4874425-50799

مقـاله پژوهشـی
فصلنامه علمی پژوهشی بیهوشی و درد، دوره 6، شماره 4، تابستان 1395کارایی تکنیکهای مبتنی بر رفتار درمانی دیالکتیکی در کاهش
مشکلات ناشی از درد در بیماران دارای درد مزمن عضلانی اسکلتی
مریم امینی فسخودی1، مجید محمود علیلو2، عباس بخشی پور رودسری2، محمد حسین قدرتی3
کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی، دانشگاه تبریز
استاد دانشگاه تبریز- دکتری تخصصی روانشنیاسی بالینی
فلوشیپ درد
تاریخ پذیرش: 23/21/94 94
/7/
9

:
بازبینی

تاریخ

94

/7/

9

:

بازبینی

تاریخ

تاریخ دریافت: 41/6/49 چکیده
زمینـه و هـدف: هـدف از تحقیـق حاضر بررسـی اثربخشـی تکنیکهـای رفتاردرمانـی دیالکتیکـی در کاهـش فاجعهآمیزی، تـرس از حرکـت، ناتوانی ناشـی از درد و شـدت درد در بیمـاران مبتـلا بـه درد مزمـن عضلانی-اسـکلتی بود.
مـواد و روشهـا: پژوهـش حاضـر بهصـورت بررسـی تـک آزمودنی بـر پایه طرح خـط پایـه چندگانه که جـزو طرحهـای نیمه آزمایشـی اسـت، انجام شـد. آزمودنیهـای پژوهـش دو بیمـار زن مبتـلا بـه کمردرد مزمـن بودند که بـه شـیوه نمونهگیری غیرتصادفـی هدفمنـد از میـان مراجعهکنندگان به کلینیـک درد تبریـز و براسـاس تشـخیص متخصـص درد، مصاحبـه بالینـی و ابزارهـای غربالگیـری، وارد پژوهش شـدند. پروتکل درمان در 12 جلسـه 60 دقیقـهای بـر روی 2 بیمـار زن مبتـلا بـه کمـردرد مزمـن اجـرا شـد. همچنین 2 جلسـه خـط پایه و یک جلسـه پیگیـری 1 ماهه نیز وجود داشـت .
پرسـش نامههای فاجعهآمیـزی، تـرس از حرکـت، ناتوانـی ناشـی از درد و نمـره دیداری درد در جلسـات خط پایـه، پنجم، هفتم، نهـم، یازدهم، چهاردهم و جلسـه پیگیـری، توسـط آزمودنیهـا تکمیـل شـد. نتایج درمان از طریق روش ترسـیم دیداری بررسـی شـد .
یافتههـا: نتایـج نشـان داد کـه رفتاردرمانـی دیالکتیکـی در کاهش فاجعه آمیزی، تـرس از حرکت، ناتوانی ناشـی از درد و شـدت درد موثر اسـت و این اثـرات بـه میزان زیـادی در مرحله پیگیری نیـز در بیماران باقـی میماند.
نتیجهگیری: بهکارگیری درمانهای روانشناختی در کنار درمان دارویی در درمان بیماران مبتلا به دردهای مزمن عضلانی-اسکلتی موثر است .
واژههای کلیدی: رفتاردرمانی دیالکتیکی، درد مزمن عضلانی -اسکلتی، فاجعه آمیزی، ترس از حرکت، ناتوانی ناشی از درد، شدت درد
مقدمه

نویسنده مسئول: مریم امینی فسخودی، کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی، دانشگاه تبریز
[email protected] :پست الترونیک
درد مزمــن دردی اســت کــه دوره بهبــودی آن بیــش از زمــان معم ول و م ورد انتظ ار ط ول میکش د. بناب ر معیاره ای انجمن بینالملل ی درد، ای ن زم ان ب رای اه داف پژوهش ی حداق ل 3 م اه و ب رای اه داف بالین ی 6 م اه تعیی ن ش ده اس ت)1(. ای ن ن وع درد ت ا ح د زی ادی ب ر عملک رد روزان ه و حرف های ف رد مبت لا اثـر منف ی میگ ذارد و ع لاوه ب ر درمانه ای داروی ی و پزش کی نیازمن د مداخ لات روانش ناختی جه ت پیش گیری از افــت کارکــرد و ناتوانــی جســمانی و روانــی میباشــد )2(. تحقیق ات زی ادی ب ر روی عوام ل روانی-اجتماع ی ب ه عن وان متغیرهایــی کــه موجــب آســیبپذیری و قضــاوت ضعیــفنس بت ب ه درد میش وند، ص ورت گرفت ه اس ت. ای ن متغیره اماننــد فاجعهآمیــزی، پیشبینیکننــده مزمــن شــدن درد وناتوان ی ناش ی از آن هس تند)3(. فاجعهآمی زی تمرک ز اغراقآمی ز منف ی روی ش دت درد، درماندگ ی روانش ناختی و پیامده ای منف ی ناش ی از آن میباش د)4(. فاجعهآمی زی ب ه عن وان ی ک متغیــر میانجــی، نقــش مهمــی در مزمــن شــدن درد دارد6)،5(. طبــق مــدل تــرس- اجتنــاب، فاجعهآمیــزی پیش بینیکننــده تــرس از حرکــت، رفتارهــای اجتنابــی، ناتوانــی ناشــی از درد ،افس ردگی و تجرب ه ش دت بیش تر درد اس ت و ب ا ایج اد ی ک چرخ ه معی وب منج ر ب ه مزم ن ش دن درد میش ود)7(. طب ق ایــن مــدل افــراد بــا درد حــاد، بــه دو شــیوه بــه درد پاســخ میدهنــد: اکثــر افــرادی کــه بــا درد مواجــه میشــوند آن را تهدی د آمی ز تلق ی نک رده کـه ب ه احتم ال بیش تری درگی ر فعالیته ای روزان ه میش وند و ام کان بهب ودی در آنه ا ب الا م یرود ام ا در مقاب ل، ممک ن اس ت ی ک چرخ ه معی وب در اف رادی ش کل بگی رد ک ه ب ا ارزیابیه ای منف ی و تفس یرهای غلــط، درد را تهدیــد آمیــز تلقــی کــرده و دچــار ســندرم درد مزم ن میش وند. در واق ع، اف کار فاجع ه آمی ز موج ب ت رس از درد، ت رس از حرک ت و ت رس از آس یب مج دد میش ود ک ه رفتاره ای اجتناب ی و گ وش ب ه زنگ ی ب الا را ب ه دنب ال دارد و در طولانــی مــدت بــه علــت عــدم بهکارگیــری اندامهــای درگیــر ) بهویــژه اندامهــای تحتانــی(، منجــر بــه ناتوانــی در حرک ت، کنارهگی ری اجتماع ی، افس ردگی و در نهای ت ش دت بیش تر درد، میش ود)8(. ب رای مث ال، در پژوهش ی ک ه ب ر روی 164 ش رکت کنن ده مبت لا ب ه درد ح اد انج ام گرف ت، نم رات فاجعهآمی زی اف راد قب ل و بع د از ش رکت در برنام ه درمان ی ب ا ه م مقایس ه ش دند و نتای ج نش ان دادن د کاه ش فاجعهآمی زی موجــب کاهــش شــدت درد و بازگشــت بــه کار در ایــن افــراد میشــود )9(. در رابطــه بــا ماهیــت فاجعهآمیــزی بحثهــای چالشبرانگیــزی وجــود دارد: فاجعــه آمیــزی میتوانــد یــک س ازه ش ناختی، ی ک راه کار غلب های متمرک ز ب ر هیج ان و ی ا ی ک ترکی ب ش ناختی، رفت اری و هیجان ی باش د)01(. تاثی ر عوام ل هیجان ی مانن د ت رس و اضط راب در مزم ن ش دن درد ب ه اثب ات رس یده اس ت و تنظی م هیج ان میتوان د ی ک عام لمه م در رش د و پای داری مس ائل مرب وط ب ه درد باش د)11(. ب راســاس یــک مــدل تنظیــم هیجــان رفتــاری )مــدل اوربــرو( فاجعهآمی زی بهعن وان ی ک متغی ر میانج ی، میتوان د نق ش مهم ی در بازگش ت مج دد درد و مزم ن ش دن آن داش ته باش د ایــن مــدل بــر اســاس دو فرآینــد تنظیــم هیجــان و فاجعــه آمیــزی نشــان میدهــد افــرادی کــه بــا نگرانیهــای مربــوط بــه درد و هیجــان منفــی ناشــی از آن دلمشــغول هســتند و دس ت ب ه فاجعهآمی زی میزنن د، در ب هکار ب ردن راهبرده ای تنظی م هیج ان ناموف ق هس تند و ای ن موج ب بازگش ت مجدد درد، فاجعــه آمیــزی بیشــتر، ناتوانــی ناشــی از درد و مزمــن ش دن آن میش ود. ام ا هنگام ی ک ه فرآین د تنظی م هیج ان موفقیتآمی ز باش د، ام کان بهب ودی ب الا م یرود و از مزم ن ش دن درد جلوگی ری میکن د)21(. از آنجاییک ه، درد و هیج ان مکانیســمهای یکســانی را بهمنظــور کاهــش شــرایط نامســاعد راهانــدازی میکننــد، در نتیجــه بهتــر اســت رویکردهــای درمان ی ک ه ب رای درم ان اف راد ب ا درد مزم ن در نظ ر گرفت ه میشــوند، بــر روی مســائل مربــوط بــه تنظیــم هیجــان نیــز تمرکــز کننــد. بــه منظــور پرکــردن ایــن شــکاف، عــدهای از محققــان توجــه خــود را بــه درمانهایــی کــه در روانشناســی ب ه درمانه ای م وج س وم مش هورند، جل ب کردهان د )11(. ب ا توج ه ب ه ای ن یافتهه ا، رفت ار درمان ی دیالکتیک ی بهعنـوان یکــی از مهمتریــن درمانهــای مــوج ســوم، بــرای درمــان بیم اران در ای ن پژوه ش در نظ ر گرفت ه ش ده اس ت. رفت ار درمان ی دیالکتیک ی ک ه ب رای اولی ن ب ار ب رای درم ان بیم اران مــرزی )بــوردر لایــن( بــهکار رفــت، یــک درمــان شــناختی-
رفت اری اس ت ک ه هس ته اصل ی آن، تنظی م هیج ان اس ت و دارای دو جــزء درمــان فــردی و آمــوزش مهارتهــای گروهــی میباش د )31(. ه دف رفت ار درمان ی دیالکتیک ی پذی رش بیم ار و رفتاره ای او ب دون قض اوت ک ردن درب اره آنهاس ت. طب ق این دی دگاه هیجانه ا اصی ل و واقع ی هس تند و ب ه ک رات تجرب ه میش وند، ول ی میت وان واکن ش ب ه آنه ا را تعدی ل و اص لاح ک رد. تکنیکه ای رفتاردرمان ی دیالکتیک ی ش امل تکنیکه ای بنی ادی ب هکار رفت ه در درمان ش ناختی-رفتاری مانن د مواجهه ،زنجی ره تحلی ل رفت اری، ثب ت هیجانات و بازس ازی ش ناختی و همچنیــن تکنیکهایــی اســت کــه منحصــرا در رفتاردرمانــی دیالکتیکــی بــهکار میرونــد ماننــد: اعتبــار بخشــی، تفکــر دیالکتیکــی و ذهنآگاهــی)41(. تکنیــک ذهنآگاهــی بــه عنــوان مهمتریــن تکنیــک رفتاردرمانــی دیالکتیکــی شــامل رش د کنت رل توج ه، آگاه ی از احساس ات، مش اهده و توصی ف رخداده ا، اف کار، هیجان ات و حسه ای بدن ی، تجرب ه ک ردن اف کار و احساس ات ب دون قض اوت و ارزیاب ی، تمرک ز ب ر ی ک مح رک در زم ان ح ال و توج ه ک ردن مج دد ب ه مح رک در هن گام منح رف ش دن ح واس از آن، میباش د )51(. ذهنآگاه ی بــه دلیــل داشــتن ویژگیهــای انعطافپذیــری نســبت بــه هشــیاری، خودتنظیمــی و درگیــر نشــدن در پردازشهــای مفهوم ی، یـک درم ان مناس ب ب رای فاجعهآمی زی میباش د ،زیــرا فاجعــه آمیــزی بــا تفســیرکردن، قضاوتکــردن و درگیرشــدن در پردازشهــای مفهومــی، بهطورخــودکار بــه یــک تنظیــم هیجــان ناموفــق منجــر میشــود )71،61(. چندیــن مطالعــه رابطــه بیــن ذهنآگاهــی بــا فاجعهآمیــزی را گــزارش کردهان د)02-81(. در پژوهش ی ک ه ب ر روی ی ک بیم ار ب ا س ندرم درد مزم ن انج ام گرف ت، کارب رد تکنیکه ای تنظی م هیج ان مبتنــی بــر رفتــار درمانــی دیالکتیکــی باعــث کاهــش علائــم افســردگی و رفتارهــای مربــوط بــه درد )ماننــد فاجعهآمیــزی ،تــرس از حرکــت و شــدت درد(، شــد. همچنیــن کاهــش علائــم پــس از 3 مــاه دوره پیگیــری، گــزارش شــد )12(. بــا توجــه بــه ایــن یافتههــا، پژوهــش حاضــر بهدنبــال بررســی اثربخش ی تکنیکه ای رفت ار درمان ی دیالکتیکـی در کاه ش فاجعهآمی زی، ت رس از حرک ت، ناتوان ی ناش ی از درد و ش دت درد در بیم اران مبت لا ب ه درد مزم ن میباش د. ت ا آنج ا ک ه بررس ی ب ه عم ل آم د، تاکن ون در ای ران پژوه ش مشـابهی انج ام نش ده اس ت .
روش کار
پژوهــش حاضــر از نــوع طرحهــای آزمایشــی تــک آزمودنــی بــا آزمودنیهــای متفــاوت و ســنجش پیوســته میباشــد و آزمودنیهــا بــه ترتیــب در مراحــل خــط پایــه، درمــان، پــس از درمــان و پیگیــری، شــرکت میکننــد. جامعــه آمــاری ایــن مطالعــه شــامل کلیــه بیمارانــی بودنــد کــه در ســه مــاه آخ ر س ال92 جه ت دریاف ت خدم ات پزش کی ب ه کلینی ک درد ش هر تبری ز مراجع ه ک رده بودنـد. گ روه نمون ه در ای ن



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید