فصلنامه علمی پژوهشی بیهوشی و درد، دوره 5، شماره 4، تابستان 1394
5292300-150310

مقايسه ميانگين نمرات افسردگی، کيفيت خواب و تاب آوری در مبتلايان به سردردهای ميگرنی و تنشی با افراد عادی
داود اکبرزاده1*، اکبر رجب زاده2، حسن امينی بيرامی3، علی محمدزاده4
دانشجوی کارشناسی ارشد روانشناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبريز
کارشناسی ارشد مشاوره دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبريز
کارشناسی ارشد فلسفه دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبريز
دانشيار روانشناسی دانشگاه پيام نور
29826979

تاريخ‌دريافت:‌61/11/93تاريخ‌بازبینی:‌81/11/93تاريخ‌پذيرش:‌31/21/93
چکیده
زمینه‌و‌هدف:‌سـردرد يکي از ‌شـايعترين شـکايات انسـان اسـت که علل متفاوتي دارد و نوع تنشـي و ميگرني آن بسـيار شـايع اسـت و افسـردگی ،مشـکلات خـواب و ‌تـابآوری کـم در بيمـاران مبتـلا بـه سـردردهای ميگرنـی و تنشـی بيشـتر اسـت. هـدف ايـن مطالعـه، مقايسـه ميانگيـن نمرات افسـردگی، کيفيـت خـواب و ‌تـابآوری مبتلايـان بـه سـردردهای ميگرنی و تنشـی بـا افراد عـادی بود.
0900001پژوهشـی

مقـاله
32

پژوهشـی

مقـاله

32

مـواد‌و‌رو ‌شهـا: ايـن پژوهـش يـک مطالعه تحليلی- مورد شـاهدی اسـت. نمونـه پژوهش عبـارت از 44 بيمـار مبتلا به سـردرد تنشـی و 42 بيمار مبتـلا بـه سـردرد ميگـرن بـود کـه از بين بيمـاران دارای تشـخيص سـردرد مراجعه کننـده بـه ‌کلينيکهای سـردرد ‌درمانگاههای آموزشـی دانشـگاه علـوم پزشـکی تبريـز انتخـاب شـدند و 43 آزمودنـی بهنجار کـه با توجه به متغيرهای سـن، جنسـيت و تحصيلات با دو گـروه ديگر همتا شـدند. برای گـردآوری ‌دادههـا از ‌پرسشـنامههای افسـردگی بـک، کيفيـت خـواب پيتسـبورگ و ‌تـابآوری کانر و ديويسـون اسـتفاده شـد. ‌دادهها بـا روش تحليل واريانـس ‌چندمتغيـره تجزيه و تحليل شـد.
يافت ‌ههـا:‌بيـن ميانگيـن نمـرات افسـردگی، کيفيت خـواب و ‌تابآوری در بيماران مبتلا به سـردرد ميگرنی و تنشـی بـا افراد عادی تفـاوت ‌معنیداری وجـود داشـت) 01/0P>(. ميانگيـن افسـردگی 41/2±80/18 و کيفيت خواب 30/3±33/12 در بيماران دارای سـردرد ميگرنـی بالاتر از دو گروه ديگر اسـت. همچنين ميانگين متغير ‌تابآوری 04/3±80/35 در بيماران دارای سـردرد ميگرنی ‌پايينتر از بيماران دارای سـردرد تنشـی و افراد بهنجار است.
نتیج ‌هگیـری: بـا توجـه ‌بهوجود ارتبـاط ‌معنیدار بين سـردردهای مزمن با افسـردگی، اختـلالات خواب و ‌تـابآوری پايين، در تشـخيص، ‌پيشآگهی و درمـان سـردردهای مزمـن، بايسـتی ارزيابـی ‌جنبههای روانی همراه سـردرد مورد نظر قـرار گيرد.
واژ ‌ههای‌کلیدی: افسردگی، کيفيت خواب، ‌تابآوری، سردرد ميگرنی، سردرد تنشی .
مقدمه‌
0-2274

نويسنده‌مسئول:‌داود اکبرزاده، تبريز، بالاتر از هتل مرمر، مجتمع دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبريزايمیل: [email protected]
سـردرد يکی از شـايع‌ترين شـکاياتی اسـت که پزشـکان بـا آن روبه‌رو می‌شـوند. سـالانه 240 ميليـون نفـر در سراسـر جهـان از 4/1 ميليارد حملـه سـردرد رنـج می‌برنـد)1(. از ايـن رو، سـردرد هـدف بزرگی برای مداخـلات بهداشـت عمومـی به‌شـمار ‌مـیرود. ‌گرچـه سـردرد دارای اشـکال بسـيار متنوعـی اسـت، امـا دو نوع اصلـی آن در طب سـرپايی سـردردهای ميگرنی و سـردردهای تنشـی می‌باشند)2(. سـردرد تنشی مزمن بوده و معمولاً بعد از 20 سـالگی شـروع می‌شـود. مشـخصه آن حمـلات مکـرر، اغلب روزانـه، غيرضربانی، دو طرفه و واقع در پس سـر بـوده کـه با تهـوع و اسـتفراغ يا اختـلالات بينايـی همراه نيسـت، اين نـوع سـردرد در زنـان شـايع‌تر از مـردان اسـت)3(. سـردرد ميگرنی هم بيشـتر ‌بهصـورت يک‌طرفـه و غالباً ‌ضربـاندار و با تهوع، حساسـيت به نور و احسـاس خسـتگی همراه اسـت کـه به‌مدت 4-72 سـاعت طول می‌کشـد و با اورای بينايی و گاهی علايم نورولوژيک توصيف می‌شـود و شـيوع آن در مـردان 4-6 درصـد و در زنـان 13-18 درصد اسـت)4(.
افســردگی بــا اختــلال آشــکار در خلــق مشــخص مي‌شــود ،افس ردگی اساس ی اغل ب مبه م و همـراه ب ا دلواپس ی اس ت ک ه ب ا ي ک ي ا چن د تظاه رات جس می نظي ر س ردرد هم راه اس ت .ميگــرن و ســردرد تنشــی از ‌شــايعترين نــوع ســردردها در تمــام جوام ع بش ری اس ت و بس ياری از س ردردهای مزم ن همراه مس ائل روانــی و رفتــاری ‌میباشــند)5(.
يــک ارتبــاط معن ي‌داری بيــن س ردردهايی کــه از زم ان کودک ی يــا بلــوغ شــروع مي‌شــوند و بــروز افســردگی در ‌ســالهای بعــد وجــود دارد. افرادی‌کــه از افســردگی رنــج می‌برنــد، دو برابــر افــراد غيرافس رده ش انس ب روز س ردرد دارن د و وج ود افس ردگی اساس ی در هنــگام بلــوغ در فردی‌کــه هيــچ شــکايتی از ســردرد نداشــته ،حاکــی از شــروع يــک ســردرد در آينــده می‌باشــد کــه مي‌تــوان نتيج ه گرف ت ک ه ي ک ارتب اط عصب ی ش يميايی و دارو‌ش ناختی بيــن افســردگی و ســردرد وجــود دارد)6(.
در بررس ی ويکت ور و روپ ر)7( ح دود ي ک س وم بيم اران ب ا س ردرد تنشــی علائــم افســردگی داشــتند. در پژوهشــی ديگــر شــفتل و آت لاس)8( افس ردگی را ش‌ايعترين اخت لال روان‌ش ناختی در اف راد مبت لا ب ه س ردرد دانس ته‌اند و از س وی ديگ ر نش ان داده‌ان د ک ه 52 درص د از بيم اران روانپزش کی ک ه به خاط ر افس ردگی درم ان
‌میش وند، از س ردرد رن ج می‌برن د. در مطالعـه هولروي د)9( ب ر‌روی بيماران ی ک ه س ردرد مزم ن هم راه ي ک اخت لال روان ی داش تند ،مش خص گردي د ک ه 58 درص د اي ن اف راد، ميگ رن تغيي ر يافت ه يــا مزمــن شــده و 35 درصــد ســردرد تنشــی داشــتند و شــيوع افس ردگی اساس ی 57 درص د ب ود .
از ســويی خــواب فراينــدی فعــال اســت کــه ‌بهواســطه سيســتم عصبــی مرکــزی، عوامــل عصبیغــدد درون‌ريــز و رفتــاری تنظيــم ‌میشــود. خــواب و اســتراحت نقــش ترميمــی و حفاظتــی داشــته و در بازســازی قــوای جســمی و هيجانــی ســهيم هســتند. اغلــب اف راد ت ا زمان ی ک ه ب ه مش کلات ناش ی از خ واب دچ ار نش وند ،بــه فوايــد خــواب توجــه ندارنــد)01(. پژوهش‌هــا نشــان داده‌انــد ک ه اخت لالات خ واب نش انگان راي ج در اف راد مبت لا ب ه س ردرد می‌باشــد و در اشــکال مزمــن ســردرد و بيمــاران دارای اختــلالات روانپزشــکی همبــود شــيوع بيشــتری دارد. همچنيــن درد مزمــن ممک ن اس ت عل ت کيفي ت ضعي ف خ واب باش د. در واق ع می‌ت وان گف ت وج ود اخت لالات خ واب در اف راد مبت لا ب ه س ردردهای اولي ه کــه شــامل ميگــرن، نــوع تنشــی و خوشــه‌ای ‌میباشــد، به‌طــور مســلم مشــخص شده‌اســت)11(. ايســيک و همــکاران)21( نتيجــه گرفتن د ک ه خروپ ف ک ردن، نابهنجاری‌ه ای خ واب، ع رق ک ردن در ط ی خ واب و خواب‌آلودگ ی در ط ی روز در بي ن ک ودکان مبت لا ب ه ميگ رن در مقايس ه ب ا گ روه ک ودکان ب دون ميگ رن و س ردرد بس يار راي ج اس ت. در پژوهش ی راوی و هم کاران)31( نش ان دادن د ک ه بيم اران مبت لا ب ه ميگ رن در مقايس ه بـا گ روه کنت رل ‌بهط ور ‌معنــیداری بيشــتر از اختــلال خــواب رنــج می‌برنــد. در پژوهشــی موســي رضايــي اقــدم و همــکاران)41( نشــان دادنــد مختــل شــدن الگ وي خ واب در اف رادي ک ه از س ردردهاي ميگرن ي رن ج مي‌ب رد ،بيش تر اس ت .
تــاب‌آوری ‌بهعنــوان حيطــه ای پرطرفــدار در ســال های اخيــر، بــه مطالعــه و کشــف توانمندیهــای فــردی و بيــن فــردی میپــردازد و باعــث پيشــرفت و مقاومــت در شــرايط دشــوار میگــردد)51(. ت اب‌آوری قابلي ت ف رد در برق راری تع ادل زيس تی-روانی و معن وی ،در مقابــل شــرايط مخاطره‌آميــز میباشــد، نوعــی ترميــم خــود ،کــه بــا پيامدهــای مثبــت هيجانــی، عاطفــی و شــناختی همــراه اســت)61(. در واقــع ‌تــابآوری بــه انطبــاق موفقــی گفتــه می شــود ک ه در آوردگاه مصائ ب و اس ترس های ت ‌وانکاه و نات وان س از آش کار میگــردد. ايــن تعريــف از تــاب‌آوری، بيانگــر کنــش‌وری و پويايــی س ازهای اس ت ک ه مس تلزم تع ادل پيچي ده بي ن عوام ل خطرس از و محافظ ت کنن ده اس ت)71(.
‌بهط ور کل ی فش ارهای زندگ ی وارده ب ر ف رد، نحـوه مقابل ه ف رد ب ا آن فش ار و مي زان مقاوم ت و تحم ل فش ارها ب ر ايج اد و تش ديد حم لات ميگرن ی تأثي ر زي ادی دارد. در پژوهش ی نش ان داده ش د کــه رابطــه معنــی‌داری بيــن ســردردهای ميگرنــی و شــيوه‌های مقابل ه ب ا ح وادث زندگ ی وج ود دارد)81(.
در تحقيقـی نشـان داده شـد هنگامـی کـه بـا اسـتفاده از نوروفيدبک ،تـاب‌آوری و ‌انعطافپذيـری فـرد تقويـت و بهبـود مي‌يابـد، فراوانـیو شـدت حمـلات ميگرنـی و وخامـت سـلامت عمومـی کاهـشمي‌يابـد)91(. در پژوهشـی ديگـر آقايوسـفی و بازياری ميمند)02( نشـاندادنـد افـرادی کـه دارای تاب‌آوری بالايی هسـتند، از سـلامت عمومی بيشـتری برخـوردار بـوده و ‌میتواننـد بديـن وسـيله تعـداد و شـدت حمـلات ميگرنـی را کاهـش دهنـد.
بــا توجــه بــه مباحــث مطــرح شــده افســردگی بيشــتر بــا تــداوم و تکــرار ســردرد رابطــه دارد تــا بــا شــدت آن، از ســويی کيفيــت خ واب نامناس ب و تحم ل مش کلات و ت ‌ابآوری پايي ن می‌توانن د در ســردردهای ميگرنــی و تنشــی نقــش داشــته باشــند، بنابرايــن در تشــخيص، پيش‌آگهــی و درمــان ســردردهای مزمــن بايســتی بــه ‌جنبههــای روانــی همــراه آن توجــه بيشــتری نمــود و درمــان روان شــناختی را به‌عنــوان مکمــل مدنظــر داشــت. در ايــن راســتا پژوه ش حاض ر به‌منظ ور روش ن‌ ش دن مي زان همراه ی س ردرد و عوامــل ‌روانشــناختی طرح‌ريــزی شده‌اســت تــا در صــورت معن ‌یدار ب ودن، بت وان ب ا اس تفاده از راهکارهاي ی مي زان س ردرد )ميگرنــی و تنشــی( را کاهــش داد. برايــن اســاس هــدف پژوهــش حاضــر مقايســه افســردگی، کيفيــت خــواب و تــاب‌آوری در در مبتلايــان بــه ســردردهای ميگرنــی و تنشــی و مقايســه آن‌هــا در اف راد فاق د س ردرد ب ود .
مواد‌و‌رو‌شها
ايـن پژوهـش يـک مطالعه مـورد شـاهدی )توصيفی- تحليلی( اسـت .جامعـه مـورد مطالعـه مبتلايـان بـه سـردردهای ميگرنـی و تنشـی کـه بـه کلينيک‌هـای سـردرد درمانگاه‌هـای آموزشـی دانشـگاه علـوم پزشـکی تبريـز مراجعـه می‌کردنـد، بودنـد کـه از ايـن ميـان، تعـداد 44 بيمـار دارای سـردردهای تنشـی و 42 بيمـار مبتـلا بـه سـردرد ميگرنـی به‌صورت در دسـترس انتخاب شـدند. همچنيـن 43 آزمودنی بهنجـار بـا توجـه بـه متغيرهـای سـن، جنسـيت و تحصيـلات، بـا دو گـروه ديگـر همتـا گرديدنـد. تشـخيص سـردردهای ميگرنی و تنشـی براسـاس معيارهـای انجمـن بين‌المللـی سـردرد) IHS( و بـا تأييد دو نفـر متخصـص مغز و اعصاب گذاشـته می‌شـد. گـروه کنترل )شـاهد( هـم از بيـن مراجعين بـه کلينيک‌های ارتوپدی و پوسـت کـه مبتلا به سـردردهای ميگرنی و تنشـی نبودند، به‌صورت تصادفی انتخاب شدند .معياره ای ورود اف راد ب رای پژوه ش حاض ر ب ا اس تناد ب ه معيارهای تش خيصی انجم ن بين‌المل ی س ردرد)12( ب رای س ردردهای تنش ی عبــارت از ســابقه حداقــل 10 حملــه بــا خصوصيــات طــول مــدت ســردرد 30 دقيقــه تــا 7روز، حمــلات ســردرد بــا علايمــی نظيــر وجــود ســردرد به‌صــورت فشــارنده، شــدت خفيــف تــا متوســط ،دوطرفــه بــودن و عــدم تشــديد در بــالا رفتــن از پله‌هــا و فعاليــت مش ابه آن، داش تن پرون ده پزش کی و درياف ت تش خيص زي ر نظ ر متخص ص مغ ز و اعص اب بودن د .
همچني ن معياره ای ورود ب رای س ردرد ميگرن ی عب ارت از داش تن پرون ده پزش کی و درياف ت تش خيص زي ر نظ ر متخص ص مغ ز و اعص اب، س ابقه حداق ل 5 حمل ه، حم لات س ردرد به‌م دت 4ت ا27 س اعت، حم لات س ردرد ‌يکطرف ه، ضرب ‌اندار، ش دت متوس ط ت ا شــديد، وجــود تهــوع يــا اســتفراغ و نبــود تــرس از نــور و تــرس از صــوت يــا يکــی از آن‌هــا بودنــد. معيارهــای خــروج از مطالعــه بــرای دو گــروه ســردرد ميگرنــی و تنشــی، عبــارت از ابتــلا بــه اختــلالات ‌روانپريشــي، بــروز هــر عارضــه‌ای مثــل گوارشــی يــا ه ر عارض ه ناخواس ته ديگ ر ک ه مان ع پاس خگويی بيم اران ش ود ،داش تن وابس تگی ب ه م واد ي ا س ؤ‌مصرف م واد و ابت لا ب ه اخت لال پزشــکی عمــده يــا اختــلال عصب‌شــناختی يــا بيمــاری جســمانی مزم ن بودن د .
ب رای گ ردآوری داده‌ه ا از س ه پرسش نامه اس تفاده ش د. پرسش نامه بازنگ ري ش ده ب ک ک ه ح اوی 21 م اده اس ت و ه ر پرس ش داراي 4 جمل ه اس ت ک ه ه ر ک دام علامت ي از افس ردگي را از ک م )نم ره صف ر( ت ا زي اد )نم ره س ه( نش ان مي‌ده د. نم ره کل ي ه ر ف رد بــا جمــع نمــرات در تمــام جنبه‌هــا ‌بهدســت ‌ميآيــد .
پاياي ي اي ن مقي اس ب ا اس تفاده از روش آلف اي کرونب اخ و تصني ف به‌ترتيــب 86/0و 82/0 گــزارش شده‌اســت)22(. همچنيــن از پرسشــنامه کيفيــت خــواب پيتســبورگ بــرای ســنجش کيفيــت و الگــوی خــواب افــراد ســاخته شده‌اســت، اســتفاده شــد. ايــن پرسش نامه ش امل 18 عب ارت اس ت ک ه کيفي ت خ واب اف راد ب ا ارزياب ی 7 ويژگ ی مش خص می‌س ازد. اي ن م واد عبارتن داز: کيفي ت خــواب از نظــر خــود فــرد، مــدت زمانــی کــه طــول می‌کشــد تــا ف رد ب ه خ واب ب رود، ط ول م دت خ واب، کاراي ی خ واب )بازده ی خــواب(، مشــکلات زمــان خــواب، اســتفاده از داروهــای خــواب‌آور و اختــلال در عملکــرد روزانــه، هــر يــک از 7 زيــر مقيــاس ايــن پرسشــنامه نمــره صفــر تــا 3 را به‌خــود اختصــاص می‌دهــد ،نم رات بالات ر نش ان دهن ده کيفي ت ضعي ف خ واب اس ت. نم ره کل بزرگ‌تــر از 5 نشــان دهنــده ايــن اســت کــه شــرکت کننــده ،يــک فــرد بــا کيفيــت خــواب نامطلــوب اســت و دارای مشــکلات ش ديد حداق ل در 2 حيط ه ي ا دارای مش کلات متوس ط در بيش تر از 3 حيطــه اســت. بولاختــر و همــکاران)32( بــا اســتفاده از ضريــب آلف ای کرونب اخ پاياي ی آزم ون را 83/0 گ زارش کردن د. اعتب ار اي ن پرسش نامه ب رای جمعي ت ايران ی از انيس تيتو ‌روانپزش کی ته ران مــورد تأييــد قــرار گرفته‌اســت)42(.
همچني ن از پرسش نامه ت ابآوری ک ه توس ط کان ر و ديويدس ون ســاخته شده‌اســت، اســتفاده گرديــد. ايــن پرسشــنامه دارای 52 س ؤال اس ت ک ه در مقي اس ليک رت بي ن صف ر )کام لاً نادرس ت( ت ا 4 )هميش ه درس ت( ‌نمرهگ ذاری می‌ش ود. نم ره ميانگي ن اي ن مقيــاس 52 اســت و هــر چــه نمــره آزمودنــی بالاتــر از 52 باشــد ،ت اب‌آوری بيش تر و ه ر چ ه ب ه صف ر نزديک‌ت ر ش ود، ت اب‌آوری کمتــر می‌شــود. به‌منظــور تعييــن پايايــی ايــن مقيــاس از ضريــب آلفــای کرونبــاخ اســتفاده شــد کــه ضريــب پايايــی حاصلــه 98/0 گ زارش گردي د)52(.
1.‌میانگین‌و‌انحراف‌استاندارد‌نمرات‌متغیرهای‌افسردگی،‌کیفیت‌خواب‌و‌‌تابآوری‌در‌بیماران‌دارای‌سردردهای‌تنشی،‌میگرنی‌و‌افراد‌بهنجار
‌گروهها بهنجار میگرنی تنشی ميانگين±انحراف معيار ميانگين± انحراف معيار ميانگين± انحراف معيار 8/84±1/65 18/80±2/41 14/84±2/05 افسردگی‌‌
4/40±0/54 12/33±3/30 9/15±2/09 کیفیت‌خواب‌‌
62/05±6/80 35/80±3/04 55/50±4/03 تاب‌آوری‌
همچنيــن بعــد از صحبــت بــا شــرک تکنندگان، توضيحــات لازم در خصــوص پــر کــردن پرسشــنامهها بــه آنهــا داده شــد و رضايــت بيم اران ني ز کس ب ش د. بع د از ارائ ه راهکاره ای لازم پرسش نامهها در اختيــار آنهــا قــرار گرفــت تــا بــه ســوالات پاســخ دهنــد. در ضم ن در ص ورت نداش تن س واد برخ ی بيم اران، پرس شها توس ط پژوهشــگر خوانــده میشــد و پاســخهای بيمــاران ثبــت میگرديــد .پــس از گــردآوری دادههــا بهمنظــور تجزيــه و تحليــل ‌دادههــا از ‌نرماف زار آم اری SPSS19. اس تفاده گردي د. ب رای تحلي ل آم اری از آزم ون تحلي ل واريان س چن د متغي ره )مان وا( در س طح معن یداري 05/0P> اس تفاده ش د.
يافت ‌هها‌‌
در ايــن پژوهــش 44 بيمــار دارای ســردرد تنشــی ،42 بيمــار مبتــلا ب ه س ردرد ميگرن ی و 43 نف ر گ روه فاق د س ردرد ش رکت داش تند .ميانگيــن ســنی در گــروه بيمــاران 9/7±30/27 و در گــروه شــاهد 6/7±10/27 س ال ب ود و ب ا توج ه ب ه اينک ه دو گ روه م ورد و ش اهد از نظ ر س نی همانن د ش ده ب ود، اخت لاف آم اری معن ‌یداری بي ن ميانگي ن س نی دو گ روه موج ود نب ود. همچني ن مي زان تحصي لات
‌آزمودنیهــای پژوهــش، فــوق ديپلــم تــا فــوق ليســانس بــود .
جـدول 1 ميانگيـن و انحـراف اسـتاندارد نمـرات ‌آزمودنیهـا را در متغيرهـای پژوهـش نشـان می‌دهـد .
ج دول 1 نش ان ‌میده د ک ه ميانگي ن نم ره افس ردگی و کيفي تخ واب در بيم اران دارای س ردرد ميگرن ی بالات ر از دو گ روه ديگ راس ت. همچني ن ميانگي ن نم ره متغي ر ت اب‌آوری در بيم اران دارایس ردرد ميگرن ی پايين‌ت ر از بيم اران دارای س ردرد تنش ی و اف راد بهنج ار اس ت.
به‌منظــور مقايســه متغيرهــای وابســته در ســه گــروه، از آزمــون تحليــل واريانــس چنــد متغيــره اســتفاده شــد. دو پيــش فــرض مرتب ط بهنج ار ب ودن توزي ع متغي ر در جامع ه و براب ری واريانس‌ه ا مــورد بررســی قــرار گرفــت. نتايــج آزمــون شــاپيرو ويلک جهــت بررس ی نرم ال ب ودن، در هي چ ي ک از متغيره ا رد نش د) 50/0P<(. همچني ن جه ت بررس ی براب ری واريان س‌ متغيره ای وابس ته در س ه گ روه از آزم ون لوي ن اس تفاده ش د ک ه نتاي ج آن در ج دول 2 ارائــه ‌شدهاســت. چنانچــه ملاحظــه می‌شــود بيــن واريانــس گروه‌هــا در تمامــی متغيرهــا تفــاوت ‌معنــیداری وجــود نــدارد و واريانــس گروه‌هــا بــا هــم برابــر می‌باشــد، از ايــن‌رو پيش‌فــرض تســاوی واري ‌انسهــا بــرای کليــه متغيرهــا رعايــت شده‌اســت و می‌تــوان از ‌آزمونهــای کمــی جهــت تجزيــه و تحليــل داده‌هــا اس تفاده ک رد.
جدول2:‌نتايج‌آزمون‌لوين‌در‌مورد‌پی‌شفرض‌تساوی‌واريان‌سهای‌دو‌گروه‌در‌متغیرهای‌پژوهش
P ‌درجه‌آزادی‌دوم درجه‌آزادی‌اول‌‌‌ F ‌متغیرها
0/256 126 2 1/30 افسردگی‌
0/080 126 2 3/12 کیفیت‌خواب‌
0/787 126 2 0/07 تاب‌آوری‌
نتايـج آزمـون معنـیداری تحليـل واريانـس چند‌متغيـره )جـدول 3( نشـان داد کـه که حدود 18 درصد اسـت، يعنـی 18 درصد از واريانس نشـان داد کـه دسـت کـم در يکـی از متغيرهـای وابسـته در بين سـه متغيرهـای وابسـته توسـط عضويت گروهـی تبيين شده‌اسـت .
گـروه مـورد مطالعـه، تفاوت معنـی‌داری وجـود دارد. مقـدار مجذور η
جدول3:‌نتايج‌آزمو ‌نهای‌معن ‌یداری‌مانووا‌بر‌اثر‌اصلی‌متغیر‌گروه‌بر‌متغیرهای‌وابسته‌
مجذور‌η P F ارزش آزمون متغیرها
0/187 0/001 5/87 0/18 پیلاي ‌یبارتلتپ گروه
0/187 0/001 5/87 0/81 لامبدای‌ويلکز 0/187 0/001 5/87 0/23 اثر‌هتلینگ‌ 0/187 0/001 5/87 0/23 بزر‌گترين‌ريشه‌خطا‌ همان‌طـور کـه در جـدول 4 مشـاهده می‌شـود، بيـن ميانگيـن نمره‌هـای افسـردگی) 01/0F=23/90 ،P>(، کيفيـت خـواب) 01/0F=8/93 ،P>( و تـاب‌آوری) 01/0F=6/13 ،P>( در بيمـاران دارای سـردرد تنشـی و ميگرنـی و افـراد بهنجـار تفـاوت معنی‌داری وجود داشـت .
4. خلاصه آزمون تحليل واريانس چندمتغيره برای مقايسه متغيرهای وابسته در سه گروه
P F MS df SS متغیرها
0/001 23/904 247/506 1 247/506 افسردگی‌‌
0/003 8/939 65/025 1 65/025 کیفیت‌خواب‌
0/042 6/134 1577/937 1 1577/937 تاب‌آوری‌
نتايـج آزمون تعقيبی “ال‌اس‌دی” جهت مقايسـه دو بـه دو ميانگين‌ها نشـان داد کـه ميانگيـن نمره‌هـای هـر يـک از متغيرهـای افسـردگی و کيفيـت خـواب در بيمـاران دارای سـردردهای ميگرنـی نسـبت بـه بيماران دارای سـردردهای تنشـی و و افراد بهنجار و نيز بيماران دارای سـردردهای تنشـی نسـبت به افـراد بهنجـار به‌طور معنی‌داری بيشـتر بـود. همچنيـن ميانگيـن ‌تـابآوری در در بيمـاران دارای سـردردهای ميگرنـی و تنشـی نسـبت به افـراد بهنجـار کمتر بـود) 01/0P>(.
بحث‌
هــدف پژوهــش حاضــر مقايســه افســردگی، کيفيــت خــواب و تــاب‌آوری در بيمــاران مبتــلا بــه ســردردهای ميگرنــی، تنشــی و اف راد ع ادی ب ود. نتاي ج پژوه ش نش ان داد ک ه بي ن س ه گ روه از مبتلاي ان در متغي ر افس ردگی تف اوت معن ی‌داری وج ود دارد. بدي ن معن ا ک ه متغي ر افس ردگی در مبتلاي ان ب ه س ردردهای ميگرن ی نس بت ب ه مبتلاي ان ب ه س ردردهای تنش ی و ع ادی بيش تر اس ت.
ايــن يافتــه بــا نتايــج پژوهشهــای ويکتــور و روپــر)7(، شــفتل و آتــلاس)8( و هولرويــد)9( هم‌ســو اســت. همچنيــن ايــن پژوهــش نش ان داد ک ه افس ردگی در مبتلاي ان ب ه س ردرد تنش ی ب ا گ روه ع ادی تف اوت دارد. يعن ی در بيم اران ب ا س ردرد تنش ی افس ردگی بيشــتر بــود کــه بــا مطالعــه برســو)62( کــه نقــش افســردگی را در ايج اد س ردردهای مزم ن مط رح نم وده و ارتب اط بي ن س ردردهای مزمــن و افســردگی را بررســی نمــوده، هم‌خوانــی دارد.
در تبييـن ايـن يافتـه می‌تـوان گفـت کـه خـودداري از فعاليت‌هـاي شـخصي يـا انجـام ناقص آنهـا که در افسـردگی وجـود دارد، بر زندگي عاطفـي فـرد تأثيـر مـي گـذارد. احسـاس بي‌کفايتـي و ناکارآمدي در کنتـرل درد، به‌کاهـش احسـاس خودکارآمـدي و ايجـاد خطاهـاي شـناختي و افسـردگی در فـرد می‌انجامـد. از سـوي ديگـر باورهـا و چشمداشـت‌هاي نادرسـت دربـاره درد، زمينـه ايجاد خلـق منفي را در فـرد فراهـم مـی‌آورد و گاهي بـه‌ خودپنداره کلی و عـزت نفس وی نيز آسـيب می‌رسـاند و باعـث تشـديد افسـردگی می‌شـود)8(.
يافت ه ديگ ر پژوه ش نش ان داد ک ه بي ن س ه گ روه از مبتلاي ان در متغي ر کيفي ت خ واب تف اوت معن ‌یداری وج ود دارد. بدي ن معن ا ک ه متغي ر کيفي ت خ واب در مبتلاي ان ب ه س ردردهای ميگرن ی نس بت ب ه مبتلاي ان ب ه س ردردهای تنش ی و ع ادی بيش تر اس ت .اي ن يافت ه ب ا نتاي ج پژوهشه ای ايس يک و هم کاران)21(، راوی و هم کاران)31( و بوآردم ن و هم کاران)41( هم‌س و اس ت .
نتاي ج پژوه ش فوس تر و هم کاران)72( نش ان داد ک ه می‌ت وان ب ا محــدود کــردن انتخابــی مراحــل خــواب عميــق فراوانــی و شــدت حمــلات ميگــرن را کاهــش داد. خســروی، رنجبــر و کريمــي نس ب)82( ني ز نتيج ه گرفتن د ک ه ک ه اص لاح الگ وی خ واب و ارتق ا س لامت عموم ی ‌میتوان د در پيش گيری از ابت لا ب ه سـردرد ن وع تنش ی و ان واع ديگ ر س ردرد مؤث ر باش د. تبيي ن احتمال ی ديگ ر اي ن اس ت ک ه کيفي ت خ واب نامطل وب ب ر تنظي م س اعات خ واب تأثي ر گذاش ته و منج ر ب ه افزاي ش اضط راب و افس ردگی می ش ود و ب ه نوب ه خ ود س لامت روان ی، جس مانی و عملک رد روزان ه اف راد را تح ت تأثي ر ق رار داده و موج ب تغيي ر در ش يوه زندگ ی، افزاي ش بيمــاری و همچنيــن ســردرد در بلنــد مــدت می‌شــود)11(.
ايـن يافتـه همچنين با نتايـج مطالعه راسموسـن)92( درخصوص رابطه بيـن وضعيـت خـواب و ميگـرن مطابقـت دارد ولـی در مـورد رابطـه بيـن وضعيـت خـواب و سـردرد تنشـی هم‌خوانـی نـدارد. در مجمـوع به‌نظـر می‌رسـد کـه خـواب غيرطبيعـی عامل خطر نسـبتاً قـوی برایسـردردهای يـاد شـده به‌ويـژه ميگرن باشـد. البتـه چنين تفسـيری راهمـواره بايسـتی بـا احتيـاط بيـان نمـود، زيـرا در مطالعـات مقطعی ومورد شـاهدی احتمـال روی دادن تـورش عليـت معکـوس وجـود دارد زيـرا اغلـب، اثبـات توالـی زمانـی بيـن مواجهـه و پيامـد امکان‌پذيـر نيسـت، يعنـی به‌جـای ايـن اسـتنباط کـه خـواب غيرطبيعـی عامـل خطـر بـرای ميگـرن بـوده مي‌تـوان اظهار داشـت کـه بيمـاری ميگرن سـبب ايجـاد خـواب غيرطبيعـی شده‌اسـت .
يافت ه ديگ ر پژوه ش نش ان داد ک ه بي ن س ه گ روه از مبتلاي ان در متغي ر ت اب‌آوری تف اوت معن ‌یداری وج ود دارد. بدي ن معن ا ک ه متغي ر ت اب‌آوری در مبتلاي ان ب ه س ردردهای ميگرن ی نس بت ب ه مبتلاي ان ب ه س ردردهای تنش ی و ع ادی بيش تر اس ت. اي ن يافت ه ب ا نتاي ج پژوهشه ای ف اره و هم کاران)81( و آقايوس فی و بازي اری ميمن د)02( هم‌س و اس ت. تحقيق ات انج ام ش ده ب ر روي اف رادي ک ه از ت ‌ابآوري بالاي ي برخوردارن د ني ز نش ان می‌ده د، ت اب‌آوري ‌بهعنــوان يــک متغيــر ميانجــي حفاظــت کننــده از فــرد در برابــر شــرايط ســخت مــي باشــد)03(، از ســويی ‌تــابآوري بــالا ‌میتوانــد تأثي رات منف ي عوام ل اس ترس‌زا را ب ر س لامت ف رد کاه ش ده د .بنابراي ن ت ‌ابآوري ک م باع ث اضط راب، نگران ي و غي ره بيش تر و در نتيج ه ع ود بيم اري ش ده، زمين ه را جه ت ابت لا ي ا تش ديد بيماري‌ه اي روان‌تن ي از جمل ه س ردرد ميگرن ي فراه م می‌نماي د .به‌عب ارت ديگ ر ت اب‌آوري ب ر س ازگاری کل ی روان ی و اجتماع ی و متعاقبــاً ســلامت بدنی-پزشــکی فــرد تأثيــر چشــمگيری دارد .همچني ن افزاي ش ت اب‌آوري ) ‌بهعن وان مکانيس م بيرون ي مثب ت( کــه شــامل حمايت‌هــا، ارتباطــات اجتماعــی- عاطفــي مثبــت ،فرهن گ و ‌ارزشه اي ف ردي و اجتماع ي) ک ه می ت وان ب ر نح وه رويارويــي صحيــح اف راد بــا مشــکلات و نحــوه تفکــر آن‌هــا تأثيــر بگ ذارد( ‌میش ود)13(، همگ ي می‌توانن د ب ر ارتق اء س لامت روان ي و جســماني فــرد و کاهــش نشــانه‌ها و عــوارض بيمــاري ســردرد ميگرن ي از جمل ه اخت لالات خلق ي و بالاخ ص افس ردگی تأثي رات فراوان ي بگذارن د.
نتیجه‌گیری‌
بـا توجـه بـه اينکـه بيمـاري سـردرد ميگرنـي و تنشـی يـک بيمـاري چنـد عاملي اسـت، بي شـک عوامـل ارثـي، روان‌شـناختي و اجتماعي زيـادي در بـروز و تشـديد آن نقش دارند و شـايد يکي از کاسـتي‌هاي اين بررسـي، بررسـي صرف عوامل روان- شـناختي افسـردگی، کيفيت خـواب و تـاب‌آوری باشـد، بنابرايـن، براسـاس نتايـج بررسـی حاضـر ،می‌تـوان گفـت در تشـخيص، پيش‌آگهـی و درمان سـردردهای مزمن بايسـتی بـه جنبه‌هـای روانـی همـراه سـردرد توجـه کافـی مبـذول داشـت و غربال‌گـری مبتلايـان به سـردردهای ميگرن و تنشـی از نظر وجـود افسـردگی و اختـلالات خواب با ارزش بوده و موجب پيشـگيری از مزمن شـدن سـردرد مي‌گردد و اسـتفاده از داروهای ضد افسـردگی و به‌کارگيـری روش نوروفيدبـک، افزايـش تـاب‌آوری و غيـره موجـب تسـريع در بهبـود سـردرد و کاهـش ‌هزينههـای تشـخيصی و درمانـی خواهد شـد .
تقدير‌و‌تشکر‌
بديـن وسـيله نويسـندگان بر خـود لازم می‌دانند تا از تمـام افرادی که در جمـع‌آوری ‌دادههـا نقـش داشـته‌اند و همچنيـن از اسـتادان گـروه روانشناسـی دانشـگاه آزاد اسـلامی واحـد تبريز تقدير و تشـکر نمايند .
in primary headaches: overview of a preventivetherapeutic approach. CNS Neurol Disord Drug Targets 2008: 7(5); 524-35.
Isik V, Hamutca R, Ay P, Save D, Arman A, Karkoc F, et al. Prevalence of headache and its association with sleep disorder in children. Pediatr Neurol. 2007 Mar;36(3):146-51.
Ravi G, Manjeet B, Devendra D, Sameer Sh, Rahul S, Kapil S, et al. Impact of primary headaches on subjective sleep parameters among adolescents. Ann Indian Acad Neurol 2008; 11(3): 164-169.
Mosarrezaii Aghdam F, Sepehrian S, Asadnia M, Zamanlu M. Cognitive behaviour therapy is effective for improving the sleep quality of patients with migraine headaches. Tehran: 19th Iranian European Neurology Congress; 2012.
Richardson GE. The metatheory of resilience and resiliency. Journal of clinical psychology 2002; 58(3): 307-321.
Masten AS. Ordinary magic: Resilience processes in development. Journal American Psychologist 2001; 56(3): 227–238.
Brodrick DA, Sawyer SM. Adolescent resilience: a conceptual analysis. J Adolesc. 2003 Feb;26(1):111.
Frare M, Axia G, Battistella PA. Quality of life, coping strategies, and family routines in children with headache. Headache. 2002 Nov-Dec;
42(10):953-62.
Lucas S, Hoffman J, Bell K and Dikmen S, A prospective study of prevalence and characterization of headache following mild traumatic brain injury. Cephalalgia 2013; 2(1):1-10.
Aghayusefi AR, Bazyari Meymand M. Study of general health, resiliency, and defense mechanisms in patients with migraine headache, ISMJ 2013; .721-811 :)2(61
References
Evans RW, Evans JN, Mathew NT, Rosenthal RC. Handbook of Headache. 2ed. Philadelphia: Lippincott. Williams and Wilkins 2000; 139-144.
Stovner Lj, Hagen K, Jensen R, Katsarava Z, Lipton R, Scher A, et al. The global burden of headache: a documentation of headache prevalence and disability worldwide. Cephalalgia. 2007 Mar; 27(3):193-210.
Aminoff M, Greenberg D, Simon R, Roger P, David A, Michael J. Clinical Neurology. 7th. New York: McGraw Hill. 2007; pp: 85-92.
Natoli JL, Manack A, Dean B, Butler Q, Turkel CC, Stovner L, et al. Global prevalence of chronic migraine: a systematic review. Cephalalgia. 2009; 30(5): 599-609.
Ziegler OK, Paolo AN. Headache symptoms and psychological profile of headache,prone individuals a comparison of clinical patients and controls . Arch Neurol. 1995 Jun;52(6):602-6.
Breslau N, Schulte LR, Stewart WF. Headache and major depression. Neurology 2000; 54(2): 308-313.
Victor M, Roper A. Adams and Victor’s principles of neurology. 7th. New York: McGraw Hill. 2001; pp: 175-192.
Sheftell FD, Atlas SJ. Migraine psychiatric comorbidity: From theory and hypotheses to clinical application. Headache. 2002 Oct;42(9):934-44.
Holroyd KA, Stensland M, Lipehik G. Psychosocicl correlates and impact chronic tension- type headache, Headache 2000; 40(1): 3-16.
Asadnia S, Sepehrianazar F, Mosarrezaii Aghdam A, Saadatmand S. [Comparison of sleep quality and migraine headaches in people with proper and improper and poor sleep (Persian)]. Urmia Medical Journal 2013; 23(7): 799-806.
Tommaso M, Sardaro M, Vecchio E, Serpino E, Stasi M, Ranieri M. Central sensitization phenomena Span J Psychol. 2011 May;14(1):272-81.
31. Faux S, Sheedy J: A prospective controlled study in the prevalence of posttraumatic headache following mild traumatic brain injury. Pain Med, 2008; 9:1001–1011.
The International Classification of Headache Disorders: 2nd edition. Cephalalgia 2004; 24 (1): 9-160.
Beck AT, Steeer RA, Epstein N. Self-concept dimension cilinical depressed and anxious out patients. J Clin Psychol 1979; 48(4): 423-432.
Burkhulter H, Sereika M, Engberig S, Justrice A, Steriger J, Geest S. Structure validity of the Pittsburgh Sleep Quality Index in renal transplant recipients: a confirmatory factor analysis. Sleep Biol Rhythms 2010; 8(3): 274-281.
Farhadynasab A, Azymi H. [Pattern and mental quality of sleep and its relationship with personality traits among the student of Hamedan medical university (Persian)]. Sci J Hamdan Univ Med Sci 2008; 1(47): 11-15.
Connor KM, Davidson JR. Development of a new resilience scale: The Connor-Davidson Resilience Scale (CD-RISC). Depress Anxiety. 2003; 18(2): 76-82.
Breslau N, Schulte LR, Stewart WF. Headache and major depression. Neurology 2000; 54(2): 308-313.
Foster KA, Liskin J, Cen S, Abbott A, Armisen V, Globe D, et al. The trager approach in the treatment of chronic headache: a pilot study. Altern Ther Health Med. 2004 Sep-Oct;10(5):40-6.
Khosravy A, Rangbar S, Karymynasab M. [Prevalence of migraine and tension headache and its association with sleep quality in nurses and midwives working in university of Shahrood (Persian)]. J Health. Special of Sixth Iranian Congress of Epidemiology 2010; 5(1): 192.
Rasmussen BK. Migraine and tension-type headache in a general population: precipitating factors, female hormones, sleep pattern and relation to lifestyle. Pain 1993; 53(1): 65-72.
Sojo V, Guarino L. Mediated moderation or moderated mediation: relationship between length of unemployment, resilience, coping and health.
comparing the mean score of Depression, sleep quality and resiliency in patients with Migraine and tension type headaches with healthy individuals
Davoud Akbarzadeh*1, Akbar Rajabzadeh2, Hasan Amini Beyrami3, Ali Mahamzadeh4
Msc Student of Psychology, Islamic Azad University, Tabriz Branch, Tabriz
Msc Student of Counseling, Islamic Azad University, Tabriz Branch, Tabriz
Msc Student of Philosophy, Islamic Azad University, Tabriz Branch, Tabriz
Associate professor of Psychology, Payam-e-Nour University
ABStRAct



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید