فصلنامه علمی پژوهشی بیهوشی و درد، دوره 7، شماره 3، بهار 1396
5292197-36432

اثربخشی برنامه خودمدیریتی شناختی برکاهش پرخاشگری وعلائم چندوجهی درد زنان مبتلا به درد مزمن
فائزه صلایانی1، محمدجواد اصغری ابراهیمآباد*2، علی مشهدی3، سیدرضا عطارزاده حسینی4، ریحانه احمدزاده قویدل5 ،حسین مشهدی نژاد6
کارشناسی ارشد مشاوره خانواده، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد
استادیار روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد
دانشیار روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد
استاد فیزیولوژی ورزشی، دانشکده تربیت بدنی، دانشگاه فردوسی مشهد
استادیار تغذیه، واحد قوچان، دانشگاه آزاد اسلامی، قوچان
استاد مغز و اعصاب، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، بیمارستان قائم )عج(
19426848

تاریخ دریافت: 92/21/4931 تاریخ بازبینی: 15/1395/8تاریخ پذیرش: 17/1395/3چکیده
0900001پژوهشـی

مقـاله
38

پژوهشـی

مقـاله

38

زمین ه و ه دف: درد مزم ن معضل ی مه م در س لامت عموم ی جامع ه اس ت ک ه زندگ ی روزم ره م ردم را ب ه ط ور ج دی تح ت تأثی ر ق رار میده د. در می ان بیم اران مبت لا ب ه درد مزم ن پرخاش گری بس یار ش ایع اس ت و تحقیق ات متع ددی نی ز نش ان میدهن د ک ه پرخاش گری ب ا ش دت درد مزم ن مرتب ط اس ت. ه دف پژوه ش حاض ر بررس ی اثربخش ی برنام ه خودمدیریت ی ش ناختی ب ر کاه ش پرخاش گری و علائ م چندوجه ی درد زن ان مبت لا ب ه درد مزم ن ب وده اس ت.
ای ن مطالع ه ب رای ارزیاب ی کارب رد س ونوگرافی ب ه عن وان ی ک اب زار غربالگ ری ب رای یافت ن حرک ت تاره ای صوت ی آس یب دی ده و مقایس ه دو نم ای س ونوگرافی س وپرا تیروئی د و ترن س تیروئی د طراح ی ش ده ت ا بیابی م ک ه ک دام نم ای س ونوگرافی ب رای مش اهده حرک ت تاره ای صوت ی در جن س و س نین مختل ف ارج ح اس ت.
م واد و روشه ا: پژوه ش حاض ر از ن وع ش به آزمایش ی ب ا ط رح پی ش آزم ون و پ س آزم ون و گ روه کنت رل ب ود ک ه در آن 30 زن واج د ش رایط مبت لا ب ه درد مزم ن عضلان ی اس کلتی بی ش از س ه م اه )ب ا میانگی ن س نی 62/2 ± 06/36 س ال( ب ه ص ورت نمونهگی ری در دس ترس و مبتن ی ب ر ه دف انتخ اب ش دند. آزمودنیه ا دارای درده ای ناش ی از تروم ای جس می و روان ش ناختی بودن د. س پس ب ه ش یوه تصادف ی در گ روه آزمای ش) 15 نف ر( و کنت رل) 15 نف ر( ق رار گرفتن د. اعض ای ه ر دو گ روه در دو مرحل ه پی ش آزم ون و پ س آزم ون، پرسش نامههای پرسش نامه پرخاش گری) AQ( و چندوجه ی درد) MPI( را تکمی ل کردن د. درم ان ش امل برنام ه خودمدیریت ی ش ناختی ب ود ک ه ب ه م دت 8 جلس ه برگ زار گردی د. ب رای تجزی ه و تحلی ل دادهه ا از آزم ون تحلی ل کوواریان س اس تفاده ش د .
یافتههــا: تجزی ه و تحلی ل دادهه ا نش ان داد ک ه علائ م چندوجه ی درد) 05/0>p( و پرخاش گری) 0/001>p( در آزمودنیه ای گ روه آزمای ش نس بت ب ه گ روه کنت رل در مرحل ه پ س آزم ون ب ه ط ور معن یداری کاه ش یافت ه اس ت .
نتیجهگی ری: نتای ج حاک ی از ای ن ب ود ک ه برنام ه خودمدیریت ی ش ناختی میتوان د پرخاش گری و علائ م چندوجه ی درد زن ان مبت لا ب ه درد مزم ن را ب ه ط ور معن یداری کاه ش ده د.
واژههای كلیدی: درد مزمن، درمان شناختی، خودمدیریتی، پرخاشگری، زنان

نویسنده مسئول: محمدجواد اصغری ابراهیمآباد، گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد پست الکترونیک: [email protected]
مقدمه
درد معضلــی عمــده در ســلامت عمومــی جامعــه اســت و نشــان دهنــده مشــکل عمــده بالینــی، اجتماعــی و اقتصــادی میباشــد)1(. ســازمان بینالمللــی مطالعــه درد، درد را یــک تجرب ه ناخوش ایند تعری ف میکن د ک ه ه ردو جنب ه عاطف ی و حســی را در بــر دارد )2(. دردی کــه بیــش از ســه مــاه ادامــه داشــته باشــد، درد مزمــن تعریــف میشــود کــه میتوانــد همــراه بــا ســایر بیماریهــای مزمــن یــا پــس از بیمــاری یــا آســیب دیدگــی همچنــان باقــی بمانــد)3(. اگــر درد در غیــاب هرگون ه آس یب بافت ی و ارگانیک ی ب ه ص ورت مس تمر ظاه ر شــود، تبدیــل بــه معضلــی پیچیــده میگــردد کــه اثرهــای ناخوشــایند خــود را در ابعــاد روانــی، جســمانی، اقتصــادی و اجتماعــی بــر بیمــار، خانــواده و جامعــه تحمیــل مینمایــد)4(. درد مزم ن) CP( تأثی رات منف ی ب ر کیفی ت زندگ ی، عملک رد روزمــره زندگــی، کاهــش سیســتم ایمنــی بــدن، خــواب و تغذی ه دارد و میتوان د باع ث ب روز مش کلات روان ی از قبی ل اعتم اد ب ه نف س پایی ن، افس ردگی و ناامی دی ش ود. همچنی ن میتوان د ب ه افزای ش غیب ت از کار و ع دم به رهوری اقتص ادی و همچنیــن افزایــش هزینههــای مالــی بــرای فــرد، خانــواده و جامعــه منجــر شــود)5(. درد مزمــن عضلانــی اســکلتی یکــی از بیماریهــای شــایع در جمعیــت عمومــی اســت و 53-71 درص د از بزرگس الان در جمعی ت عموم ی، درده ای عضلان ی اســکلتی را اظهــار میکننــد)6(. مرکــز آمــار بهداشــت ملــی آمری کا ب رآورد ش یوع درد مزم ن در جمعی ت آمری کا را 25٪ اعــلام کــرده اســت. در اروپــا نیــز میــزان شــیوع درد مزمــن بی ش از 20 درص د گ زارش ش ده اس ت)5(. در محی ط بالین ی ،افــرادی کــه دردهــای ظاهــراً مشــابهای را گــزارش میکننــد ،ش دت درد از تن وع بالای ی برخ وردار اس ت و همچنی ن ب ه طور گس تردهای می زان مص رف داروه ای ض د درد نی ز در ای ن افراد متف اوت اس ت. ای ن تن وع در نتیجه عوام ل ژنتیک ی، محیطی و همچنی ن ه ردو عام ل میباش د. تغیی رات ژنتیک ی بخ ش قابل توجه ی از ایـن تن وع را توضی ح میده د)7(.
خشــم نیــز در میــان بیمــاران مبتــلا بــه درد مزمــن بســیار ش ایع اس ت و تحقیق ات متع ددی رابط ه بی ن خش م و درد رانش ان میده د8)و9(. براس اس نظری ه مه ار ورودی درد و نظری ه ماتریــس عصبــی، هیجــان منفــی چــون خشــم میتوانــد بــا ایج اد تغیی ر در دس تگاه عصب ی پایی ن رون ده و نی ز دس تگاه مرک زی تعدی ل کنن ده درد، ش دت درد را افزایش ده د. بیماران مبت لا ب ه درد مزم ن ک ه نمیتواننـد ب ا خش م خ ود مقابل ه کنن د در رابط ه ب ا همس ر و اطرافی ان خ ود دش واریهایی را تجربــه میکننــد، ایــن دشــواریها بــه نوبــه خــود میتوانــد مش کلات آنه ا را تش دید کن د)01(. بیم اران مبت لا ب ه درد مزمن اغل ب ب رای مقابل ه ب ا خش م خ ود، آن را س رکوب ک رده ی ا آن را ب ه ش یوهای خصمان ه اب راز میکنن د. اب راز خصمان ه خش م متوجــه افــرادی اســت کــه بــه بیمــاران کمــک میکننــد بــه وی ژه پزش کان و اعض ای خان واده. عوام ل متع ددی در خص وص ب روز خش م در مبتلای ان ب ه درد مزم ن ذک ر ش ده اس ت ک ه میت وان ب ه م وارد زی ر اش اره ک رد. درد مزم ن، اغل ب باع ث از دس ت دادن ش غل، ناتوان ی در انج ام کاره ای روزمره و نداش تن حمای ت اجتماع ی کاف ی میگ ردد. در پاس خ ب ه ای ن عوام ل اســترسزا، بیمــاران مبتــلا بــه درد مزمــن خشــم شــدیدتری نســبت بــه ســایر افــراد نشــان میدهنــد)11(. عــلاوه بــر ایــن ،وج ود ش رایط دردن اک ک ه در دی درس تش خیصی ق رار ن دارد و ی ا علی ت روان پزش کی دارد و همچنی ن بیم اری تش خیص داده نش ده باع ث میش ود ت ا بیم اران ب ا احساس اتی از قبی ل خشــم، پریشــان احــوال شــوند)2(. همچنیــن شکســتهای درمان ی متع دد و ش کایات جس می مس تمر ه م س بب ب روز خشــم در ایــن بیمــاران میشــود)01(.
در نهایــت، بیمــاران مبتــلا بــه درد مزمــن بــه دور باطلــی کشــیده میشــوند کــه عوامــل روانــی و اجتماعــی وضعیــت آنه ا را پیچیدهت ر میکن د. در چنی ن م واردی، ممک ن اس ت درم ان ب ا رویکـردی ک ه تنه ا ب ه دنب ال از بی ن ب ردن درد اســت، غیرقابــل حصــول باشــد. در نتیجــه، اغلــب مداخــلات چنــد وجهی)چنــد رشــتهای( ضــرورت پیــدا میکنــد)21( کــه ای ن امـر مس تلزم ارزیاب ی و درم ان بیم ار توس ط پزش کان ، فیزیوتراپیســتها و روانشناســانی اســت کــه از علــل زیســتی روان ی اجتماع ی و پاتوفیزیولوژیک ی ایج اد و حف ظ درد آگاه ی دارن د)31(. مطالع ات مختلف ی نش ان میدهن د ک ه درمانه ای چندوجهــی درد منجــر بــه کاهــش درد در مبتلایــان بــه درد مزمــن میشــود)41-71(. بــه طــور خــاص، روشهــای درمانــی براس اس درم ان ش ناختی رفت اری) CBT( تح ت عن وان درمان چنــد رشــتهای توصیــه میشــوند. درمــان شــناختی رفتــاری بــه دنبــال تعمیــق بخشــیدن بــه درک افــراد از درد، آمــوزش خودکنترلــی و مهارتهــای مقابلــهای اســت)21(. مطالعــات کنتــرل شــده و فراتحلیلهــای متعــددی اثربخشــی درمــان شــناختی را در کاهــش علائــم چندوجهــی درد و پرخاشــگری تأییــد کردهانــد)81-12(. برخــی عوامــل روان شــناختی نظیــر فاجعهســازی درد، راهبردهــای مقابلــهای منفعلانــه و علائــم چندوجه ی درد در پیدای ش درد مزم ن درگی ر هس تند و م ورد توجــه درمانهــای شــناختی رفتــاری هســتند. رفــع علائــم چندوجهــی درد بــه عنــوان عامــل خطــر مهــم در تــداوم درد مزمــن بــه بهبــود پیامدهــای بالینــی منجــر میشــود)81(.
همچنی ن، مداخ لات مدیری ت درد نیـز جایگاه ی وی ژه را در مدیریــت درد مزمــن بــه دســت آورده اســت)31(. در طــی دو دهــه گذشــته، چندیــن برنامــه خودمدیریتــی بــرای درمــان بیم اران توس عه یافت ه ارائ ه گردی ده اس ت ک ه یک ی از ای ن برنامههــا، برنامــه خودمدیریتــی بیمــاری مزمــن اســت کــه توســط لوریــگ و همکارانــش در ســال 1990 ارائــه شــده اس ت)22(. پژوهشه ای متع ددی نش ان میدهن د ک ه برنام ه خودمدیریت ی س بب کاه ش درد و پرخاش گری میش ود)32-52(. آم وزش خودمدیریت ی ش امل دو مرحل ه میباش د. مرحل ه اول ،بیم اران ب ا الگوی زیس تی روان ی اجتماعی درد، آش نا میش وند و مرحل ه دوم، ش امل آم وزش تع دادی از مهارته ای مقابل های بــرای درد اســت)62(. برنامــه خودمدیریتــی شــناختی)CSMP( یکــی از انــواع برنامههــای خودمدیریتــی اســت کــه توســط محققــان ایــن مقالــه طراحــی و مــورد اســتفاده قــرار گرفتــه اس ت. در برنام ه خودمدیریت ی ش ناختی، اصول درمانش ناختی و برنام ه خودمدیریت ی ب ا ه م ترکی ب ش ده و ب رای درم ان اف راد مبت لا ب ه درد مزم ن م ورد اس تفاده ق رار گرفت ه اس ت .تحقیق ات کم ی ب ه بررس ی اثربخش ی برنام ه خودمدیریت ی شــناختی رفتــاری پرداختهانــد و نتایــج مطالعــات آنهــا نشــان میده د ک ه ای ن درم ان در اف راد مبت لا ب ه درد مزم ن موث ر و مفی د واق ع ش ده اس ت27)و82(.
بنابرای ن، درد مزم ن ب ه مش کلات متع ددی از جمل ه افس ردگی ،اضط راب و تنهای ی میانجام د و مان ع از س رگیری فعالیته ا گردیــده و بســیاری از افــراد نیــز شــغل خــود را از دســت میدهنــد. بنابرایــن، علیرغــم شــیوع بــالای درد در افــراد بــه ویــژه زنــان، تأثیــر منفــی درد بــر زندگــی، شــغل و خانــواده ای ن اف راد، ض رورت توج ه بیش تر ب ه درد مزم ن و درم ان آن ب ه وی ژه در قش ر زن ان ب ه عل ت موقعی ت و جای گاه آنه ا در جامع ه بی ش از پی ش احس اس میش ود. در ای ن مطالع ه م ا ب ه دنب ال بررس ی اثربخش ی برنام ه خودمدیریت ی ش ناختی ب ر کاه ش پرخاش گری و علائ م چندوجه ی درد زن ان مبت لا ب ه درد مزم ن هس تیم.
مواد و روشها
ای ن پژوه ش ی ک پژوه ش ش به آزمایش ی، از ن وع پیشآزمون و پسآزمــون بــا گــروه کنتــرل میباشــد. مداخلــه درمانــی شــامل برنامــه خودمدیریتــی شــناختی اســت کــه در هشــت جلس ه ب ه م دت 2 س اعت ب رای گ روه آزمای ش برگ زار گردید .جامع ه آم اری پژوه ش بیم اران مراجع ه کنن ده ب ه کلینی ک درد بیمارس تان ام ام رض ا )ع(، بیمارس تان قائ م)ع( و کلینی ک روان شناســی دانشــگاه فردوســی مشــهد بودنــد، کــه توســط پزش ک متخص ص، تش خیص درد مزم ن عضلانی اس کلتی داده ش دند. از بی ن زن ان مبت لا ب ه درد مزم ن ،30 نف ر انتخ اب و بــه صــورت تصادفــی در یــک گــروه آزمایــش) 51=n( و یــک گ روه کنت رل) 51=n( ق رار گرفتن د. ب ر اس اس ت وان آزم ون 80 درص د و خط ای 5 درص د و انح راف معی ار 9/0 مطاب ق ب ا معادل ه کوه ن حداق ل تع داد آزمودن ی ب رای ه ر گ روه 10 نفر درنظ ر گرفت ه ش د ک ه ب رای احتی اط 15 نف ر انتخ اب ش دند .بــه دلیــل نرمــال نبــودن دادههــا توســط آزمــون اکتشــافی ش اپیروویلک، نم رات پ رت شناس ایی و ح ذف ش دند. درنهایت نم رات 20 نف ر م ورد تجزی ه و تحلی ل آم اری ق رار گرف ت.

پ س از انتخ اب گروهه ای نهای ی پژوه ش، جلس ه توجیهـی برگ زار گردی د. ب ه منظ ور رعای ت اص ول اخلاق ی، ف رم موافقت ب رای هم کاری در پژوهـش توسـط مراجعـان تکمیـل شـد و پژوهش گر ب ه مراجع ان ای ن اطمین ان را داد ک ه کلی ه مطال ب ارائ ه ش ده در جلس ات درمان ی و نتای ج پرسش نامهها محرمان ه خواه د ب ود. معیاره ای ورود ب ه مطالع ه عب ارت بودن د از: س ن بیــن 20 تــا 50 ســال، دارا بــودن حداقــل مــدرک تحصیلــی س یکل، داش تن درد مزمـن بـه تش خیص پزشـک متخص ص
جدول1. ساختار جلسات برنامه خودمدیریتی شناختی
محتوای جلسات جلسات
معرفی اعضا، آموزش مدل ABC، توضیح نحوه مداخله درمانی اول
توضیح افکار خودآیند و چگونگی شناسایی آنها، شناسایی خطاهای شناختی، تنفس صحیح، ارائه جزوات حرکات ورزشی، هدفگذاری و برنامهریزی دوم
شناسایی طرحوارهها با روش پیکان عمودی، اهمیت تغذیه و حفظ رژیم غذایی، هدفگذاری و برنامهریزی سوم
دسته بندی باورهای منفی و طرح وارههای منفی، آموزش مهارتهای توجهگردانی، هدفگذاری و برنامهریزی چهارم
توضیح الگوهای آزمون باورهای منفی شامل تکنیکهای بررسی شواهد و سودمندی، آموزش آرامسازی، هدفگذاری و برنامهریزی پنجم
نحوه تغییر باورهای منفی، تهیه سلسله مراتب آن، آموزش مهارت حل مسئله، آموزش مهارتهای ارتباطی، هدفگذاری و برنامهریزی ششم
توضیح شیوههای تغییر باورهای منفی از جمله روش بازداری قشری اختیاری، مهارت مدیریت افسردگی، تصویرسازی ذهنی، هدفگذاری و برنامهریزی هفتم
روشهای تغییر تفکر از جمله استفاده از خیالپردازی، شبیهسازی موقعیت واقعی، توضیح فرایند تداوم تغییر، کسب پسخوراند از اعضا درباره برنامه درمانی هشتم
)فلوشــیپ درد( و حداقــل در ســه مــاه گذشــته. ملاکهــای خــروج آزمودنیهــا عبــارت بودنــد از: ابتــلا بــه بیماریهــای جس می ش دید، س وء مص رف م واد، ع دم تمای ل به ش رکت در جلس ات، ابت لا ب ه اخت لالات ح اد روانپزش کی و س ابقه عم ل
جراح ی در س ه م اه گذش ته.
گ روه آزمای ش ب ه م دت 8 هفت ه ب ا پروت کل درمان ی برنام ه خودمدیریتــی شــناختی تحــت درمــان قــرار گرفتنــد وگــروه کنت رل هی چ گون ه مداخل های دریاف ت نکردن د. برنام ه درمان ی خودمدیریت ی ش ناختی ترکیب ی از اص ول درم ان ش ناختی ب ا رویک رد ش ناخت درمانی مای کل ف ری)92( و برنام ه خودمدیریتی لوری گ و هم کاران)03( ب ود ک ه در ای ن تحقی ق م ورد اس تفاده قـرار گرف ت. ش ـرکتکنندگان در گـروه آزمای ش همزم ان بـا حض ور در جلس ات گ روه درمان ی زی ر نظ ر متخص ص تغذی ه ،رژی م غذای ی دریاف ت نمودن د و زی ر نظ ر متخص ص تربی ت بدنــی حــرکات ورزشــی بــه آنهــا داده شــد تــا انجــام دهنــد .
محت وای جلس ات ب ه ش رح زی ر اس ت:
ابزارهای مورد استفاده در این پژوهش عبارت بودند از:
پرسش نامه اطلاع ات جمعی ت ش ناختی: اطلاع ات مرب وط ب ه بیمــاران در زمینــه میــزان تحصیــلات، شــغل، ســن و محــل درد از طری ق پرسش نامه اطلاع ات جمعی ت ش ناختی محق ق س اخته بدس ت آم د.
پرسش نامه چندوجه ی درد) MPI(: پرسش نامه چندوجهی درد دارای 52 آیت م ک ه ش امل 12 خ رده مقی اس اس ت که درس ه بخ ش تهیه ش ده اس ت. در ای ن تحقی ق تنها از بخ ش اول آن اس تفاده ش د. اولی ن بخ ش دارای 20 عب ارت اس ت و دارای پن ج خ رده مقی اس ش دت درد، اخت لال در عملک رد روزان ه ،کنتــرل بــر زندگــی، پریشــانی هیجانــی و حمایــت اجتماعــی اس ت .12 خ رده مقی اس ای ن پرسش نامه از همس انی درون ی خوب ی برخ وردار هس تند) 90/0-07/0( و اعتب ار بازآزمای ی آن بع د از 2هفت ه قاب ل قب ول گ زارش ش ده اس ت)91/0-26/0)13(. همچنی ن اصغ ری و گل ک)23( در مطالع ه اعتب ار و روای ی بخش اول و دوم نس خه فارس ی ای ن مقی اس ضرای ب آلف ای کرونب اخ بی ن 77/0 ت ا 92/0 و میانگی ن ضرای ب همبس تگی ه ر خ رده مقی اس را بی ن 25/0 ت ا 40/0 نش ان داد.
جدول2. نتایج توصیفی مربوط به ویژگیهای جمعیت شناختی آزمودنیها بر حسب گروه آزمایش و کنترل
محل درد تأهل تحصیلات ویژگیهای فردی
بیش از یک مورد كمر و لگن سر و گردن متأهل مجرد لیسانس و بالاتر دیپلم زیر دیپلم 7 2 1 8 2 4 3 3 فراوانی گروه
آزمایش
70 20 10 80 20 40 30 30 درصد 8 1 1 6 4 6 2 2 فراوانی گروه
كنترل
80 10 10 60 40 60 20 20 درصد پرسشــنامه پرخاشــگری) AQ(: پرسشــنامه پرخاشــگری شــامل 29 ســؤال اســت کــه چهــار جنبــه از پرخاشــگری را میســنجد: پرخاشــگری فیزیکــی، پرخاشــگری کلامــی ،خشــم و خصومــت. آلفــای کرونبــاخ آن بــرای خــرده مقیاسهــا بــه ترتیــب 85/0، 27/0، 38/0 و 77/0 و بــرای نمــره کل پرخاشــگری 89/0گــزارش شــده اســت. ایــن ابــزار از اعتب ار بازآزمای ی خوب ی برخ وردار اس ت. در م دت هش ت هفتــه همبســتگی بازآزمایــی آن بــرای خــرده مقیاس هــا بــه ترتیــب 80/0، 67/0، 27/0 و 72/0 و بــرای نمــره کلــی پرخاشــگری80/0 بــه دســت آمــده اســت)33(. ســامانی)43( ضریــب آلفــا بــرای خــرده مقیاسهــای پرخاشــگری بــه ترتیــب برابــر بــا 83/0، 97/0، 77/0 و 70/0 و پایایــی آن بــه شــیوه بــاز آزمایــی برابــر 78/0 گــزارش کــرده اســت.
دادههــا توســط نرمافــزار SPSS نســخه 20 و بــا اســتفاده از آزمونه ای توصیف ی و اس تنباطی مانن د تحلی ل کوواریان س م ورد تجزی ه و تحلی ل ق رار گرفتن د .
یافته ها
پژوه ش حاض ر ب ر روی 20 زن مبت لا ب ه درد مزم ن عضلان ی اس کلتی) 10 نف ردر گ روه آزمای ش و 10 نف ر در گ روه کنت رل( انجــام گرفــت. آزمودنیهــا دارای دردهــای مزمــن بــه علــت ترومــای جســمی و همچنیــن روان شــناختی بودنــد. جــدول 2 دربردارنــده ویژگیهــای جمعیــت شــناختی آزمودنیهــا در گــروه آزمایــش و گــروه کنتــرل میباشــد. دو گــروه از نظــر تحصی لات، تأه ل و مح ل درد مش ابه ب وده و اخت لاف آنه ا ب ه لح اظ آم اری معن یدار نب ود .
میانگیــن و انحــراف معیــار نمرههــای چندوجهــی درد و پرخاش گری بیم اران مبت لا ب ه درد مزم ن در گ روه آزمای ش و گ روه کنت رل ب ه تفکی ک پیـش آزم ون و پ س آزم ون در ج دول 3 آم ده اس ت. نتای ج نش ان میده د ک ه نم رات پ س آزمــون متغیرهــای پرخاشــگری و چندوجهــی درد در گــروه آزمای ش کاه ش یافت ه اس ت ای ن در حال ی اس ت ک ه تغیی ر محسوســی در میانگیــن نمــرات پــس آزمــون گــروه کنتــرل مشــاهده نمیشــود.
جدول4. نتایج تحلیل کووارایانس چند متغیره بر روی میانگین نمرات پس آزمون پرخاشگری و چندوجهی درد گروه آزمایش و کنترل
اندازه تأثیر سطح معنیداری آزمونF میانگین مجذورات درجه آزادی مجموع مجذورات متغیرها 0/22 0/04 4/82 149/93 1 149/93 پرخاشگری)نمره كلی( اثر گروه
0/20 0/05 4/35 14/56 1 14/56 چندوجهی درد )نمره كلی( جهــت پاســخ بــه ســوال پژوهــش از روش آمــاری تحلیــل کوواریان س اس تفاده ش د. پی ش ف رض همگن ی واریانسه ا در بی ن نم رات دو گ روه آزمودن ی از طری ق آزم ون لوی ن بررس ی ش د. نتای ج ای ن تحلی ل نش ان داد ک ه تف اوت معن اداری در
جدول3. میانگین و انحراف معیار نمرههای پرخاشگری و چندوجهی درد گروههای آزمایش و کنترل در مراحل پیش آزمون و پس آزمون
گروه كنترل گروه آزمایش متغیرها
پس آزمون پیش آزمون پس آزمون پیش آزمون انحراف معیار میانگین انحراف معیار میانگین انحراف معیار میانگین انحراف معیار میانگین 11/11 70/40 11/18 69/90 17/46 69/10 19/66 74/90 پرخاشگری )نمره كلی(
1/51 14/98 2/32 14/67 2/23 13/47 3/13 15/55 چندوجهی درد )نمره كلی(
واریان س دو گ روه مش اهده نمیش ود) 05/0<P(. ب ا توج ه ب ه تأیی د پی ش ف رض مذک ور نتای ج تحلی ل کواریان س در ج دول 4 ارائ ه گردی ده اس ت.
نتای ج ج دول 4 نش ان میده د ک ه تف اوت دو گ روه آزمای ش و گــروه کنتــرل از لحــاظ نمــره کلــی پرخاشــگری معنــیدار میباشــد) 05/0>P، 28/4= 17)و1(F(. ضریــب تأثیــر 22 درصــد نش ان میده د ک ه 22 درص د تف اوت گروهه ا در پ س آزم ون در نم رات پرخاش گری مرب وط ب ه مداخل ه آزمایش ی میباش د .تف اوت بی ن گ روه آزمای ش و کنت رل در خـرده مقیاسه ای پرخاشــگری در مرحلــه پــس آزمــون تنهــا در خــرده مقیــاس خشــم) 05/0>P، 08/4=17)و1(F( معنــیدار میباشــد و میــزان تأثی ر ای ن مداخل ه 21 درص د ب وده اس ت ول ی س ایر خ رده مقیاسهــای پرخاشــگری فیزیکــی، پرخاشــگری کلامــی و خصوم ت بی ن دو گ روه معن یدار نب وده اس ت) 05/0<P(.
همچنیــن، نتایــج جــدول 4 نشــان میدهــد کــه تفــاوت دو
CRC press 2001; 1005-6.
گ روه آزمای ش و گ روه کنت رل از لح اظ نم ره کل ی چندوجه ی درد نیــز معنــیدار میباشــد) 05/0=P، 53/4=17)و1(F(. ضریــب انــدازه 20 درصــد نشــان میدهــد کــه 20 درصــد تفــاوت گروهه ا در پ س آزم ون در نم رات چندوجه ی درد مرب وط ب ه مداخل ه آزمایش ی میباش د. تف اوت دو گ روه آزمای ش و گ روه کنت رل از نظ ر خ رده مقیاسه ای چندوجه ی درد در ش دت درد) 05/0>P، 09/5=17)و1(F(، اخت لال در عملک رد) 0/001>P، 35/9=17)و1(F(، حمایـت اجتماعـی) 0/001>P، 94/01=17)و 1(F(، پریشـانی هیجانی) 0/001>P، 24/11=17)و1(F( معنیدار میباشـد ولـی در خرده مقیاس کنتـرل بر زندگـی) 05/0<P، 40/0=17)و1 (F( معنیدار نمیباشـد.
بحث
ه دف از انج ام پژوهش، بررس ی اثربخش ی برنام ه خودمدیریتی شــناختی بــر کاهــش پرخاشــگری و علائــم چندوجهــی درد زنــان مبتــلا بــه درد مزمــن بــود. نتایــج تحقیــق نشــان داد کــه شــرکتکنندگانی کــه مداخلــه را دریافــت کــرده بودنــد در مقایســه بــا گــروه کنتــرل کاهــش معنــاداری را در علائــم چندوجهــی درد گــزارش کردنــد. در تحقیقــات متعــددی اثربخش ی درم ان ش ناختی و برنام ه خودمدیریت ی ب ر درد ب ه ص ورت جداگان ه م ورد بررس ی ق رار گرفت ه اس ت. ای ن نتای ج بــا نتایــج پژوهشهــای رحیمیــان)81(، اســپکنر و همــکاران)91(، ماســن و همــکاران)32( و لوریــگ و همــکاران)22( و ریتــر و هم کاران)42( مبن ی بـر اثربخش ی درم ان ش ناختی رفت اری و برنام ه خودمدیریت ی بیم اری مزم ن در کاه ش درد همخوان ی دارد. اس پکنر و هم کاران)91( نش ان دادن د ک ه درم ان ش ناختی رفت اری گروه ی در بهب ود باوره ای غیرمنطق ی و س طح علائ م چندوجه ی درد و آش فتگیهای روان ش ناختی بیم اران مبت لا بــه درد موثــر اســت. لوریــگ و همــکاران)22( در تحقیــق خــود ب ه بررس ی اثربخش ی برنام ه خ ود مدیریتـی بیم اری مزم ن پرداختنــد. تحقیقــات آنهــا بهبــودی قابلتوجهــی در درد بیم اران نش ان داده اس ت. ای ن درحال ی اس ت ک ه اثربخش ی درمانهــای چندوجهــی نیــز در کاهــش درد مبتلایــان بــه درد مزمــن مــورد بررســی قــرار گرفتــه اســت. بــرای مثــال ،فراتحلی ل فل ور و هم کاران)61( نش ان میده د ک ه درمانه ای چندوجه ی )چندرش ته ای( درد مزم ن از ب دون درم ان و گ روه کنت رل کارامدت ر اسـت. اثربخش ی ای ن درمانهـا در کاه ش درد، بهبــود خلــق، بازگشــت بــه کار و کاهــش اســتفاده از خدم ات بهداش تی و مراقبت ی م ورد تأیی د ق رار گرفت ه اس ت .اینــو و همــکاران)41( نیــز در تحقیــق خــود نشــان دادنــد کــه ترکیــب گــروه درمانــی شــناختی رفتــاری بــا ورزش درمانــی موجــب بهبــودی افــراد مبتــلا بــه درد مزمــن در شــدت درد ،ناتوانــی و فاجعهســازی درد میشــود.
تجرب ه درد ب ه تنهای ی عام ل اصل ی ایج اد علائ م چندوجه ی درد در بیمــاران مبتــلا بــه درد مزمــن نیســت، بلکــه عوامــل روان ش ناختی، اجتماع ی و بافت اری ب ه خص وص نظ ام باورهای بیمــار و نگرشهــای غیرمنطقــی او در مــورد درد و مهــار آن بی ش از عوام ل فیزیولوژیک ی و جس می ب ا ب روز درد و ت داوم آن مرتب ط اس ت)81(. درد مزم ن منج ر ب ه کاه ش توانای ی ف رد در انجــام فعالیتهــا میشــود. ایــن شــرایط بــر جســم فــرد تأثیــر میگــذارد و منجــر بــه احســاس درد بیشــتر میشــود .ادام ه ای ن چرخ ه منج ر ب ه پیدای ش علائ م چندوجه ی درد میشــود)12(. در تبییــن ایــن موضــوع میتــوان گفــت کــه درم ان ش ناختی باع ث میش ود اولاً اف کار و باورهـای منف ی و ناکارآمــد شناســایی شــده و بــا افــکار منطقیتــر جایگزیــن شــوند. درمانگــران شــناختی بــا تــلاش خــود مبنــی بــر شناس ایی، ارزیاب ی و اص لاح اف کار منف ی و غی ر واق ع بینان ه ، میتواننــد در وهلــه اول درد بیمــار را کاهــش داده و در وهلــه دوم، پیامده ای ناش ی از درد مزم ن را از قبیل خش م را مدیریت کن د. همچنی ن برنامهه ای خودمدیریت ی از جمل ه تمرین ات ورزش ی میتوان د س فتی مفاص ل اف راد مبت لا ب ه درد مزم ن را کاه ش داده و ب ا کاه ش س فتی مفاص ل، زمین ه کاه ش درد مزم ن را فراه م میکن د. همچنی ن ب ا رعای ت رژی م غذای ی مناس ب و آم وزش مهارته ای مقابل های ب ه هم راه تمرین ات ورزش ی، تحم ل ح رکات ورزش ی توس ط اف راد افزای ش یافت ه و درد کاهــش مییابــد.
یافتــه دیگــر پژوهــش حاضــر نیــز نشــان داد کــه برنامــه خودمدیریتــی شــناختی بــر کاهــش میــزان خشــم اثربخــش بــوده اســت. یافتههــای تحقیــق بــا پژوهشهــای صلایانــی و همــکاران)02( و صداقــت و همــکاران)12( و روس)53( همخــوان میباشــد. همــه آنهــا مدعــی بودنــد کــه درمــان شــناختی در کاهــش خشــم و پرخاشــگری تأثیرگــذار اســت. صداقــت و همــکاران)12( در تحقیــق خــود نشــان دادنــد کــه درمــان شــناختی میتوانــد خشــم را کاهــش دهــد. همچنیــن نتایــج تحقیــق حاضــر همســو بــا تحقیقــات لوریــگ و همــکاران)22(، ماســن و همــکاران)32( و ریتــر و همــکاران)42( میباشــد .
بررســیهای آنهــا نشــان میدهــد کــه برنامــه خودمدیریتــی بیمــاری مزمــن موجــب بهبــودی در پریشــانی روانشــناختی از جملــه پرخاشــگری میشــود. نتایــج تحقیــق لوریــگ و هم کاران)22( بهب ودی قابلتوجه ی در پریش انی هیجان ی نش ان داد. در تبیی ن ای ن یافت ه نی ز میت وان گف ت ک ه اف راد مبت لا ب ه درد مزم ن ب ا رویداده ای اس ترس آوری از جمل ه تحم ل درد مواج ه میش وند ک ه ای ن ش رایط میتوان د آث ار منف ی و زیانب اری از نظ ر روان ش ناختی داش ته باش د و غیرقاب ل تحم ل بــودن آن، زمینــه خشــم و پرخاشــگری را ایجــاد مینمایــد .درمــان خودمدیریتــی شــناختی باعــث میشــود کــه از یــک ط رف اف کار مثب ت، جایگزی ن اف کار منف ی ش ده و ب ه ای ن ترتی ب زمین ه قاب ل تحم ل ک ردن درد را فراه م میکن د. از طــرف دیگــر وقتــی درد بــرای فــرد قابــل تحمــل میشــود و اف کار مثب ت جایگزی ن میش ود، خش م و پرخاش گری ک ه ب ه دنب ال ع دم تحم ل درد ایج اد ش ده ب ود، نی ز فروک ش ک رده و ف رد آرامت ر میش ود. بنابرای ن، مش کلات جس مانی از جمل ه دردهــای عضلانــی



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید