5293164359568

فصلنامه علمی پژوهشی بیهوشی و درد، دوره 7، شماره 3، بهار 1396
تاثیر شدت درد و نوع درد مستمر و عود کننده بر خودمدیریتی درد مزمن ستون فقرات: نقش میانجی خودکارآمدی و افکار فاجعه آفرین درد
مهتاب بازیاری میمند1*، احمد علی پور2، علی پولادی ریشهری3، مجتبی حبیبی عسگر آبادی4
دانشجوی دکترای روانشناسی، گروه روانشناسی، مرکز تحصیلات تکمیلی دکتری، دانشگاه پیام نور تهران
استاد، گروه روانشناسی، مرکز تحصیلات تکمیلی دکتری، دانشگاه پیام نور تهران
استادیار، گروه روانشناسی، دانشگاه پیام نور بوشهر
استادیار، پژوهشکده خانواده، دانشگاه شهید بهشتی تهران
-59568930638

تاریخ دریافت: 92/2/5931 تاریخ بازبینی: 15/1395/8تاریخ پذیرش: 17/1395/7چکیده
زمین ه و ه دف: خودمدیریت ی درد مزم ن یک ی از برنامهه ای بهب ود، توانبخش ی و پیش گیری از وخام ت درد ب ه منظ ور س ازگاری ب ا درد و بیم اری محس وب گردی ده، تح ت تاثی ر عوام ل مختلف ی میباش د. در ای ن راس تا ه دف پژوه ش حاض ر بررس ی عام ل ش دت درد و ن وع درد مزم ن و مس تمر از طری ق عوام ل ش ناختی اف کار فاجع ه آفری ن و خودکارآم دی درد میباش د.
0900001پژوهشـی

مقـاله
60

پژوهشـی

مقـاله

60

م واد و روشه ا: مطالع ه حاض ر، توصیف ی و از ن وع همبس تگی میباش د ک ه در سـال 1394 ب ر روی 301 بیم ار مبت لا ب ه درده ای مزم ن س تون فق رات ب ه ش یوهی نمون ه گی ری در دس ترس انج ام گردی ده و از روشه ای آم ار توصیف ی و اس تنباطی همچ ون همبس تگی، ش اخصهای ب رازش و ضرای ب مس یر در تحلی ل مس یر اس تفاده گردی د .
یافتهه ا: نتای ج نش ان داد ش اخصهای ب رازش از وضعی ت مطلوب ی برخ وردار ب وده و آزم ون ضرای ب مس یر بیانگ ر اث رات مس تقیم خودکارآم دی )ب ه ط ور مثب ت( و اف کار فاجع ه آفری ن )ب ه ط ور منف ی( ب ر خودمدیریت ی اس ت. همچنی ن ش دت درد ب ه ط ور غیرمس تقیم از طری ق متغی ر خودکارآم دی و اف کار فاجع ه آفری ن ب ر خودمدیریت ی درد تاثی ر دارد، البت ه ای ن تاثیرگ ذاری توس ط درد مس تمر و عودکنن ده معن ادار ب ه دس ت نیامد .
نتیجهگی ری: در خودمدیریت ی درد مزم ن س تون فق رات ع لاوه ب ر خصوصی ات بیم اری بای د ب ه عوام ل خودکارآم دی و اف کار فاجع ه آفری ن درد توج ه خاص ی معط وف داش ت ت ا زمینهه ای افزای ش خودمدیریت ی درد فراه م گ ردد.
واژههای كلیدی: خودمدیریتی درد مزمن، شدت درد، درد مستمر و عودکننده، افکار فاجعه آفرین، خودکارآمدی درد
مقدمه

نویسنده مسئول: مهتاب بازیاری میمند، دانشجوی دکترای روانشناسی، گروه روانشناسی، مرکز تحصیلات تکمیلی دکتری، دانشگاه پیام نور
[email protected] :پست الکترونیک
درد مزم ن س تون فق رات یک ی از فراگیرتری ن ان واع درده ا و از جمل ه چال ش برانگیزتری ن مش کلات پزش کی در کش ورهای صنعت ی و در ح ال توس عه میباش د ک ه ب ر میلیونه ا نف ر در سراس ر جه ان ب ا ش یوعی س الانه بی ن 15 ت ا 45 درص د تاثیر گذاش ته، هزینهه ای اقتص ادی س نگینی را ب ر جامع ه تحمی ل ک رده)1( و اکث ر اف راد در آغ از ده هی س وم زندگ ی از ضایع ات و درده ای مختل ف ای ن ناحی ه ش کایت میکنن د)2(. نکت های ک ه در ای ن خص وص حائ ز اهمی ت اس ت وج ود واکنشه ای متف اوت بیم اران مبت لا ب ه درده ای مزم ن س تون فق رات در براب ر درم ان پزش کی اس ت ک ه ای ن ام ر ب ه دلی ل تفاوتهای ف ردی بیم اران در ام ر خودمدیریت ی بیم اری و درد ناش ی از آن میباشــد. بــه طــور کلــی خودمدیریتــی روشــی را بــرای مراقب ت از س لامتی ارائ ه میکن د ک ه در آن بیم ار در ارتق ای س طح س لامتی، پیش گیری از بیم اری و کنت رل موفقیتآمی ز بیمــاری خــود، نقــش محــوری ایفــا میکنــد)3(. از ایــن رو ،فراینــدی فعــال و عملــی اســت کــه توســط بیمــار هدایــت میش ود، ای ن فراین د ش امل فعالیته ا و مهارته ای پای ش رفتــاری در زمینــه ارتقــا ســلامت و بهزیســتی، پیشــگیری از ع وارض بیم اری، تعام ل ب ا ارائ ه دهن دگان مراقبت بهداش تی ،مقابل ه ب ا ح الات هیجان ی منف ی و ایج اد و ت داوم نقشه ای س ازنده اجتماع ی در رواب ط بی ن ف ردی و موقعیته ای ش غلی ب ه منظ ور دس ت یابی ب ه اه داف خودمدیریت ی بیم اری و درد ناش ی از آن است)4(.
از نظــر پاتوفیزیولوژیکــی، درد ســتون فقــرات فراینــد چنــد عاملــی و پیچیــدهای اســت کــه عوامــل زیســتی- مکانیکــی ،عصبــی- فیزیولوژیکــی، ایمنــی شــناختی، روانشــناختی و اجتماع ی در ایج اد و ت داوم آن دخال ت دارن د)5(، ل ذا مطاب ق با دی دگاه زیس تی-روانی- اجتماع ی، ب رای ش ناخت پاس خهای خودمدیریتــی و خودمراقبتــی بیمــار بــه شــرایط درد مزمــن ،ضــروری اســت کــه تمــام عوامــل زیســتی و غیــر زیســتی )همچ ون عوام ل روانش ناختی، اجتماع ی و …( م د نظ ر ق رار گیــرد. یکــی از عوامــل روانشــناختی موثــر بــر خودمدیریتــی درد، نظ ام ش ناختی بیم ار همچ ون اف کار فاجعهآفری ن درد و خ ود کارآم دی درد )ب اور ف رد ب ه توانای ی خ ود در کنت رل و مدیری ت درد( میباش د. پیش ینه پژوهش ی موج ود در ح وزه درد مزمــن بــر خودکارآمــدی و فاجعهآفرینــی بــه عنــوان دو متغیــر شــناختی مهــم تاکیــد میکنــد)6(. فاجعهآفرینــی فراینــد شــناختی اغــراق یــا بزرگنمایــی تهدیــد ادراک شــده از احساســات درد اســت)7( کــه بــه تمرکــز بیشــتر روی جنبهه ای منف ی موقعی ت، تفس یر برانگیختگیه ای جس می بــه نشــانههای درد، تــرس از درد و در نهایــت رفتارهــایاجتنابــی منجــر میشــود)8(. محققــان در بیمــاران مبتــلا بــهدرده ای نوروپاتی ک نش ان دادن د ک ه باوره ای فاجعهآفری ن
دربــارهی درد حتــی بیشــتر از شــدت درد بــر ناتوانــی بیمــار تاثیــر میگــذارد)9(. بنابرایــن متغیــر فاجعهســازی درد نیــز ب ه عن وان یک ی از متغیره ای نظ ام باوره ا ب ر خودمدیریت ی درد تاثیــر دارد. فاجعهآفرینــی درد از طریــق نشــخوار ذهنــی ،بــزرگ نمایــی و درماندگــی نســبت بــه فرایندهــای دردنــاک باع ث ناتوان ی در کنت رل درد در اف راد ش ده، ب ر اس اس م دل اجتناب-ت رس، زمین ه اجتن اب از درد را تحری ک مینمای د)8(. ای ن ام ر در برخ ی از فعالیته ای بهین ه ب رای خودمدیریت ی درد )بــه عنــوان مثــال پرهیــز از اســتراحت طولانــی مــدت و مل زم نم ودن خ ود ب ه انج ام فعالیته ای روزم ره و معمول ی و …( تاثیــر زیــادی دارد. عامــل خودکارآمــدی نیــز میتوانــد پیشبینــی کننــده معنــاداری بــرای رفتــار خودمدیریتــی محس وب گ ردد)01(. از نظ ر بن دورا خودکارآم دی ی ک س ازه محــوری نظریــه شــناخت اجتماعــی اســت)11( کــه در زمینــه رفتاره ای س لامت ب ه عن وان ب اور ف رد نس بت ب ه توانای ی خ ود در س ازماندهی موفقیتآمی ز، توانای ی کنت رل ب ر ع ادات س لامت، انج ام و دس ت یاب ی ب ه پیامدهای ارزش مند س لامت در موقعیتهــا و زمینههــای مختلــف تعریــف شــده اســت)21(. اهمی ت باوره ای خودکارآم دی در مطالع ه درد ب ه ای ن جه ت اســت کــه ایــن ســازه تعییــن میکنــد فــرد در مواجهــه بــا مشــکلات و تجربیــات آزاردهنــده چــه مقــدار تــلاش خواهــد کــرد و تــا چــه وقــت از خــود پایــداری نشــان میدهــد)1(. تحقیقــات نشــان میدهــد کــه باورهــای خودکارآمــدی توانس ته اس ت بس یاری از رفتاره ای خ اص و توجی ه درد را در می ان مبتلای ان ب ه درد مزم ن تبیی ن کن د)31(. ول ز فدرم ن ،آرنس تین و کادی ل در تحقی ق خ ود ب ر روی بیم اران مبت لا به درد مزم ن نش ان دادن د ک ه افزای ش خودکارآم دی ب ا کاه ش درماندگ ی هیجان ی و ناتوان ی در براب ر درد رابط ه دارد)41(. ب ر اس اس بررس یهای دورکی ن و بری ت ب ارت) 2004( و مطاب ق بــا نظریــه شــناختی اجتماعــی، افــرادی کــه دارای ســطوح بــالای خودکارآمــدی درد میباشــند بیشــتر میتواننــد منابــعمطل وب را ب رای کاه ش درد و ناراحت ی و در نتیج ه کنت رلدردشــان بــه کار گیرنــد)51(.
عــلاوه بــر مــوارد مزبــور، عوامــل مربــوط بــه خصوصیــات بیمــاری از جملــه شــدت درد و درد مســتمر و عودکننــده )ثابــت یــا متنــاوب بــودن درد( نیــز اهمیــت و تاثیــر زیــادی ب ر خودمدیریت ی درد دارد. در خص وص ش دت درد، بررس یها نش ان داده اس ت ش دت درد میتوان د ه م ب ر عوام ل موث ر برخودمدیریت ی درد مزم ن تاثی ر بگ ذارد و ه م از آنه ا تاثی ر بپذی رد. ش دت درد زی اد منج ر ب ه عملک رد ضعیفت ر در اکث ر مولفههــای ســلامت روان از جملــه ســلامت کلــی، ســرزندگی و عملک رد اجتماع ی میش ود)61(. ع لاوه ب ر ش دت درد، ن وع درد مزم ن مس تمر و ع ود کنن ده ب ر خودمدیریت ی درد تاثی ر دارد. در درد مزمــن عودکننــده، درد در بیمــار بــرای مدتــی ظاهــر شــده، ســپس در نتیجــه درمــان و یــا بــدون درمــان بــرای مدتــی بهبــود یافتــه، دوبــاره درد شــروع میگــردد)71(، ای ن درد تح ت ش رایط بیخط ر و ب ی ض رر ایج اد ش ده)81(، بــه تدریــج نیــز بدتــر نمیگــردد بلکــه بــروز حمــلات درد و تس کین آن ب ه ط ور متن اوب از ویژگیه ای آن اس ت)91(. درد مزمــن مســتمر نیــز دردی اســت کــه دســت کــم بــه مــدت 6 م اه ب ه ط ور مس تمر ادام ه داش ته، در ط ول ای ن م دت هی چ گاه ب ه ط ور کام ل بهب ود نمییاب د. درد مزم ن مس تمر ، بخشه ای گوناگ ون زندگ ی ف رد را تح ت تاثی ر ق رار داده و الگ وی ش ناختی و رفت اری خاص ی را پدی د م یآورد)71( ک ه میتوانــد بــر رونــد زندگــی، فعایتهــای روزمــره و ســلامت روان ی اف راد تاثی ر منف ی ب ر ج ای گ ذارد)02(. دردی ک ه عل ی رغــم انجــام اقداماتــی بــرای تســکین آن، ماههــا و ســالها ادامــه مییابــد ممکــن اســت فــرد را بــه دلیــل ناتوانــی در برخــورداری از عملکــردی مطلــوب و همچنیــن ســرخوردگی از اقدام ات درمان ی )ب ه دلی ل شکس تهای درمان ی متع دد( بســیار دلســرد و ناامیــد نمــوده و منجــر بــه افســردگی و احس اس ی اس در وی گ ردد)91(. ب ا ادام ه یافت ن درمانه ای ناکارآم د درده ای مس تمر )ک ه اکث راً ماهی ت انفعال ی دارد( ،نــه تنهــا باورهــای مخــرب )انتظــار پیــدا شــدن راه حلــی بیرونــی بــرای مشــکل درد( تقویــت میشــود، بلکــه بیمــار از ب ه عه ده گرفت ن نقش ی فع ال در فراین د توانبخش ی خ ود ب از میمان د)12(، ل ذا مطاب ق ب ا نظری ه درماندگ ی آموخت ه ش ده ،بیم ار دس ت از ت لاش ب رای مقابل ه ب ا بیم اری ب ر م یدارد ک ه ای ن ام ر ب ر خودکنترل ی و خودمدیریت ی درد تاثی ر منف ی میگ ذارد. البت ه در م ورد درده ای مزم ن عودکنن ده نی ز ب ه نظ ر میرس د ب ه دلی ل وج ود دورهی بهب ودی و ب دون درد ،ف رد بیم ار از خودمدیریت ی نس بتاً بهت ری برخ وردار باش د .
بــا توجــه بــه شــیوع بــالای آمــار اختــلالات ســتون فقــرات )کم ر درد و گ ردن درد( و نق ش مه م خصوصی ات بیم اری و عوام ل ش ناختی )ب ه عن وان متغی ر میانج ی( ب ر خودمدیریتی درد مزمــن و از طرفــی ضــرورت خودمدیریتــی ایــن اختــلال بالاخ ص درد ناش ی از آن جه ت پیش گیری از پیش رفت بیماری و درد، کاه ش درد و س ازگاری ب ا آن، پژوه ش حاض ر ب ا هدف بررســی تاثیــر عوامــل مزبــور بــر خودمدیریتــی درد مزمــن س تون فق رات ب ه ارائ ه چه ار فرضی ه پرداخت ک ه عبارتن د از:
1( ب الا ب ودن خودکارآم دی درد، خودمدیریت ی درد در بیم اران مبتــلا بــه اختــلالات ســتون فقــرات را افزایــش میدهــد.
2( افــکار فاجعهآفریــن درد باعــث کاهــش خودمدیریتــی درد در بیمــاران مبتــلا بــه اختــلالات ســتون فقــرات میشــود.
3( ش دت درد ب ه ط ور غیرمس تقیم از طری ق متغی ر میانج ی خودکارآمــدی و افــکار فاجعهآفریــن بــر خودمدیریتــی درد مزمــن ســتون فقــرات تاثیــر دارد .4( نــوع درد مســتمر و عودکننــده بــه طــور غیرمســتقیم از طریــق متغیــر میانجــی خودکارآم دی و اف کار فاجعهآفری ن درد ب ر خودمدیریت ی درد س تون فق رات تاثی ر دارد. نتای ج تحقی ق حاض ر میتوان د از طری ق مش خص نم ودن نق ش مه م متغیره ای م ورد بررس ی پژوه ش ب ه منظ ور لح اظ نم ودن آن در ام ر خودمدیریت ی و خودکنترل ی درد س تون فق رات ی اری کنن ده باش د .
روش مطالعه
پژوه ش حاض ر ج زء طرحه ای توصیف ی از ن وع همبس تگی اس ت. جامع هی پژوه ش ش امل کلی هی بیم اران مبتلا ب ه درد مزم ن ناش ی از اخت لالات س تون فق رات شهرس تان بوش هر میباش د ک ه ب ا اس تفاده از ش یوهی نمون ه گی ری در دس ترس تع داد 301 نف ر) 148 م رد و 153 زن( از بیم اران مبت لا ب ه درد مزمــن ناشــی از اختــلالات ســتون فقــرات بــا دامنــهی س نی 25 ت ا 60 س ال ک ه در س ال 1393 ب ه مراک ز درمان ی )بیمارســتان ســلمان فارســی، بیمارســتان شــهدای خلیــج فــارس، مراکــز فیزیوتراپــی و مطــب پزشــکان ارتوپــد و طــب فیزیک ی و توانبخش ی اخت لالات س تون فق رات( مراجع ه ک رده بودن د م ورد بررس ی ق رار گرفتن د. ب ر اس اس نظـر ه زارد ،دی ن و کون لاز آنجای ی ک ه حج م نمون ه 200 نف ر در اس تفاده از چنی ن روشهای ی مناس ب اس ت)22(، بنابرای ن حج م نمون ه در نظرگرفتــه شــده بــرای چنیــن بررســی کافــی میباشــد.
روش اجــرای پرسشــنامهها بدیــن صــورت بــود کــه بعــد از شناس ایی بیم اران مبت لا ب ه درد مزم ن س تون فق رات، ایج اد انگی زه ب رای مش ارکت در پژوه ش، کس ب رضای ت آگاهان ه از ایشــان جهــت همــکاری و ارائــه توضیحــات لازم، مقیــاس م ورد نظ ر ب ه ط ور انف رادی و محرمان ه )ب دون ذک ر ن ام و نــام خانوادگــی بــه منظــور رعایــت اصــل رازداری و حفــظ اطلاعــات شــخصی آزمودنــی( بــر روی آنهــا اجــرا گردیــد .بیمــاران براســاس ملا کهــای ورود و خــروج و عــدم شــرکت در پژوهــش مقدماتــی، در پژوهــش اصلــی شــرکت کردنــد .معیاره ای ورود ب ه پژوه ش حاض ر عبارتن د از: 1( تش خیص ابت لا ب ه اخت لالات س تون فق رات حداق ل ش ش م اه قب ل از پژوه ش .2( ق رار گرفت ن گ روه ه دف در دامن هی س نی 52 ت ا 60 س ال .3( مراجع ه ب ه یک ی از پزش کان متخص ص و ی ا مراک ز فیزیوتراپ ی و داش تن پرون ده پزش کی در مراک ز درمانی.
4( توانمن دی در فه م زب ان فارس ی و داش تن س واد خوان دن و نوش تن )س وم راهنمای ی( .5( تمای ل و رضای ت آگاهان ه برای مشــارکت در پژوهــش. معیارهــای خــروج از پژوهــش حاضــر عبارتن د از: 1( تجرب ه ک ردن درده ای ح اد ناش ی از اخت لالات س تون فق رات .2( ابت لا ب ه س ایر بیماریه ای مزم ن ب ه ج ز بیم اری اخت لالات س تون فق رات .3( وج ود عق ب ماندگ ی ذهنــی و یــا تشــخیص ابتــلا بــه اختــلالات روانشــناختی.
4( مصرف داروهای روان گردان .
جه ت س نجش و ارزیاب ی متغیره ای پژوه ش حاض ر چندی ن ابــزار )پرسشــنامه( مــورد اســتفاده قــرار گرفــت هــر کــدام از پرسش نامههای ح اوی یکس ری جم لات پرسش ی میباش ندک ه روی ی ک مقی اس لیکرت ی ق رار دارد. آزمودن ی ب ا انتخ ابیک ی از گزینهه ای مقی اس لیکرت ی تعیی ن میکن د ک ه آن
جملــه تــا چــه حــد بــا ویژگیهــای او مطابقــت دارد. یکــی از ایــن ابزارهــا، پرسشــنامه خودکارآمــدی درد نیکــولاس میباش د. منظ ور از خودکارآم دی درد، ارزیاب ی و ب اور بیم ار نس بت ب ه توانای ـیاش در انج ام فعالیته ای گوناگ ون عل ی رغ م وج ود درد میباش د. ای ن پرسش نامه دارای 10 س ؤال در مقی اس لیک رت ع ددی صف ر ت ا ش ش )اص لاً مطمئ ن نیس تم 0][ ت ا کام لاً مطمئن م] 6[( میباش د. جم ع نم رات آزمودن ی بیانگ ر می زان خودکارآم دی درد ف رد اس ت)32(. نس خه فارس ی آن از ویژگیهــای روان ســنجی مطلوبــی برخــوردار اســت .نتای ج تحلی ل عام ل تأیی دی انج ام ش ده ب ر روی 348 نف ر از مبتلای ان ایران ی درد مزم ن نش ان داد ک ه ای ن پرسش نامه دارای ضری ب همس انی درون ی بس یار خ وب) 92/0( و پایای ی بازآزمای ی زمان ی مطلوب ی) 83/0( برخ وردار اس ت)12(. رضای ی 1390)( نی ز همس انی درون ی ای ن مقی اس را ب ا آلف ای 19/0، ضری ب پایای ی بازآزمای ی 73/0 و ضری ب همبس تگی گوی ه – نم ره کل ب رای ه ر ی ک از گویهه ا در دامن هی 73/0 ت ا 87/0 ب ه دس ت آورده، نتای ج تحلی ل عامل ی بیانگ ر اس تخراج عام ل خودکارآم دی درد ب ود ک ه 16/65 درص د از کل واریان س را ب ا حداق ل ب ار عامل ی 73/0 تبیی ن مینم ود)1(.
یکــی دیگــر از ابزارهــا، مربــوط بــه افــکار فاجعهآفریــن درد میباشــد. منظــور از افــکار فاجعهآفریــن درد، بیــش از حــد ب رآورد ک ردن درد 1 )و انتظ ارات منف ی در م ورد پیامده ای آتــی درد اســت)42( کــه بــه عنــوان یکــی از روشهــای ناس ازگارانه در مقابل ه ب ا درد و بیم اری محس وب میگ ردد)52(. جه ت بررس ی آن از خ رده مقی اس فاجعهآفرین ی درد مرب وط ب ه مقی اس راهبرده ای مقابلـ های روزنش تایل و کیف اس تفاده گـ ردید. خ رده مقی اس اف کار فاجعهآفری ن دارای 6 عب ارت ب ا مقی اس طیف ی صف ر )هی چ( ،3 )گاه ی( و 6 )همیش ه( ب وده ،نم رهی بالات ر مع رف اف کار فاجعهآفرین ی زی اد در مواجه ه ب ا درد اس ت ک ه نوع ی راهب رد مقابل های محس وب میگ ردد)12(.
از بی ن س والات مقی اس راهبردهـای مقابل های روزنش تایل و
کی ف س ؤالات 5) ـ 11 ـ 13 ـ 25 ـ 33 ـ 73( مرب وط ب ه خ رده مقی اسافــکار فاجعهآفریــن درد میباشــد. ویژگیهــای روان ســنجی پرسشــنامه از طریــق ضریــب آلفــای کرونبــاخ )همســانی درونــی( بــرای راهبــرد مقابلــه فاجعهآفرینــی درد در تحقیــق اصغــری مقــدم و گلــک 80/0)62(، رضایــی 85/0)72( و داودی و نس یمی ف ر) 85/0()62( ب ه دس ت آم د. همچنی ن اعتب ار ای ن خ رده مقی اس از طری ق س نجش همبس تگی آن ب ا س ؤالات کیفی ت زندگ ی ارزیاب ی شـ ده، همبس تگی منفی و معنـ اداری
)74/0- = r( در سطح 05/0p > ارزیابی گردید )82(.
جهــت بررســی نــوع درد مســتمر )درد مــداوم و پیوســته( و درد ع ود کنن ده )درد متناوب ی ک ه ب ا دورههای ی ار بهب ود و برگش ت مج دد درد هم راه باش د( نی ز از دو س وال مرتب ط ب ا ای ن متغی ر در بخ ش س وم مقی اس تاریخچ هی درد اس تفاده ش د. لازم ب ه ذک ر اس ت پرسش نامه تاریخچ هی درد دارای 54 ســؤال و 3 بخــش میباشــد. دو ســوال مزبــور، میــزان شــیوع درد و حالــت اســتمرار یــا عودکنندگــی بیمــاری در 6 مــاه گذش ته را میس نجد ک ه عبارتن د از: «در 6 م اه گذش ته ب ه ص ورت م داوم )گاه ی ک م و گاه ی زی اد ( درد داش تهام ب دون اینک ه دورهی ب ی دردی داش ته باش م» و «در 6 م اه گذش ته گاه ی )حداق ل یکب ار( دردم ب رای مدت ی خ وب میش د ول ی دوبــاره عــود میکــرد»)02(.
در پژوه ش حاض ر جه ت اندازهگی ری ش دت درد از مقی اس درجــه بنــدی عــددی جانســون اســتفاده شــد. ایــن مقیــاس متک ی ب ه خودگزارش ی بیم ار ب وده و ش امل خ ط م درج 01 ســانتیمتری اســت کــه اعــدادی بــر روی آن از صفــر )اصــلاً دردی ن دارم( ت ا ده )ش دیدترین درد ممک ن( درجهبندی ش ده اس ت)72(. از نظ ر ویژگیه ای روانس نجی، پایای ی و روای ی ای ن اب زار ب ه عن وان اس تاندارد طلای ی در اندازهگی ری ش دت درد ،تأیی د ش ده اس ت)92(. در س ال 2010 برونل ی و همکاران ش در تحقی ق خ ود ب ر روی اف راد مبت لا ب ه درد مزم ن س رطانی ،روایــی ایــن ابــزار را در درد پــس زمینــهای 77/0 و در درد شــدید )پیــک درد( 86/0، و پایایــی آن را بــا روش بازآزمایــی در درد پــس زمینــهای 80/0 و در درد شــدید )پیــک درد( 86/0 ب ه دس ت آوردن د)03(. یعقوب ی، امین ی، احم دی نی ز در تحقی ق خ ود ب ا محاس بهی ضری ب همبس تگی پیرس ون بی ن دو مرحل ه ارزیاب ی ی ک هفت ه ای، پایای ی ای ن اب زار را 69/0 ب ه دس ت آوردن د)13(. ه م چنی ن زرگ ر، معماری ان و رفیع ی در تحقی ق ش ان ب ر روی اف راد مبت لا ب ه فت ق دیس ک بی ن مه رهای کم ر، پایای ی ای ن اب زار از طری ق آزم ون ه م زم ان ،94/0 ب ه دس ت آوردن د)23(.
جهــت ســنجش میــزان خودمدیریتــی درد مزمــن در گــروه ه دف نی ز از مقی اس خودمدیریت ی درد مزم ن س تون فق رات اس تفاده گردی د. ای ن مقی اس دارای 25 س وال ب ا طی ف چن د گزین های هی چ وق ت)1(، ب ه ن درت)2(، گاه ی)3(، اکث ر اوق ات)4( و همیشــه)5( بــوده کــه در مجمــوع ســه عامــل خودمدیریتــی عملک ردی )س والات 1 ت ا 14(، خودمدیریتی هیجانی )س والات 15 تــا 19( و خودمدیریتــی پزشــکی )ســوالات 20 تــا 25( را م ورد بررس ی ق رار میده د. لازم ب ه ذک ر اس ت س والات 7، 12، 31، 51، 61، 71، 81، 91، 24 نیــز بــه صــورت معکــوس نمــره گــذاری گردیــده، نمــره بالاتــر معــرف خودمدیریتــی بیشــتر درد مزمــن ســتون فقــرات میباشــد. نتایــج تحلیــل عاملــی ایــن مقیــاس بیانگــر مقبولیــت مقادیــر شــاخصهای برازندگ ی آنه ا ب وده، روای ی محت وا) 80/0(، روای ی همگ را )ب ا مقیاسهــای خودمدیریتــی درد مزمــن نیکــولاس، سرســختی روانشــناختی، خودکارآمــدی درد، افــکار فاجعهآفریــن درد و باورهــا و ادراکهــای درد بــه ترتیــب بــا ضرایــب 86/0، 74/.، 50/0، 62/0- و 33/0-(، پایایــی بــاز آزمایــی) 87/0( و پایایــی ب ه روش آلف ای کرونب اخ) 79/0( مقی اس نی ز م ورد تایی د قرار گرفت ه اس ت )33(.
بع د از تکمی ل پرسش نامه ه ا، دادهه ای ب ه دس ت آم ده ب ا اســتفاده از روشهــای مناســب آمــار توصیفــی و اســتنباطی م ورد تجزی ه و تحلی ل ق رار گرف ت. از آم ار توصیف ی جه ت محاســبهی شــاخصهای مرکــزی و پراکندگــی و از آمــار اس تنباطی نی ز ب ه منظ ور بررس ی همبس تگی، ش اخصهای ب رازش، ضرای ب اس تاندارد نش ده، ضرای ب مس یر و معن اداری آنه ا در تحلی ل مس یر اس تفاده ش د. جه ت انج ام محاس بات آمــاری مزبــور، دو نرمافــزار SPSS 21 وAMOS 20 مــورد اس تفاده ق رار گرف ت.
یافته ها
جدول 1. ماتریس همبستگی متغیرهای پژوهش
خودمدیریتی درد درد مستمر/ عودكننده شدت درد افکار فاجعه آفرین درد خودكارآمدی درد – – – – 1 خودكارآمدی درد
– – – 1 **-0/41 افکار فاجعه آفرین درد
– – 1 **0/36 **-0/31 شدت درد
– 1 **0/25 **0/18 *-0/11 درد مستمر و عود كننده
1 -0/02 **-0/35 **0/38- **0/48 خودمدیریتی درد
نتای ج حاص ل از بررس ی خصوصی ات جمعی ت ش ناختی نش ان داد از لح اظ متغی ر جنس یت 51% از آزمودنیه ا م رد و 49% از آنهــا زن بــوده، میانگیــن ســنی آنهــا نیــز 40 ســال )بــا انح راف اس تاندارد 9/6( میباش د ک ه کمتریـن س ن مرب وط بــه 25 ســال و بیشــترین ســن مربــوط بــه 57 ســال بــوده اســت. از لحــاظ تاهــل نیــز 88% متاهــل و 12% مجــرد و از لح اظ می زان تحصی لات نی ز ،66% دارای تحصی لات لیس انسو ف وق دیپل م ،18% بالات ر از لیس انس و 16% نی ز تحصیلات یدر ح د دیپل م و دبیرس تان بودن د .
نظ ر ب ه ای ن ک ه اس اس مدلس ازی مع ادلات س اختاری ب ر مبنــای ماتریــس واریانــس- کوواریانــس یــا همبســتگی بیــن متغیرهــا اســت، لــذا درجــدول 1 ماتریــس همبســتگی بیــن متغیرهــای پژوهــش گــزارش شــده اســت.
نتایــج جــدول 1 نشــان میدهــد رابطــه بیــن خودکارآمــدی ،ش دت درد، درد مس تمر و اف کار فاجعهآفری ن ب ا خودمدیریت ی درد، در س طح اطمین ان 95% )50/0p< ( معن ادار میباش ند.
جدول2. شاخصهای برازش مدل
AGFI GFI CFI NNFI NFI RMSEA df/2χ شاخصهای برازش
0/94 0/98 0/95 0/93 0/91 0/07 2/17 مقدار به دست آمده
بیشتراز9/0 بیشتراز9/0 بیشتراز9/0 بیشتراز9/0 بیشتراز9/0 کمتراز1/0 کمتراز3 حد مجاز
ب ه منظور بررس ی ب رازش تبیی ن خودمدیریت ی درد ب ا دادهای تجرب ی از طری ق تحلی ل مس یر ب ا توج ه ب ه ش دت درد و ن وع
درد مســتمر و عــود کننــده و نقــش میانجــی خودکارآمــدی درد و افــکار فاجعهآفریــن در بیمــاران مبتــلا بــه دردهــای مزم ن س تون فق رات مهمتری ن ش اخصهای آزم ون ب رازش مــدل مفهومــی پژوهــش در جــدول 2 گــزارش شــده اســت.
بـا توجـه به اینکه هر یک از شـاخصهای به دسـت آمـده برازش مـدل بـه تنهایـی دلیـل برازندگی مـدل و یـا عـدم برازندگی آن نیسـتند، نیـاز اسـت کـه ایـن شـاخصها را در کنار یکدیگـر و با هـم تفسـیر کـرد. نتایـج جـدول 2 نشـان میدهد، شـاخصهای بـرازش مـدل در مجموع از وضعیـت مطلوبی برخوردار شـده اند ،بنابرایـن پاسـخ بـه فرضیـات پژوهش بلامانع میباشـد .
در ادام ه ش کل 1 مس یرهای نهای ی تبیی ن عوام ل موث ر ب ر خودمدیریتــی درد در پژوهــش حاضــر بــا اســتفاده از تحلیــل مس یر، در حال ت ضرای ب اس تاندارد نش ده و ضرای ب مس یر)β( نش ان ش ده اس ت.
جدول 3. ضرایب و معناداری اثرات مستقیم و غیرمستقیم بر خودمدیریتی درد
sig آماره معناداری β استانداردشده ضریب استاندارد نشده نوع اثر متغیر پیش بین متغیر ملاک
0/001 7/97 0/41 0/49 مستقیم خودکارآمدی خودمدیریتی درد
0/001 -4/34 -0/32 -0/42 مستقیم افکار فاجعه آفرین 0/03 -2/63 -0/21 -0/53 غیرمستقیم
) از طریق خودکارآمدی( شدت درد 0/04 -2/86 -0/18 -0/32 غیرمستقیم
) از طریق افکار فاجعه آفرین( 0/47 -0/72 -0/04 -0/56 غیرمستقیم
) از طریق افکار فاجعه آفرین( درد مستمر
و عود کننده 0/51 -0/78 -0/02 -0/25 غیرمستقیم
) از طریق خودکارآمدی( شـکل 1، الگـوی تحلیل مسـیر پژوهـش حاضر را نشـان میدهد .همـان طـور کـه ملاحظه میگـردد متغیرهـای شـدت درد و درد مزمـن مسـتمر/ عـود کننـده بـه طـور غیـر مسـتقیم – از طریق تاثیرگـذاری بـر متغیرهـای میانجـی خودکارآمـدی درد و افـکار
شکل1. ضرایب استاندارد شده مسیرهای نهایی تبیین خودمدیریتی درد
فاجعهآفرین درد- بر خودمدیریتی درد مزمن ستون فقرات موثرند .عـلاوه بـر این، ضرایب و معناداری اثرات مسـتقیم و غیرمسـتقیم متغیرهـای پژوهـش بر خودمدیریتی درد مزمن سـتون فقرات در جدول 3 آورده شـده است.
آزم ون ضرای ب مس یر ش کل 1 و نتای ج ج دول 3 نش ان داد ضری ب اس تاندارد ش ده مس یر اث رات مس تقیم خودکارآم دی و افــکار فاجعهآفریــن بــر خودمدیریتــی درد در ســطح 59 درص د اطمین ان معن ادار ب وده اس ت) 05/0.)p< نکت های ک ه در ای ن خص وص بایس تی م ورد توج ه ق رار داد مثب ت ب ودن ضریــب مســیر مربــوط بــه متغیــر خودکارآمــدی میباشــد ک ه نش انگر تأثی ر مس تقیم ای ن متغی ر میباش د ب ه ط وری کــه بــا افزایــش خودکارآمــدی، خودمدیریتــی درد افزایــش مییاب د، ل ذا فرضی ه اول )خودکارآم دی ب الا باع ث افزای ش خودمدیریتــی درد در بیمــاران مبتــلا بــه اختــلالات ســتون فق رات میش ود( تایی د گردی د. ع لاوه



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید