فصلنامه علمی پژوهشی بیهوشی و درد، دوره 5، شماره 3، بهار 1394
5292302-108300

بررسی اثربخشی گروه درمانی شناختی بر کاهش اضطراب و پرخاشگری زنان مبتلا به درد مزمن
فائزه صلایانی1، محمدجواد اصغری ابراهیم آباد*2، علی مشهدی2، رضا عطارزاده حسینی3، حسین مشهدینژاد4، سیما افتخارزاده5، ریحانه احمدزاده قویدل6
دانشجوی کارشناسی ارشد مشاوره خانواده، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد
استادیار روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد
دانشیار فیزیولوژی ورزشی، دانشکده تربیت بدنی، دانشگاه فردوسی مشهد
دانشیار مغز و اعصاب، دانشگاه علوم پزشکی مشهد
استادیار بیهوشی و درد، فلوشیپ درد، دانشگاه علوم پزشکی مشهد
استادیار صنایع غذایی، دانشگاه آزاد اسامی، قوچان
-281347-756847

تاریخ دریافت: 31/01/39 تاریخ بازبینی: 82/01/39 تاریخ پذیرش: 13/11/93چکیده
0900001پژوهشـی

مقـاله
34

پژوهشـی

مقـاله

34

زمینـه و هـدف: یکـی از مهم تریـن معضـات پزشـکی در تمـام جهـان، دردهـای مزمـن اسـت که هـر سـال میلیونهـا نفر گرفتـار آن میشـوند و درمـان مناسـبی هـم بـه آنهـا ارائـه نمی شـود. پژوهشهـا بیانگر این اسـت کـه یکـی از پیامدهـای درد مزمـن، واکنشهـای عاطفی مثـل اضطراب و پرخاشـگری اسـت کـه به خاطـر اثـرات درازمـدت درد بهوجـود میآینـد. از اینرو، هدف پژوهش حاضر بررسـی اثربخشـی گـروه درمانی شـناختی بر اضطـراب و پرخاشـگری زنـان مبتـا به درد مزمن اسـت.
مـواد و روشهـا: ایـن پژوهـش از نـوع شـبه آزمایشـی با طـرح پیشآزمـون و پسآزمون و گـروه کنترل بـود. در ایـن پژوهـش ،40 زن مبتـا به درد مزمـن عضانـی اسـکلتی بهصـورت نمونهگیـری در دسـترس انتخـاب و 18 نفـر بـا نمـرات بالایـی در آزمـون اضطراب و پرخاشـگری مشـخص شـدند .سـپس بـه شـیوه تصادفـی در دو گـروه آزمایشـی) 9 نفـر( و کنترل) 9 نفـر( قرار گرفتنـد. ابتدا هر دو گروه پرسشـنامه افسـردگی- اضطراب- اسـترس ،پرخاشـگری، مقیـاس چنـد وجهـی درد را تکمیـل نمودند. سـپس گروه آزمایش بهمدت 8 جلسـه تحـت درمان قرار داشـت و مجدداً آزمونها اجرا شـد .
بـرای تجزیـه و تحلیـل دادهها از تحلیل کوواریانس اسـتفاده شـد.
یافتهها: تجزیه و تحلیل دادهها نشان میدهد که بین اضطراب) 05/0>)p و پرخاشگری) 05/0>p( گروه آزمایش و گروه کنترل تفاوت معنیداری وجود دارد.
نتیجهگیری: نتایج حاکی از این بود که گروه درمانی شناختی میتواند اضطراب و پرخاشگری زنان مبتا به درد مزمن را کاهش دهد.
واژههای کلیدی: درد مزمن، اضطراب، پرخاشگری، گروه درمانی شناختی، زنان
مقدمه وج ود س اخت داروه ای ض د درد ق وی، اب داع روشه ای نوی ن
از ابت دای تاری خ م دون بش ر، ت اش ب رای کنت رل درد، از اهداف پزشــکی و جراحــی، رهایــی از درد همچنــان بــرای بســیاری از اصلــی آدمــی بودهاســت. علیرغــم ایــن تاریــخ طولانــی و بــا بیم اران، ام ری دور از دس ترس باق ی ماندهاس ت)1(. درد مزم ن

نویسنده مسئول: محمد جواد اصغری ابراهیم آباد، استادیار گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهدایمیل: [email protected]
شــکایتی بســیار متــداول در موقعیتهــای درمانــی اســت کــه صده ا ه زار انس ان فعالان ه در جس تجوی رهای ی از آن هس تند .میــزان موفقیــت در کنتــرل برخــی دردهــای مزمــن بهنــدرت از 60 درصــد میگــذرد و موفقیــت درازمــدت زیــر 30 درصــد اس ت)2(. درد مزم ن دردی اس ت ک ه دوره بهب ودی آن بی ش از زمان ی ک ه انتظ ار م یرود، ط ول میکش د)3(.
می زان ش یوع درد مزم ن در آمری کا 7/30 درص د و در اروپ ا 91 درص د گ زارش شدهاس ت. در ای ران زارع ی و هم کاران می زان ش یوع درد مزم ن را 9/39 درص د گ زارش کردهان د)4(. درد مزم ن معم ولاً هم راه ب ا افس ردگی، اضط راب، پرخاش گری، اختا لهای خ واب، ناامی دی و احس اس تنهای ی اس ت)5(. تحقیق ات مختل ف نی ز نش ان دادهان د ک ه درد ب ا هیجان ات منف ی مث ل ت رس ،اضط راب، ناراحت ی و افس ردگی همبس تگی مس تقیم دارد ک ه ب ا ش رایط درد مرتبطان د و خش م نی ز بهعن وان ی ک هیج ان منفـی بهخ ودی خ ود اث ر مس تقیمی ب رروی درد دارد6)و7(.
درد مزم ن میتوان د ب ه اضط راب و اختا له ای اضطراب ی مانن د ه راس، اضط راب منتش ر، خود بیماران گاری و اخت ال اس ترس پ س از س انحه منج ر ش ود)5(. اخت الات اضطراب ی ب ا کاه ش کیفی ت زندگ ی، افزای ش خط ر ابت ا ب ه اختا له ای جس مانی و هزینههــای اجتماعــی بــالا همــراه هســتند)8(. عــاوه برایــن ،خش م نی ز در می ان بیم اران مبت ا ب ه درد مزم ن بس یار ش ایع اسـت و بهعن وان بخش ی از تجرب ه درد شـناخته میش ود)9-21(. خش م بهحال ت هیجان ی ناخوش ایندی اش اره دارد ک ه بهلح اظ شــدت میتوانــد از آزردگــی خفیــف تــا غیــظ شــدید متغیــر باش د)01(. در پاس خ بهعوام ل اس ترسآور، بیم اران مبت ا ب ه درد مزم ن خش م بیش تر و ش دیدتری نس بت ب ه س ایر اف راد نش ان میدهن د. بیم اران مبت ا ب ه درد مزم ن اغل ب خش م خ ود را س رکوب و ی ا آن را بهش یوهای خصمان ه بی ان میکنند، واکنش ی ک ه ب ا ناتوان ی، افس ردگی و تش دید درد هم راه میش ود)11(.
طــی ســالهای اخیــر، همــواره در رابطــه بــا نقــش عوامــل روانشــناختی در بــروز درد، پژوهشهــای گســتردهای صــورت گرفتهاســت)6(. مطالعــات پژوهشــی و نظامــدار متعــدد و برخــی فــرا تحلیلهــا، ســودمندی بالینــی و مقــرون بهصرفــه بــودن درم ان ش ناختی رفت اری را چ ه بهط ور مج زا و چ ه بهص ورت ترکی ب ب ا روشه ای درمان ی قدیم ی ب ه اثب ات رس اندهاند)31(. تحقیق ات نش ان میده د ک ه درم ان ش ناختی رفت اری می زان اضطــراب و پرخاشــگری را کاهــش میدهــد)41-61(. تحقیقــات دیگــر نیــز نشــان دادهانــد کــه درمــان شــناختی رفتــاری بــر کاه ش درد موث ر اس ت15)و71-91(. ب ا توج ه ب ه تحقیق ات ص ورت گرفت ه، درد، مخصوص اً درد مزم ن در میان جمعیت ایرانی بس یار ش ایع اس ت)02(. درد مزم ن بهگون های ن ه تنه ا ب رای ف رد بلک ه ب رای اف راد مه م زندگ ی او و نظ ام مراقب ت بهداش تی و جامع ه مش کات ج دی ایج اد میکن د. درد مزم ن ب ه کاه ش تولی د ،غیبــت از کار و حتــی بیــکاری منجــر میشــود)12( و از جملــه دلایــل ناتوانــی و از کار افتادگــی موقــت و دائمــی افــراد اســت کــه ســالیانه نزدیــک بــه 100 میلیــارد دلار در آمریــکا صــرف هزینههــای درمانــی آن میشــود)22(. عــاوه بــرآن، اختــالات روان ی هم راه ب ا درد مزم ن نی ز قاب ل بح ث میباش ند ک ه ای ن اخت الات ب ر کیفی ت زندگ ی و ش دت درد بیم اران تأثی ر منفی میگ ذارد و تاکن ون ای ن اخت الات در بی ن بیم اران مبت ا ب ه درد مزمــن چنــدان مــورد بررســی قــرار نگرفتهاســت .
از آنجاییک ه مولفهه ای ش ناختی، کاه ش درد و ناتوان ی مرتب ط ب ا درد و بهب ود خل ق در بیم اران مبت ا ب ه درد مزم ن را س بب میشــوند و در درمــان ایــن بیمــاری جایــگاه ویــژهای دارد)31(، در ایــن پژوهــش بهدنبــال بررســی اثربخشــی گــروه درمانــی ش ناختی ب ر کاه ش اضط راب و پرخاش گری زن ان مبتا ب ه درد مزم ن هس تیم.
مواد و روشها
پژوهـش حاضـر یـک پژوهش کاربـردی، از نوع شـبه آزمایشـی، با طـرح پیشآزمـون و پسآزمـون و گـروه کنتـرل اسـت. مداخلـه درمانـی در ایـن مطالعـه، درمـان شـناختی بـود کـه در 8 جلسـه برگـزار شـد. در این پژوهش جامعه آماری شـامل کلیـه زنان مبتا بـه درد مزمـن عضانـی اسـکلتی مراجعهکننـده به کلینیـک درد بیمارسـتان امام رضا)ع(، کلینیک بیمارسـتان قائـم و کلینیک روان شناسـی دانشـگاه فردوسی مشـهد بودند. نمونه آماری این پژوهش شـامل 18 نفر بـود که براسـاس نمونهگیری در دسـترس و مبتنی بـر هـدف از بیـن ثبتنـام کننـدگان انتخـاب شـدند. ما کهـای ورود بـه مطالعـه عبـارت بودند از: 1( سـن بین 20 تا 50 سـال ،2( دارا بـودن حداقـل مدرک تحصیلی سـیکل ،3( داشـتن درد مزمن بـه تشـخیص پزشـک متخصـص درد مزمـن. ما کهـای خـروج آزمودنیهـا عبـارت بودنـد از: 1( ابتـا بـه بیماریهـای جسـمی شـدید در حیـن درمـان ،2( سـوء مصرف مـواد ،3( عـدم تمایل به شـرکت در جلسات .
ابزارهای اندازهگیری عبارتند بودند از:
پرسشــنامه اطاعــات جمعیــت شــناختی: اطاعــات مربــوط ب ه بیم اران در زمین ه می زان تحصی ات، ش غل، وضعی ت تأه ل و مح ل درد از طری ق پرسش نامه اطاع ات جمعی ت ش ناختی محقــق ســاخته بهدســت آمــد.
پرسشـنامه افسردگی-اضطراب-اسـترس) DASS 21-(: ایـن پرسشـنامه شـامل مجموعـهای از سـه مقیـاس خـود گزارشدهی بـرای ارزیابـی حالات عاطفه منفی افسـردگی، اضطراب و اسـترس اسـت. هـر یـک از خـرده مقیاسهـای پرسشـنامه افسـردگی-اضطراب-اسـترس شـامل 7 سـؤال اسـت کـه هـر سـؤال از صفـر تـا 3 نمرهگـذاری میشـود)32(. پرسشـنامه افسـردگی-اضطراب-اسـترس از همسـانی درونی بسـیار خوبـی برخوردار هسـتند. برای مثـال، ضریـب آلفا بـرای خـرده مقیاسهـای افسـردگی، اضطراب و اسـترس پرسشـنامه افسردگی-اضطراب-اسـترس بیـن 87/0 تـا 94/0 گـزارش شدهاسـت)42(. روایـی و اعتبـار ایـن پرسشـنامه در جمعیـت ایرانی مورد بررسـی قرار گرفتهاسـت که همسـانی درونی بـرای مقیاسهای افسـردگی، اضطـراب و اسـترس را بهترتیب برابر 77/0، 97/0 و 78/0 گـزارش کردهانـد. در کل ضرایـب پایایـی آن مـورد تأیید و قابـل اعتماد اسـت)52(.
پرسش نامه پرخاشـگری) AQ(: ای ن پرسش نامه ش امل 92 ســؤال اســت کــه چهــار جنبــه از پرخاشــگری را میســنجد:
پرخاش گری فیزیک ی، پرخاش گری کام ی، خش م و خصوم ت .ایــن پرسشــنامه بــا نمــره کل ســؤالات، میــزان پرخاشــگری کلــی را میســنجد)62(. آلفــای کرونبــاخ آن بــرای خــرده مقیاسه ای پرخاش گری فیزیک ی، پرخاش گری کام ی، خش م و خصومــت بهترتیــب 85/0، 27/0، 38/0 و 77/0و بــرای نمــرهکل پرخاشــگری89/0 گــزارش شدهاســت. ایــن ابــزار از اعتبــاربازآزمایــی خوبــی برخــوردار اســت)72(. همســانی درونــی ایــن پرسش نامه پرخاشـگری در ای ران بررس ی ش ده اس ت. ضری ب آلف ا ب رای خ رده مقیاسه ای پرخاش گری بهترتی ب براب ر بـا 83/0، 97/0، 77/0 و 70/0 محاس به ش ده و پایای ی آن ب ه ش یوه بــاز آزمایــی برابــر 78/0 گــزارش شدهاســت)82(.
پرسش نامه چن د وجه ی درد) MPI( ای ن پرسش نامه از س ه بخــش مســتقل از یکدیگــر تشــکیل شدهاســت کــه در ایــن تحقی ق تنه ا از بخ ش اول آن اس تفاده شدهاس ت. اولی ن بخ ش پرسش نامه چن د وجه ی درد دارای 20 عبارت اس ت و ش امل پنج خ رده مقی اس: ش دت درد، اخت ال در عملک رد روزان ه، کنت رل ب ر زندگ ی، پریش انی هیجان ی و حمای ت اجتماع ی اسـت)02(. نح وه پاس خدهی ب ه ه ر ک دام از س ؤالات پرسش نامه در ی ک مقیــاس لیکــرت از صفرتــا 6 متغیــر اســت. پرسشــنامه درد از همســانی درونــی خوبــی برخــوردار اســت) 90/0-07/0=آلفــا( و اعتبــار بازآزمایــی آن بعــد از 2 هفتــه محاســبه شدهاســت )19/0-26/0=r()92(. اعتب ار و روای ی ای ن پرسش نامه در جمعیت ایران ی م ورد تأیی د ق رار گرفتهاس ت. ضرای ب آلف ای کرونب اخ خ رده مقیاسه ای پرسش نامه بی ن 77/0 ت ا 92/0 و میانگی ن ضرای ب همبس تگی بی ن عب ارات ه ر خ رده مقیاس بی ن 52/0 ت ا 40/0 متغیر اس ت)02-03(.
آزمودنیها پرسشـنامه افسردگی-اضطراب-اسـترس، پرخاشـگری و مقیـاس چنـد وجهـی درد را تکمیل و افرادی کـه نمرات بالایی در درد، اضطراب و پرخاشـگری داشـتند، بهعنـوان نمونه پژوهش انتخاب شـدند. سـپس افراد انتخاب شـده به تصادف در دو گروه 9 نفـری قـرار گرفتند. گروهها شـامل گروه درمانی شـناختی و گروه کنتـرل بودند. اعضـای گروههـای آزمایش و کنترل پرسشـنامهها را قبـل از اجـرای مداخله درمانی و بافاصله پس از اتمام جلسـات درمانـی تکمیـل کردنـد. بـرای اعضـای گـروه آزمایـش جلسـات درمانـی 2 سـاعت در هفتـه و بهمـدت 8 هفتـه اجـرا گردیـد. در ایـن تحقیـق از پروتـکل درمانـی شـناخت درمانـی مایـکل فـری اسـتفاده شدهاسـت)13(. محتـوای جلسـات بهشـرح زیـر میباشـد:
جدول2: نتایج توصیفی مربوط به ویژگیهای جمعیت شناختی آزمودنیها برحسب گروههای آزمایش و کنترل
محل درد شغل تأهل تحصیات ویژگیهای فردی
یک

از

بیش
مورد

یک

از



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید