فصلنامه علمی پژوهشی بیهوشی و درد، دوره 7، شماره 2، زمستان 1395
بررسی مقایسه اثر کتورولاک وریدی و مورفین وریدی در بیماران مبتلا به کولیک کلیوی حاد در مراجعه کنندگان به اورژانس بیمارستان حضرت رسول اکرم)ص( و فیروزگر در سال 1393-1392
سید حسین شاکر1، رضا مصدق2، فاطمه جلیلی3*، مینا زواره3
استادیار و عضو هیات علمی گروه طب اورژانس دانشگاه علوم پزشکی ایران، مرکز تحقیقات گروه طب اورژانس بیمارستان حضرت رسول اکرم)ص(
استادیار و عضو هیات علمی گروه طب اورژانس دانشگاه علوم پزشکی ایران، مرکز تحقیقات گروه طب اورژانس بیمارستان فیروزگر
دستیار طب اورژانس دانشگاه علوم پزشکی ایران، بیمارستان حضرت رسول اکرم )ص(

چکیده
زمین ه و ه دف: کولی ک کلی وی مجموع ه علائ م نش انگر وج ود انس داد در مس یر ادراری اس ت و س نگها ش ایعترین عل ت آن میباش ند. ب رای کنت رل درد ش دید و طاق ت فرس ای ناش ی از دف ع س نگ درمانه ای متنوع ی م ورد اس تفاده ق رار میگی رد .
0900001پژوهشـی

مقـاله
40

پژوهشـی

مقـاله

40

م واد و روشه ا: 300 بیم ار مبت لا ب ه کولی ک کلی وی مراجع ه کنن ده ب ه دو بیمارس تان فیروزگ ر و حض رت رس ول اک رم )ص( پ س از در نظ ر گرفت ن معیاره ای ورود و خ روج وارد مطالع ه ش دند. پرسش نامه ح اوی اطلاع ات دموگرافی ک و متغیره ای مطالع ه جه ت بیم اران پر ش د. بیماران بص ورت تصادف ی ب ه دو دس ته مس اوی تقس یم ش دند و تح ت درم ان ب ا کت ورولاک وری دی ی ا مورفی ن وری دی ق رار گرفتن د. می زان درد بیماران ب ا اس تفاده از چ ارت مقی اس ع ددی ش دت درد قب ل از تزری ق دارو و 20، 40 و 60 دقیق ه پ س از تزری ق ثب ت ش د، س پس کاه ش می زان درد و نی از ب ه درم ان نج ات بخ ش در ه ر دو گ روه مقایس ه ش د .
یافتهه ا: ب ر اس اس نتای ج مطالع ه توزی ع س نی و جنس ی بی ن دو گ روه اخت لاف معن ادار نداش ت. همچنی ن اخت لاف معن اداری در میانگی ن س ایز س نگ در دو گ روه وج ود نداش ت. میانگی ن زم ان رهائ ی از درد در دو گ روه تح ت درم ان مورفی ن 1/10±7/27 دقیق ه و در گ روه تح ت درم ان کت ورولاک 2/10±4/17 دقیق ه ب ود) 0/001p>(. نی از ب ه درم ان نج ات بخ ش در گ روه مورفی ن بط ور معن اداری بیش تر ب ود) 100/0=p(.
همچنی ن می زان کاه ش درد در دقای ق 20، 40 و 60 در گ روه کت ورولاک بیش تر ب ود).01/0p>(.
نتیجهگی ری: در مجم وع اس تفاده از کت ورولاک وری دی دارای س رعت عم ل و اثربخش ی بیش تری نس بت ب ه مورفی ن ب ود، در حالیک ه ع وارض قاب ل توجه ی نی ز از ای ن دارو ثب ت نش ده اس ت.
واژههای كلیدی: کولیک کلیوی، مورفین، کتورولاک
مقدمه

نویسـنده مسـئول: فاطمه جلیلی، دسـتیار طب اورژانس دانشـگاه علوم پزشـکی ایران، تهران، خیابان نیایش، بیمارسـتان حضرت رسـول اکرم )ص(پست الکترونیک: [email protected]
ســنگهای سیســتم ادراری از مشــکلات شــایع ارولوژیــک میباشــد)1(. درد شــدید ناشــی از آنهــا بیمــار را از فعالیتهــای روزان ه ب از م یدارد)2( و منج ر ب ه س اعات طولان ی غیب ت از محــل کار میشــود.)3(
داروه ای م ورد اس تفاده در کولی ک کلی وی ح اد در دو دس ته اصلــی مســکنهای غیــر اســتروئیدی داروهــای ضدالتهابــی غیراســتروئیدی و مخدرهــا قــرار میگیرنــد. مخدرهــا و بــه صــورت شــایعتر مورفین)بــا توجــه بــه دسترســی آســانتر در سیســتم بیمارســتانی( از داروهــای پرکاربــرد در کاهــش درد میباشــد. مورفیــن بــا تاثیــر روی گیرنــده اعصــاب مرکــزی باعــث کاهــش ناراحتــی بیمــار میشــود ولــی روی علــت درد موث ر نیس ت و نیازمن د تک رار میباش د.)4( همچنی ن وابس تگی ناش ی از آن و نی ز ته وع، اس تفراغ، یبوس ت، خ واب آلودگ ی در دوزه ای بالات ر تضعی ف تنفس ی و اف ت فش ارخون باع ث ش ده اس ت)5( ک ه پزش کان ب ه دنب ال اس تفاده از داروه ای جایگزی ن ب رای آن باش ند.
داروهــای ضدالتهابــی غیــر اســتروئیدی از دیگــر داروهــای پرمصــرف میباشــند کــه هرچنــد در 10 دقیقــه اول کمتــر موث ر هس تند ام ا ط ی 30-20 دقیق ه اث ر مس اوی ب ا مخدره ا دارن د.)6( اث رات ض د دردی داروه ای ضدالتهابی غیر اس تروئیدی ب ه دلی ل مه ار پروس تاگلندینها ب وده ک ه خ ود باع ث کاه ش اتس اع ع روق، افزای ش نفوذپذی ری آنه ا، اث رات دیورتی ک روی کلیهه ا ش ده، فش ار لگنچ ه و سیس تم جم ع کنن ده ادرار را افزای ش میدهن د.)2( ه م چنی ن باع ث کاه ش ورم و الته اب و فعالی ت انقباض ی عض لات حال ب میگردن د. اث رات گوارش ی و کلیــوی داروهــای ضدالتهابــی غیــر اســتروئیدی اســتفاده از آنه ا را مح دود نم وده اس ت. ام ا نس ل تزریق ی آنه ا نظی ر کت ورولاک ای ن عارض ه را ب ه حداق ل رس انده اس ت .کولی ک کلیــوي مجموعــهاي اســت مشــتمل بــر درد شــدید ناگهانــي ،ته وع و گاه اس تفراغ ک ه مس تلزم تش خیص و درم ان صحی ح و ســریع ميباشــد. ایــن درد اغلــب بــه علــت عبــور ســنگ از سیس تم جم ع کنن ده کلی هه ا اس ت. البت ه بایس تي در نظ ر داشــت کــه هــر عامــل دیگــري کــه ســبب اتســاع و التهــاب سیســتم پیلوکالیســیل شــود. نظیــر پیلونفری تهــا، تومورهــاي کالی سه ا و ی ا فش ار از خ ارج سیس تم نی ز ميتوان د دقیق اً همی ن علائ م را ایج اد نمای د.)7(
امــکان ابتــلا بــه ســنگهاي کلیــوي در طــول زندگــي بیــن 8 تــا 15% ميباشــد و درد ناشــي از دفــع ســنگ کــه یکــي از ش دیدترین و طاق ت فرس اترین دردهای ي اس ت ک ه آدم ي ب دان مبت لا ميگ ردد ،یک ي از مهمتری ن مش کلات و مصائ ب ایــن گــروه از بیمــاران اســت. ایــن افــراد 1 تــا 10% احتمــال ابت لا ب ه درد کولی ک کلی وي بواس طه دف ع س نگ را دارن د8)،7( در اروپــا 72% از علــل احضــار آمبولانسهــا را درد تشــکیل ميدهــد کــه از ایــن میــان، حــدود 9% مــوارد را درد کولیــک کلی وي ش امل ميش ود .)9( کمپلک س درد ب ا انس داد نس بي یــا کامــل ولــي حــاد در مســیر ادراري کــه منجــر بــه اتســاع سیســتم پیلوکالیســیل ميشــود، بــروز ميکنــد..
درد کولیــک کلیــوي مجموعــه علائمــي اســت کــه نشــانگر وجــود انســداد در مســیر ادراري اســت، درد عمدتــاً از پهلوهــا آغ از ش ده و ب ه قس متهاي تحتان ي ش کم کش یده ميش ود ک ه ممک ن اس ت ب ه بی ضهه ا و اس کروتوم در م ردان و لابیاه ا در زن ان انتش ار یاب د. درد کولی ک کولی وي تیپی ک ب ا حمل ه ح اد درد آغ از ش ده و در فواص ل، ممک ن اس ت کاه ش یافت ه و قط ع گ ردد، بیم ار پیوس ته تغیی ر وضعی ت ميده د ت ا درد کاه ش یاب د ک ه ای ن وج ه افت راق ای ن درد ب ا درد ناش ي از الته اب صف اق اس ت ک ه در آن ب ا درد بیم ار س عي دارد ت ا حت ي الام کان ثاب ت بمان د. )01( ول ي ای ن الگوي درد همیش گي نیس ت و ممک ن اس ت درد ب ه ص ورت ثاب ت و ب دون فواص ل بــيدردي، حــادث گــردد و بــه جایــي نیــز انتشــار نیابــد .)9( برطبــق تعریــف)11( در حملــه حــاد کولیــک ســه فــاز قابــل تش خیص اس ت:
مرحل ه ش روع: درد ممت د ک ه ب ه تدری ج ی ا ب ه س رعت ب ه حداکث ر خ ود ميرس د.
مرحل ه کف ه: ک ه در ط ي آن درد ب ا ش دت متغی ر، ب راي مــدت 12 ســاعت ادامــه ميیابــد.
مرحل ه فروک ش: ک ه ط ی آن درد ب ه تدری ج و خودبخ ود بهبــود مییابــد.
مکانیس م ایجـاد درد در سیس تم ادراري عمدت اً ب ه دو ش کل ميباش د: الته اب و اتس اع. درده اي التهاب ي عمدت اً ب ه عل ت التهــاب کپســول، پارانشــیم و مخــاط بــوده اغلــب ماهیــت غیرکولیکــي دارنــد.)01( اتســاع و کشــیدگي ناگهانــي سیســتم جمعکننــده، لگنچــه و حالــب ســبب ایجــاد درد کولیکــي خواه د ش د.)01( ایج اد کولی ک کلی وي را عمدت اً ب ه اسپاس م عض لات ص اف حال ب، ادم و الته اب در ناحی ه س نگ و افزای ش فشــار و پریستالتیســم، در بــالاي ســنگ نســبت ميدهنــد.)7(مواد و روشها
بیمــاران دچــار کولیــک کلیــوی مراجعــه کننــده بــه بخــش اورژانــس بی مارســتانهای رســول اکــرم و فیروزگــر در فاصلــه زمانــی دی مــاه 1393 تــا دی مــاه 1394بیمــاران بــر اســاس معیاره ای ورود و خ روج وارد مطالع ه ش دند. اطلاع ات اصل ی مســتقیم از خــود بیمــار یــا همــراه بیمــار اخــذ شــد و در پرسش نامه از قب ل طراح ی ش ده تکمی ل گردی د. ای ن مطالع ه ب ه ص ورت کار آزمای ي بالین ي و تصادف ی دوس و ک ور در بخ ش اورژانــس بیمارســتان رســول اکــرم و فیروزگــر تهــران انجــام گرفــت. تمــام بیمــاران مراجعــه کننــده بــه اورژانــس ایــن دو بیمارســتان کــه بــا علایــم کولیــک کلیــوی مراجعــه کــرده و بــر اســاس یافتههــای بالینــی بــا تشــخیص کولیــک کلیــوی تح ت درم ان ق رار گرفتن د در ص ورت پ ر ک ردن معیاره ای ورود و خ روج وارد مطالع ه ش دند. بیم اران بص ورت تصادف ی تح ت درم ان ب ا 30 میلیگ رم کت ورولاک وری دی ی ا 5 میلیگرم مورفی ن وری دی ق رار گرفتن د. جه ت تم ام بیم اران مقی اس ع ددی ش دت درد قب ل از تزری ق دارو 20، 40 و 60 دقیق ه بع د از تزری ق دارو تعیی ن ش د. تم ام بیم اران وارد ش ده ب ه مطالع ه قب ل از تزری ق دارو درد متوس ط ت ا ش دید ب ا امتی از بیش تر از 5 داش تند. ب ه بیماران ي ک ه باتوج ه ب ه معیاره اي ورود و معیاره اي خ روج، در مطالع ه ق رار ميگرفتن د، ف رم رضای ت نام هاي ک ه ح اوي اطلاع ات کام ل درم ورد نح وه اج را ب ود ،داده ميش د. اف رادي ک ه رضای ت خوی ش را اع لام ميکردن د درنهای ت گ روه اصل ي م ورد مطالع ه را تش کیل میدادن د.
در ابتــدا پژوهشــگر چــک لیســت را مبتنــي بــر اطلاعــات دموگرافی ک، س ابقه وج ود کولی ک کلی وی، س ابقه خانوادگ ی بیم اری، حساس یت داروی ي، بیماریه ای هم راه علای م همراه ،مح ل درد و مح ل انتش ار درد، تکمی ل نم وده و از بیم ار نم ره درد ب ا اس تفاده از مقی اس ع ددی ش دت درد ثب ت میک رد .
جهــت تعییــن میــزان درد از مقیــاس عــددی شــدت درداس تفاده ش د، ب ه ای ن ص ورت ک ه می زان درد در ای ن مقی اس از صف ر )ب دون درد( ت ا 10 )حداکث ر درد ممک ن( طبقهبن دی ش ده اس ت و بیم ار اع داد صحی ح بی ن ای ن دو ع دد را ب ر اســاس دریافــت ذهنــی خــود در مراحــل مختلــف ارزیابــی انتخ اب مینمای د. در م واردی ک ه کنت رل درد ب ا تزری ق داروص ورت نمیگرف ت از درم ان نج ات بخ ش ک ه تزری ق مج دد کتــورولاک یــا مورفیــن بــود اســتفاده میشــد.
روش تجزیه وتحلیل دادهها
بررس ی آم اری در ای ن مطالع ه پ س از وارد ک ردن اطلاع ات در نرمافــزار SPSS 20 تجزیــه و تحلیــل شــد. از آزمونهــاي آم اري ت ی جه ت مقایس ه متغیره ای کم ی و از مج ذورکای جه ت مقایس ه متغیره ای کیف ی اس تفاده ش د. جهت مقایس ه می زان کاه ش درد در دو گ روه از آزم ون ت ی اس تفاده ش د .
معیاره ای ورود ب ه مطالع ه تش خیص بالین ی کولی ک کلیوی و س ن بیش تر از 16 س ال و معیارهای خروج از مطالعه حساس یت ب ه مورفی ن ی ا کت ورولاک، اخت لال کارک رد کلی وی، مص رف مســکن وریــدی در 6 ســاعت گذشــته، بیمــاری خونریــزی دهن ده، مص رف وارفاری ن، اعتی اد ب ه م واد مخ در، حاملگ ی و ش یردهی در نظ ر گرفت ه ش د.
ملاحظ ات اخلاق ی پایبن دی و رعای ت تمام ی مف اد عه د نام ه هلس ینکی، کس ب اج ازه از کمیت ه اخ لاق دانش گاه ب رای انجام تحقی ق، گرفت ن رضایتنام ه کتب ی از بیم اران ب رای ش رکت در مطالع ه انج ام ش د.
یافتهها
از مجمــوع 300 بیمــار مبتــلا بــه کولیــک کلیــوي کــه وارد مطالع ه ش دند ،150 بیم ار در گ روه کت ورولاک و150 بیم ار در گ روه مورفی ن ق رار گرفتن د. در مجم وع بیم اران ،85 بیم ار 28)%( زن و 215 بیمــار) 72%( را مــردان تشــکیل ميدادنــد .
اول

دوز

با

درد

کنترل
;
٨٠
%
اول

دوز

با

درد

کنترل
;
۴١
.
۴٠
%
دارو

تکرار

به

نياز
;
٢٠
%
دارو

تکرار

به

نياز
;
٣٨
.
۶٠
%
%
0
10
%
%
20
%
30
%
40
50
%
%
60
70
%
%
80
%
90
%
100
ketorolac
morphine
دارو

تکرار

به

نياز
اول

دوز

با

درد

کنترل



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید