5313281660809

فصلنامه علمی پژوهشی بیهوشی و درد، دوره 5، شماره 1، پاییز 1393
بررسـي ارتباط غلظت گاز نیتروس اکسـاید بـر مقدار کورتیـزول ادرار
در کارکنان اطاقهاي عمل
بهزاد ايمني1*، بهروز كارخانه2، آرزو كرمپوريان 3
عضو هیات علمی گروه اتاق عمل، دانشکده پیراپزشکی، مرکز تحقیقات اورولوژی و نفرولوژی، دانشگاه علوم پزشکی همدان
عضو هیات علمی گروه بیهوشی، دانشکده پزشکی؛ دانشگاه علوم پزشکی همدان
دانشجوی دکترای سلامت در بلایا و فوریتها دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
تاریخ دریافت: 18/3/93تاریخ بازبینی: 20/5/93تاریخ پذیرش: 11/6/93چکیده
0900001پژوهشـی

مقـاله
46

پژوهشـی

مقـاله

46

زمینـه و هـدف: گاز بیهوشـی نایتـروس اکسـاید رایجتریـن گاز بیهوشـی مـورد اسـتفاده در اتاقهـای عمل اسـت کـه بهعنـوان ماده بیهوشـی دهنده و ضـد درد ضعیـف بـهکار مـیرود. سـطح کورتیـزول سـرم بهعنوان یکي از نشـانگرهاي اسـترس بـوده و بالا بـودن این فاکتـور ميتواند حاکـي از ایجاد حـالات استرسـي و عصبـي بهشـمار آیـد. هدف از مطالعه بررسـي ارتبـاط غلظت عوامل بیهوشـي )نیتروس اکسـاید( بر مقـدار کورتیـزول ادرار کارکنان اتـاق عمل میباشـد.
مـواد و روشهـا: ایـن مطالعـه از نـوع توصیفـي ـ مقطعـی و همبسـتگی مي باشـد. جامعه پژوهش را پرسـنل اتـاق عمـل) 30نفر( و پرسـنل بخش اداري) 30نفـر( بیمارسـتان بعثـت همـدان تشـکیل دادنـد. ابتـدا غلظـت گاز نیتـروس اکسـاید در اتاق هـاي عمـل بیمارسـتان بعثـت در طـي یـک هفتـه کاري در نوبـت صبـح و بعدازظهـر اندازهگیـري شـد. جهـت بررسـی میـزان تاثیـر استنشـاق و جـذب عوامـل شـیمیایي مضـر بـر فاکتورهـای نوروبیولوژیـک نیـز در آغـاز و پایـان هـر روز کاري )به مـدت 5 روز( از هر گـروه آزمون و کنترل نمونه ادرار گرفته شـد و اندازه گیري سـطح کورتیزول انجام شـد .
16-2721352

یافتههـا: غلظـت عوامـل بیهوشـي و ضـد عفوني کننـده در فضاي اتـاق عمـل 101/4±388/26 پی پیام بود. سـطح کورتیـزول در نمونه ادرار پرسـنل شـاغل در اتـاق عمـل، قبـل و بعـد از یـک روز بهمـدت 5 روز 74/2±648/4 پی پـیام بـود. میانگین سـطح کورتیـزول در نمونه ادرار پرسـنل شـاغل در بخـش اداري ) بهعنـوان گـروه کنتـرل(، قبـل و بعـد از یـک روز بهمـدت 5 روز 1/3±579/2 بـود) 05/0>P(. از طرفی ی افتههاي پ ژوهش نشـان ميدهد بیـن میانگیـن تراکـم گاز نایتـروس اکسـاید محیـط تنفسـی کارکنان اتاقهای عمـل و ریکاوری بر حسـب 3 زمان نمونه بـرداری در یـک روز با توجه به آزمـون آمـاری آنـووا) 05/0>P( اختـلاف معنـیداری) 820/0=P( وجود دارد. ضمنا در مقایسـه میانگین و انحـراف معیار کورتیزول آزاد ادرار بر حسـب نانـو گـرم بـر میلیلیتـر بین دو گروه شـاهد و کنتـرل با توجه بـه آزمون تـی) 955/0=P( اختـلاف معنیداری مشـاهده نگردید.
نتیجه گیـری: در نهایـت ی افتههـاي پ ژوهش طبق آزمون ضریب همبسـتگی پیرسـون نشـان ميدهد که ارتباط مسـتقیم و مثبـت و ناقصی بین غلظت گاز نیتروس اکسـاید در فضاي اتاق عمل و کورتیزول آزاد ادرار )نانو گرم بر میلیلیتر( پرسـنل اتاق عمل وجود دارد) 758/0=P=0/004( )P(. این بدین معنی است که با افزایش میزان غلظت گاز نیتروس اکساید در فضاي اتاق عمل میزان کورتیزول آزاد ادرار پرسنل اتاق عمل افزایش مییابد) 05/0>P(.
واژههای کلیدی: گاز نیتروس اکساید، اتاق عمل ،کورتیزول
نویسنده مسئول: بهزاد ایمني، دانشگاه علوم پزشکی همدان، دانشجوی دکترای پرستاری دانشگاه تربیت مدرس تهرانایمیل: [email protected]
مقدمه
آث ار مض ر مرب وط ب ه عوام ل بیهوش ي و عوام ل ضدعفون ي کننــده موجــود در اتــاق عمــل را ميتــوان جــزو خطــرات ش یمیایي محس وب نم ود. در خصوص می زان خطر ای ن عوامل ش یمیایي نی ز ميت وان ب ه عوامل ي چ ون غلظ ت ای ن عوام ل در ه وا، م دت زم ان در مع رض ق رار گی ري، ن وع تجهی زات ب هکار رفت ه جه ت کنت رل غلظ ت استنش اقي اش اره نم ود)1(.
گاز بیهوشــی نایتــروس اکســاید رایجتریــن گاز بیهوشــی م ورد اس تفاده در اتاقه ای عم ل اس ت ک ه بهعن وان م اده بیهوش ی دهن ده و ض د درد ضعی ف درکن ار س ایر داروها جهت نگهــداری بیهوشــی در روش بیهوشــی متعــادل شــده بــهکار م یرود. ای ن گاز ک ه بهن ام گاز خن دهآور نی ز مع روف اس ت ،در س ال 1772 توس ط پریس تلی تهی ه ش د و نخس تین ب ار در اوای ل ق رن نوزده م بهعن وان م اده بیهوش ی م ورد اس تفاده ق رار گرف ت. نایت روس اکس اید گازی اس ت بیرن گ ب ا ب وی کمــی خوشــایند کــه چگالــی آن 5/1 برابــر هــوا میباشــد)2(.
ع وارض متع ددی ب ه دنب ال استنش اق مزم ن گاز نایت روس اکســاید توســط کارکنــان اتــاق عمــل گــزارش شــده اســت ،ک ه از جمل ه آنه ا میت وان ب ه کاه ش کارآی ی مغ ز، کاه ش تواناییهــای بینایــی و شــنوایی، بروزناهنجاریهــای سیســتم تولیــد مثــل، کــم خونــی مگالوبلاســتیک وافزایــش شــیوع ســقطهای خودبهخــودی و بیماریهــای کبــدی و کلیــوی اشــاره نمــود. گاز نیتــروس اکســاید بــه ســرعت ویتامیــن ب12 را در ب دن غیرفع ال ک رده و س بب ایج اد ک م خون ی مگالوبلاســتیک میشــود)3(.
همچنیــن طبــق گزارشــات منتشــر شــده از ســالانه بیــش از 50000 نف ر از کارکن ان اتاقه اي عمل در کش ور ایالات متحده در مع رض آلودگ ي ب ا گازه اي مض ر بیهوش ي ق رار دارن د)4(.
انســتیتوي ملــي ســلامت و ایمنــي شــغلي در ســال 0102 حداکث ر غلظ ت مج از گاز نیت روس اکس اید در زم ان مص رف آن ب رای محیطه ای ات اق عم ل 25 پیپ یام و ب رای مراک ز دندانپزش کی 50 پیپ یام پیش نهاد و توصی ه ک رد. در کش ور دانمــارک ایــن مقــدار بــرای اتــاق عمــل 50 پی پــیام ذکــر شــده و مقادیــر بالاتــر از 100 پی پــیام فقــط در زمانهــای کوتاهتــر از 15 دقیقــه قابــل قبــول میباشــد)5(.
طبــق نتایــج تحقیقــات انجــام شــده تمــاس مکــرر بــا گازهــاي بیهوشــي ) بهویــژه نیتــروس اکســاید( ميتوانــد اثــرات تراتوژنیــک، آســیب کروموزومــي و افزایــش شــیوع ســقط خود بهخــودي جنیــن را بــه دنیــال داشــته باشــد5)،6(. همچنی ن افزای ش احتم ال ب روز برخ ي از بی ماريه ا ش امل ســرطان، هنجارهــاي سیســتم تولیــد مثلــي، مســمومیت کلی وي و کب دي، س ردرد، افزای ش س طح اس ترس و عوامل ي از ای ن دس ت نی ز در مطالع ات دیگ ر ب ه اثبات رس یده اس ت8)،7(.
587461-250067

طبــق مطالعــات صــورت گرفتــه استنشــاق بیــش از 005 پی پــیام از نیتریــک اکســاید و بیــش از 15 پی پــیام از هالوت ان و انفل وران ميتوان د کارای ي سیس تم عصب ي را مخت ل نمای د)7(. ل ذا کنت رل غلظ ت گازه ا و عوام ل بیهوش ي در ات اق عم ل ض روي اس ت، بهط وري ک ه کنت رل گازه اي بیهوش ي از اواس ط ده ه 1970 مط رح و از آن زم ان نی ز تهوی ه ات اق عم ل از گازه اي بیهوش ي م ورد توج ه ب وده اس ت. در ای الات متحــده انســتیتوي ملــي ســلامت و ایمنــي شــغلي در ســال 1977 بح ث مح دود نم ودن غلظ ت گاز نیت روس اکس اید را ت ا ح د 25 پیپ یام ب ر حس ب ت ی دبلی و ای مط رح نم ود)9(.
امــروزه نیــز در امریــکا و اکثــر کشــورهاي اروپایــي مقادیــري در حــدود 25 تــا 100 پی پــیام را بهعنــوان حداکثــر میــزان تمــاس بــا گازهــاي مختلــف بیهوشــي ) بهویــژه نیتــروس اکس اید( اع لام نم وده ان د)01(.
بــه غیــر از نــوع گاز مصرفــي بــراي بیهوشــي فاکتورهــاي دیگــري از قبیــل اســترس محیــط کار، غلظــت عوامــل در هــوا و حساســیت فــرد نیــز از عوامــل عمــده تاثیرگــذار بــر آث ار جانب ي و مضـر استنشـاق گازه ا و عوام ل بیهوش ي یـا ض د عفون ي کنن ده در ات اق عم ل ميباش د. همچنی ن بناب ر نتای ج تحقیق ات ص ورت گرفت ه در ای ن خص وص ع لاوه ب ر گازهــاي بیهوشــي، حلالهــاي آلــي و ضــد عفونــي کنندههــا نی ز ميتوانن د آث ار مض ري را ب راي سیس تم عصب ي بهدنب ال داشــته باشــند)11،9(.
کورتیــزول یــک هورمــون حیاتــی اســت و در نبــود آن، بــدن ممکــن اســت بــا وقــوع اســترسهای روزانــه، بیمــار شــود. از ط رف دیگ ر ترش ح زی اد از ح د کورتی زول و افزایش س طح آن بهص ورت مزم ن، منج ر ب ه بس یاری از اخت لالات متابولی ک و افزای ش خط ر ب رای گس ترش انواع ی از بیماریه ای مزم ن میش ود. س طوح بـالای کورتی زول در افس ردگی، اضط راب و آلزایم ر، تغیی رات مس تقیمی درس اختار مغ ز )آتروف ی( ایج اد میکنــد و باعــث کوچــک شــدن و از بیــن رفتــن ســلولهای مغــزی میشــود)21(. مهمتریــن اثــرات اســترس کــه بهعلــت افزای ش کورتی زول رخ میده د ش امل: دیاب ت و چاقی، س ندرم ایکــس، خســتگی و بــی خوابــی، ســرکوب عملکــرد ایمنــی و ســرطان، بیماریهای قلبیعروقــی، اضطــراب، افســردگی و آلزایمــر، آرتریــت و بیماریهــای اســتخوانی، پیــری، کاهــش تمای لات جنس ی)31(.
یکــي از روشهــاي تخمیــن میــزان آثــار بیولوژیــک گازهــاي بیهوش ي و عوام ل ض د عفوني کنن ده موج ود در ه وا، آزمایش ادرار و تعیی ن س طح کورتی زول در ادرار ميباش د)9(، بهط وري کــه مطالعــات مختلــف ضریــب همبســتگي)97/0–5/0(بی ن میانگی ن زم ان در مع رض قرارگی ري ب ا عوامل ي چ ون حلالهــاي آلــي و میــزان ترشــح ایــن عوامــل در ادرار بســیار مناس ب دانس تهاند)41(. س طح کورتی زول س رم بهعن وان یک ي از نش انگرهاي اس ترس مط رح ب وده و ب الا ب ودن ای ن فاکت ور ميتوان د حاک ي از ایج اد ح الات استرس ي و عصب ي بهش مار آی د)9(. ب ا عنای ت ب ه م وارد مط رح ش ده ای ن مطالع ه در نظ ر دارد. بــا توجــه بــه مــوارد مذکــور هــدف از مطالعــه بررســي ارتب اط غلظ ت عوام ل بیهوش ي )نیت روس اکس اید( برمق دار کورتی زول ادرار پرس نل ات اق عم ل میباش د و نتای ج حاصل ه را ب ا کارکن ان س ایر قس متهاي بیمارس تاني ک ه تح ت تاثی ر گازه اي بیهوش ي نميباش ند )کارکن ان اداري( مقایس ه نمای د .
روش مطالعه
مطالعــهی حاضــر از نــوع توصیفــي ـ مقطعــی و همبســتگی ميباشــد. جامعــه پژوهــش را پرســنل اتــاق عمــل و پرســنل اداري شــاغل در بخــش اداري بیمارســتان بعثــت همــدان تش کیل ميده د. نمونهگی ري ب ه روش آس ان انج ام گرف ت .تع داد 30 نف ر از پرس نل ات اق عم ل ک ه در ط ول ی ک هفت ه کاري بهط ور م داوم و ب دون مرخص ي در مع رض ای ن عوام ل شــیمیایي قــرار داشــته انــد بهعنــوان گــروه آزمــون و تعــداد 30 نف ر از پرس نل ش اغل در بخ ش اداري بیمارس تان بعث ت ب ا توزی ع جنس یتي و س ني تقریب ا مش ابه ب ا گ روه آزم ون بهعنــوان گــروه شــاهد انتخــاب شــدند.
حجــم نمونــه بــا عنایــت بــه نتایــج مطالعــه لاکچینــی و هم کاران)51( و محاس به براس اس فرم ول حج م نمون ه ب راي دو جامع ه مس تقل ب ه تع داد 30 نف ر در ه ر گ روه در نظ ر گرفتــه ميشــود .
235486-385068

در پژوهــش حاضــر ابتــدا علظــت گاز نیتــروس اکســاید در اتاقه اي عم ل بیمارس تان بعث ت در ط ي ی ک هفت ه کاري در نوب ت صب ح و بعدازظه ر اندازهگی ري ش د. مح ل اندازهگی ري غلظ ت گازه ا در فاصل ه 5 س انتيمتري ش بکه اگ زوز سیس تم جری ان ه وا، فاصل ه 15 س انتيمتري از کن ار ص ورت پرس نل بیهوشــي و جراحــي، فاصلــه 5 ســانتيمتري از اگــزوز آزاد کنن ده م واد بیهوش ي و فاصل ه 5 س انتيمتري از لول ه تراش ه ی ا ماس ک بیهوش ي بیم ار ميباش د. ب راي نمون ه ب رداري و اندازهگی ري غلظ ت نیت روس اکس اید موج ود در ات اق عم ل از دس تگاه قاب ل حم ل اس پکتوفوتومتر م ادون قرمز م دل 0103 ســاخت شــرکت باچــارچ اســتفاده شــد. اندازهگی ريهــا 3 بــار در ط ول ه ر روز کاري بهمنظ ور حص ول ب ه نتای ج دقی قت ر تک رار ش د.
بهمنظــور اندازهگیــري میــزان استنشــاق و جــذب عوامــل ش یمیایي مض ر در ات اق عم ل نی ز تع داد 30 نف ر از پرس نل اتــاق عمــل کــه در طــول یــک هفتــه کاري بهطــور مــداوم و بــدون مرخصــي در معــرض ایــن عوامــل شــیمیایي قــرار داشــتهاند انتخــاب شــدند. معیــار انتخــاب نمونههــا حداکثــر تعــداد شــی فتهاي کاري در اتــاق عمــل و عــدم اســتفاده از مرخص ي ميباش د. م وارد ذی ل نی ز ج زو معیاره اي خ روج از مطالعــه بودنــد:
مصرف سیگار و الکل یا هر گونه مواد مخدر
مصرف قهوه یا نسکافه
مصرف داروهاي مربوط به افسردگي یا داروهاي عصبي
وجود ناراحتي پیشرفته کلیوي، کبدي، عصبي یا قلبي تنفسيگــروه کنتــرل نیــز بــه تعــداد 30 نفــر از پرســنل شــاغل در بخ ش اداري بیمارس تان بعث ت ب ا توزی ع جنس یتي و س ني تقریبــا مشــابه بــا گــروه آزمــون بودنــد. بهطــوري کــه تاثیــر عوامــل مخــدوش کننــده تــا حدامــکان کنتــرل شــد.
بهمنظــور یــک ســوکور نمــودن مطالعــه فقــط افــراد گیرنــده نمونــه از بیمــاران از نــوع گــروه آزمــون مطلــع بودنــد و شــمارهگذاري نمونههــا را انجــام ميدادنــد. ســپس در آغــاز و پای ان ه ر روز کاري ) بهم دت 5 روز( از ه ر گ روه نمون ه ادرار گرفت ه ش د .
-2795401-385068

پ س از آم وزش پرس نل مبن ی ب ر جم عآوری ادرار 24 س اعته ،جهــت اندازهگیــری کورتیــزول ادرار در آغــاز و پایــان هــر روز کاری بهم دت 5 روز نمونهه ای ادرار گرفت ه ش د. نمونهه ا ت ا زم ان انج ام آزمای ش در یخچ ال نگه داری ش ده و س پس ی ا اس تفاده از کی ت آلمان ی تیب یال و اس تفاده از 7 اس تاندارد و 2 کنت رل اندازهگی ري مرب وط ب ه س طح کورتی زول ادرار انج ام ش د. واح د س نجش ب ر حس ب نانوگ رم ب ر میلیلیت ر ب ود و میــزان نرمــال کورتیــزول اندازهگیــری شــده در نمونههــای صبــح 50-230 نانوگــرم بــر میلیلیتــر بــود و در نمونههــای عص ر 30-150 نانوگ رم ب ر میلیلیت ر ب ود.
نمونهگی ری در 3 نوب ت در ط ول ی ک روز کاری انج ام گردی د و نق اط جم عآوری نمونهه ا عب ارت ب ود از:
از فاصلــه 5 ســانتیمتری شــبکه اگــزوز سیســتم جریــان ه وا.
از فاصله 15 سانتیمتری کنار صورت جراح.
از فاصله 15 سانتیمتری کنار صورت پرستار اتاق عمل.
از فاصله 5 سانتیمتری کنار صورت تکنسین بیهوشی.
از فاصله 5 سانتیمتری اگزوز آزاد کننده موادبیهوشی.
از فاصل ه 5 س انتیمتری لول ه تراش ه ی ا ماس ک بیهوش ی بیم ار.
از فاصلــه 5 ســانتیمتری کنــار صــورت پرســتار اتــاق ریــکاوری.
از فاصلــه 5 ســانتیمتری کنــار صــورت بیمــار در اتــاق ریــکاوری.
پ س از جم عآوري نتای ج، دادهه ا ب ا اس تفاده از آم ار توصیف ي ارائــه شــد. بهمنظــور مقایســه نتایــج در گروههــاي مختلــف نیــز از آزمــون آمــاري تیتســت و تیزوجــی و آنــووا اســتفاده ش د. رابط ه بی ن غلظ ت نیت روس اکس اید در ه وا ب ا غلظ ت کورتی زول در ادرار ب ا اس تفاده از آزم ون همبس تگي پیرس ون تعیی ن ش د .
یافتهها
در ایــن مطالعــه از هــوای محیــط 10 اتــاق عمــل و 1 اتــاق ری کاوری نمون ه ب رداری بهعم ل آم د و جه ت بررس ی نتای ج از آزم ون آم اری آن ووا اس تفاده ش د.
حداقــل و حداکثــر درجــه حــرارت هــوا در اتاقهــای عمــل و ریــکاوری در ســاعتهای مختلــف نمونــه بــرداری بیــن 22-20 درجــه ســانتیگراد و میانگیــن مســاحت اتاقهــای عمــل م ورد مطالع ه 3/11±32 مترمرب ع و در م ورد ات اق ری کاوری 28/10± 5/56 مترمربــع بودهاســت.
در اتاقه ای عم ل میانگی ن غلظ ت گاز نیت روس اکس اید )ب ا اس تفاده از دس تگاه قاب ل حم ل اس پکتوفوتومتر م ادون قرم ز مــدل 3010 ســاخت شــرکت بــا چــارچ آلمــان( در 3 زمــان نمونــه بــرداری در طــول یــک روز کاری در محیــط تنفســی تکنســین بیهوشــی معــادل 242/4± 504 پی پــیام, محیــط تنفس ی ج راح مع ادل 166/96±73/42 پیپ یام و در محی ط تنفس ی پرس تار ات اق عم ل مع ادل 160/3±390/3 پیپ یام بوده اســت.
توزیــع فراوانــي مشــخصات جمعیــت شــناختي )اطلاعــات دموگرافی ک( بیش ترن اف راد م ورد بررس ي در رده س ني 04-30 س ال) 41%( ق رار داش تند و از نظ ر جنس یت نی ز م ردان بــا 60% بیشــترین فراوانــي را داشــتند. بیشــترین ســابقه کار مرب وط ب ه کارکن ان ب الاي 20 س ال س ابقه) 25%( ب ود و از نظ ر وضعی ت تاه ل نی ز 4/73% متاه ل بودن د .
ج دول ف وق نش ان ميده د ب ا توج ه ب ه ضری ب همبس تگی پیرســون بیــن غلظــت گاز نیتــروس اکســاید در فضــاي اتــاق عم ل و کورتی زول آزاد ادرار پرس نل ات اق عم ل ارتب اط خط ي 0/857P= بهصــورت مثبــت و مســتقیم و 0/004P= وجــود دارد) 05/0P>(.
جدول1: مقایسه میانگین تراکم گاز نایتروس اکساید محیط تنفسی کارکنان اتاق های عمل و ریکاوری
پرستار اتاق ریکاوری پرستار اتاق عمل جراح تکنسین بیهوشی محیط تنفسی
459/3± 192/3 390/3 ±160/3 42/73 ±166/96 470/6 ±209/06 میانگین ± انحراف معیار
F=0/097 F=16/162 F=12/276 F=9/974 نتایج آزمون آنوا
P=0/909 P=0/000 P=0/000 P= 0/000 ج دول ف وق نش ان ميده د بی ن میانگی ن



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید