نشریه زمین شناسی مهندسی ،جلد یازدهم، شمارۀ 1 بهار 1931 15

مهندسی ارزش بر اساس رفتارنگاري تونل طی مرحلۀ حفاري )مطالعۀ موردي تونل حکیم(

مجيد طارمي*؛ باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان، واحد تهران جنوب ،دانشگاه آزاد اسلامي، تهران، ایران،
مازیار حسيني؛ دانشگاه آزاد اسلامي، واحد تهران جنوب، سيد مهدی پورهاشمي، مجيد صادقي؛ سازمان مهندسي و عمران شهر تهران
تاریخ: دریافت 42/10/39 پذیرش 14/14/32 چکیده
1268732149348

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:32 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:32 IRST on Saturday October 28th 2017

مهندسی ارزش به عنوان یکی از راهکارهای مناسب در شناسایی فرصتهای بهبود طراحی و اجرای پروژههای تونل زنی شهری است. با به کارگیری فنون مهندسی ارزش این امکان فراهم میشود که به صورت تیمی، با دیدی خلاق، در محدودۀ زمانی کوتاه، ابعاد مختلف پروژه بررسی شود که در نهایت ظرفیتهای بهبود کیفیت، کاهش هزینه و کاهش زمان اجرا ،شناسایی و عملیاتی شوند. در فاز اولیه طراحی تونل حکیم کلاس حفاری و نگه داری پیشنهاد شد. طی مراحل حفاری با استفاده از مشاهدات میدانی، نتایج رفتارنگاری و ابزاربندی و بررسی مدلهای زمینشناسی، رفتار و طبقهبندی زمین مجدد بررسی و بازبینی شد و عملیات حفاری با کاربست مهندسی ارزش ادامه یافت. هدف از ارائه روی کرد مهندسی ارزش در این پروژه را حصول به هزینههای کمینه بدون کم ترین میزان کاهش در کیفیت، رضایت مندی کارفرما با حداقل ریسک، بهرهگیری از خلاقیت و بهبود جنبههای عملیاتی و اجرایی در پروژه های تونل سازی شهری دانست که همگی آنها به نحوۀ مناسبی تأمین شد. پیادهسازی مهندسی ارزش در مرحلۀ حفاری تونل حکیم باعث شد که در هزینههای ساخت حدود 10 درصد صرفهجویی شود و عملیات حفاری تونل با حداقل چالش و مخاطرات و کیفیت مطلوب به اتمام برسد.
1855216197466

واژه های كلیدی: تونل حکیم، کلاس حفاری و نگه داری ،رفتارنگاری ،حفاری مرحلهای، مهندسی ارزش
[email protected] نویسنده مسئول *
مقدمه
تونل حکیم در امتداد بزرگراه حکیم در منطقه 44 شهرداری تهران به روش تونل زنی جدید اتریشی و به طول کلی 9421 متر در حال ساخت است. این تونل در تپههای پارک جنگلی چیتگر به صورت دو تونل موازی )تونلهای رفت و برگشت( در امتداد شرقی- غربی قرار دارد.
1268732149348

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:32 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:32 IRST on Saturday October 28th 2017

در مرحلۀ اولیه طراحی با توجه به نتایج پژوهش های زمینشناسی و ژئوتکنیکی، روباره تونل و تحلیلهای عددی، کلاس حفاری و نگه داری برای ساخت تونل پیشنهاد شد. با توجه این که در روش تونل زنی جدید اتریشی مشاهدات حین حفاری و رفتارنگاری حین اجرا تأثیر به سزایی در انتخاب کلاس حفاری و نگه داری دارد، طی عملیات اجرایی با استفاده از این دادهها و و کاربست آنها در تحلیلهای عددی، مطابق با اصول مهندسی ارزش به تشخیص هزینههای غیرضروری در مراحل اجرایی و عملیاتی پرداختیم و با بررسی گزینههای مختلف و حذف یا اصلاح عناصری که برای کارکردهای مورد نیاز ضروری نبود، به رهیافتی منطقی در ایجاد ارتباط بین عوامل و پارامترهای تأثیرگذار در هزینههای تونل زنی پرداختیم و با جمعبندی آنها، کلاس حفاری و نگه داری بهینهسازی شد. بنابراین میتوان گفت که مهندسی ارزش در مرحلۀ حفاری پروژه تونل حکیم، آزمون سیستماتیک عوامل مؤثر بر بهای تمام شده برای دست یابی به هدف، کیفیت و عملکرد مطلوب با حداقل ریسک ،بیش ترین ایمنی و کاهش مخاطرات همراه با کم ترین هزینه در طول دوره حفاری بود. دستاورد مهندسی ارزش در تونل حکیم، ارائه راهکارهای مدیریتی و دیدگاهی خلاق بهمنظور یافتن بهترین موازنه بین هزینه و کیفیت بود که باعث شد در هزینههای مرحلۀ حفاری حدود 10 درصد صرفهجویی شود.

معرفی پروژه
بزرگراه حکیم از بزرگراه های اصلی کلانشهر تهران است که به موازات بزرگراه همت از محدودۀ شرق به غرب امتداد پیدا کرده است. در محدودۀ منطقه 44 حدفاصل بزرگراه آزادگان 15
تا تقاطع ایران خودرو امتداد بزرگراه از جنوب دریاچه مصنوعی خلیج فارس عبور کرده و با گذر از اراضی پارک جنگلی چیتگر به بزرگراه لشگری متصل می شود )شکل 1(.
1268732149348

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:32 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:32 IRST on Saturday October 28th 2017

با توجه به اهمیت کاربری تفریحی- رفاهی پارک جنگلی چیتگر از یک سو و پیش بینی کاربری های دیگر از جمله دریاچه مصنوعی خلیج فارس و کاربری های اطراف آن و شهربازی واقع در شمال پارک چیتگر، لازم است تا بزرگراه حکیم در این محدوده، علاوه بر تسهیل دسترسی به مراکز مذکور حداقل اثرات اجتماعی و زیست محیطی را در منطقه ایجاد کند. به این منظور تونل دوقلوی حکیم در امتداد بزرگراه حکیم در محدودۀ عبور از پارک چیتگر در حال ساخت است. در شکل 4 مشخصات کلی تونل حکیم نشان داده شده است.

شکل 5. موقعیت تونل حکیم شکل 5. مشخصات كلی تونل

مهندسی ارزش
5. معرفی و تاریخچه
مهندسی ارزش1 روشی سیستماتیک، نظام یافته و مبتنی بر خلاقیت4 و کارگروهی9 برای حل مسئله، کاهش هزینه و بهبود عملکرد2 و کیفیت پروژه ها، محصولات و فرآیندها است. مهندسی ارزش به کمک گسترۀ وسیعی از دانش و تجربیات متخصصان و با تمرکز بر کارکردهای2 پروژه، محصول یا فرآیند نتایج قابل اجرا برای بهبود را به سرعت ارایه می کند.

Value Engineering
Creativity
Team Work
Performance
Function
بر اساس تعریف مؤسسۀ بین المللی مدیریت پروژه1، مهندسی ارزش نگرشی خلاق به منظور بهینه سازی هزینه های چرخۀ عمر، صرفه جویی در زمان، افزایش سود، بهبود کیفیت ،افزایش سهم بازار، حل مشکلات و استفادۀ بهینه از منابع است.
بر اساس تعریف سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور، مهندسی ارزش کاربرد سازمان یافته فنون شناخته شده ای است که برای بررسی عملکرد محصول یا خدمتل، می شود و با استفاده از فکر خلاق به منظور تأمین کارکرد مورد نیاز برای تحقق اهداف طرح به طور مطمئن و با کم ترین هزینه دوران عمر و با حفظ و ارتقای کیفیت و حفظ ایمنی و ویژگی های زیست محیطی است ]1[، ]4[.
1268732149348

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:32 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:32 IRST on Saturday October 28th 2017

مهندسی ارزش در جهان سابقه ای بیش از نیم قرن و در ایران سابقه ای بیش از یک دهه دارد. این تکنیک مدیریتی را ابتدا کارشناسان شرکت جنرال الکتریک ابداع کردند و چندین سال استفاده شد. دستاوردهای استفاده از مهندسی ارزش موجب آن شد تا وزارت دفاع و بخش حمل و نقل ایالات متحده آمریکا به کارگیری مهندسی ارزش را در دستور کار خود قرار دهند و اولین انجمن مهندسی ارزش در سال 1310 در واشنگتن تأسیس شد. در کشورهای انگلستان، ژاپن، استرالیا، کانادا و اسکاندیناوی این روی کرد به سرعت توسعه یافت و کنفرانس های زیادی برگزار شد ]9[. کشور ما نیز مهندسی ارزش را از اواخر دهه هفتاد در برخی صنایع آغاز کرد و در ابتدای دهه هشتاد در حوزۀ حمل و نقل برون شهری وزارت راه و ترابری سابق )وزارت راه و شهرسازی( استفاده کرد. تدوین دستورالعمل ارجاع کار و انعقاد قرارداد با واحدهای خدمات مهندسی ارزش به وسیلۀ سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور در سال 1933 دورنمای روشن و امیدوارکنندهای را برای توسعۀ فرهنگ و به کارگیری مهندسی ارزش و تدوین الزامات قانونی و رفع موانع دراین زمینه ترسیم شد. حمل و نقل شهری ایران نیز از نیمۀ دوم دهه هشتاد با مهندسی ارزش آشنا شد و شهرداری تهران در سال 1931 طرح پیاده سازی مهندسی ارزش را در طرح های خود اجرا کرد ]9[، ]2[.

PMI: Project Management Institute
11
5. پیاده سازی مهندسی ارزش در پروژه تونل حکیم
به کارگیری مهندسی ارزش در پروژههای ساختمانی و تونل زنی میتواند به ابزار بیچون و چرا برای مدیریت و کنترل زمان و هزینه تبدیل شود ]2[. در پروژههای تونل زنی به دلیل شرایط و ویژگیهای متنوع و پیچیده منحصر به همان سازه، حدود به کارگیری یک یا چندین روش اصلاحی مهندسی ارزش، محدود به همان پروژه است. مهندسی ارزش در چهارچوب مدیریت پروژه، ضمن این که به تمامی اجزای طرح توجه میکند، هیچ بخشی از کار را قطعی و مسلم نمیداند. علاوه بر این امکانات صرفهجویی در هزینههای یک پروژه اجرایی نیز در مراحل مختلف آن تفاوتهای بسیاری پیدا میکند. با آن که روش مهندسی ارزش را میتوان در تمام مراحل یک پروژه اجرایی به کار گرفت، بیش ترین مزایایی آن زمانی حاصل میشود که در نخستین مراحل برنامهریزی و طراحی به کار گرفت ]1[.
1268732149348

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:32 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:32 IRST on Saturday October 28th 2017

با توجه به این که در فرآیند ساخت تونلهای شهری، مرحلۀ حفاری ریسک زیادی نسبت به سایر مراحل ساخت تونل دارد، کاربست مهندسی ارزش در آن از پیچیدگی و مخاطرات بیش تری نسبت به سایر مراحل دارد. لزوم توجه به مقوله مدیریت ریسک و مدیریت و مهندسی ارزش تأثیر به سزایی در موفقیت این پروژهها دارد. مهندسی ارزش در مرحلۀ حفاری تونل حکیم مجموعهای از اقداماتی بود که با بازنگری و تحلیل اجزای کار ،توانست اجرای کامل طرح را با کم ترین زمان و هزینه و ریسک حداقل، تحقق بخشد.
در مرحلۀ حفاری تونل حکیم با دریافت اطلاعات پروژه شامل زمینشناسی مهندسی ،ژئوتکنیک و رفتارنگاری، اطلاعات ورودی مورد نیاز مهندسی ارزش فراهم شده و پس از انجام آن، راه حل ها و گزینه های جای گزین به عنوان خروجی مهندسی ارزش به منظور کاهش هزینه، زمان و ارتقای کیفیت پروژه ارایه شد )شکل 9(.
فرآیند مهندسی ارزش در قالب سه گام عمده در مرحلۀ حفاری انجام شد که به ترتیب عبارتند از: 1. گام مطالعۀ اولیه ،4. گام مطالعۀ حین اجرا و 9. گام پس مطالعه. هریک از این سه گام به مراحل یا فعالیتهای مهمی تقسیم میشوند که به تفکیک ارائه می شوند )شکل 2(.

1268732149348

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:32 IRST on Saturday October 28th 2017

Downloaded from jeg.khu.ac.ir at 11:32 IRST on Saturday October 28th 2017

شکل
5
.

ارزش

مراحل
حکیم

تونل

در
مهندسی

شکل
5
.

تونل

ارزش

مهندسی
كلی

شمای
حکیم



قیمت: تومان

دسته بندی : زمین شناسی

دیدگاهتان را بنویسید