیری میكنم.
0/78 6- توانستهام دردم را كاهش دهم.
0/79 7- اقدامات درمانی توصیه شده را پیگیری میكنم.



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید