4874565-51291

مقـاله پژوهشـی۱۱فصلنامه علمی پژوهشی بیهوشی و درد، دوره 7، شماره 3، بهار 1396
5310160-136768

بررسـی مقایسـهای تزریق ترانـس فورامینال اپیـدورال اسـتروئید و پالس رادیـو فرکوئنسـی در کنترل درد بیمـاران مبتلا بـه کمردرد
فرناد ایمانی1، سعید رضا انتظاری2، پوپک رحیمزاده3، حمید رضا فیض4، مهزاد سعیدی فرد5*
استاد دانشگاه علوم پزشکی ایران، مرکز تحقیقات درد
استادیار دانشگاه علوم پزشکی ایران، بیمارستان حضرت رسول اکرم بخش درد، دفتر گروه
دانشیار دانشگاه علوم پزشکی ایران، بیمارستان حضرت رسول اکرم بخش درد، دفتر گروه
دانشیار دانشگاه علوم پزشکی ایران، بیمارستان حضرت رسول اکرم بخش درد، دفتر گروه
دستیار دانشگاه علوم پزشکی ایران، بیمارستان حضرت رسول اکرم بخش درد، دفتر گروه
15916168

تاریخ دریافت: ۱۳۹4/۱/20 تاریخ بازبینی: ۱۳۹۵/8/۱۵ تاریخ پذیرش: ۱۳۹4/7/۱6چکیده
زمینـه و هـدف: پالـس رادیـو فرکوئنسـی نوع جدیـدی از تکنیـک رادیو فرکوئنسـی اسـت. پالـس رادیو فرکوئنسـی مداخله درمانی اسـت کـه برای درمـان دردهـای مختلـف اسـتفاده میشـود. ایـن مطالعه با هـدف مقایسـه تزریق ترانـس فورامینـال اپیدورال اسـتروئید وپالـس رادیو فرکوئنسـی در میـزان درد بیمـاران مبتـا بـه کمردرد انجام شـد.
مـواد و روشهـا: ایـن مطالعـه بصـورت کار آزمایی بالینی یک سـوکور تصادفی شـده انجام شـد. چهل و دو بیمـار به طور تصادفـی به دو گـروه پالس رادیو فرکوئنسـیز تزریـق اپیـدورال اسـتروئید بـه روش ترانـس فورامینال تقسـیم شـدند. میزان درد بـا مقیاس نمرهدهـی آنالوگ بینایـی VAS )اندکـس ناتوانی اسوسـتری( Oswestry Disability Indexو میـزان مصـرف مسـکن قبـل از درمـان، بیسـت و چهار سـاعت بعـد، یک هفته بعد، یک ماه بعد و سـه ماه بعـد از درمـان و نیـز آزمـون لازک اندازهگیری شـد.
یافتههـا: میـزان موفقیـت درمان در گروه پالس رادیوفرکوئنسـی 100% و در گروه ترانسـفورامینال 8/23% بود) 1000/0=P( کـه از نظر آماری تفاوت معنـیداری را بیـن دو گـروه نشـان داد. نمـره درد در گـروه پالس رادیوفرکوئنسـی در زمانهـای مختلف کاهش معنـیداری را نشـان داد)1000/0=P(.
ODI و مصرف داروی آنالژزی در زمانهای مختلف پس از درمان تفاوت معنیداری را در دو گروه نشان نداد) 05/0P<(.
نتیجه گیری: بنظر میرسد، پالس رادیوفرکوئنسی در درمان دردهای رادیکولر کمری درمانی موثر و ایمن است .
واژههای کلیدی: پالس رادیوفرکوئنسی، کمر درد، تزریق اپیدورال به روش ترانسفورامینال، اندکس ناتوانی، بهبود درد
مقدمه
2173321680

نویسنده مسئول: مهزاد سعیدیفرد، دستیار دانشگاه علوم پزشکی ایران، بیمارستان حضرت رسول اکرم بخش درد، دفتر گروه پست الکترونیک: [email protected]
کمـر درد مکانیـکال شـایع بـوده و نـود و پنـج درصـد مـوارد کمر درد را تشـکیل میدهد. کمر درد مکانیکال از سـاختمانهای سـتون فقـرات ماننـد اسـتخوانها، لیگامانتهـا، دیسـک، مفاصـل و اعصـاب منشـاء میگیـرد. تنگـی کانال نخاعـی، هرنی دیسـک، درد مفصلفاسـت، درد دیسـکوژنیک، شکسـتگیهای مهـرهای، درد مفاصـل سـاکروایلیاک و درد مایوفاشـیال از علـل شـایع کمـر دردهـای مکانیکال میباشـند. جراحی شـایعترین مداخله تهاجمی میباشد کـه معمـولا در شـایعترین تشـخیصهای کمـردرد و پـادرد مانندهرنی دیسـک، تنگی کانـال نخاعی، واسپوندیلولیسـتزیس دژنراتیوانجـام میشـود)1-4(. در صـورت شکسـت درمانهـای نگهدارنـده، درجهـت کنترل دردهـای مزمن متعاقب هرنی دیسـک، تنگی تنگی کانـال نخاعـی و سـندرم پـس از جراحی کمـر از جراحی یـا تزریق اپیدورال اسـتروئید اسـتفاده میشـود1)و5(.
درد رادیکول ر کم ری نوع ی نورال ژی اس ت ک ه ب ه دنب ال تحریک ریش ه حس ی ی ا گانگلی ون ریش ه پش تی عص ب اس پاینال ایج اد میش ود. درد رادیکول ر، ناحی ه س تون فق رات را درگی ر میکن د .درده ای رادیکولـر کم ری ب ه عل ت تولی د ایمپالس های نابج ا در گانگلیــون ریشــه پشــتی و انتقــال از طریــق آکســون عصــب محیط ی ایج اد میش ود. درم ان عائ م رادیک ولار از تغیی ر ش یوه زندگ ی و درمانه ای محافظت ی ت ا مداخ ات جراح ی متف اوت اس ت. از روش های درمان ی درده ای رادیکول ر کم ر میت وان ب ه تزری ق اپی دورال اس تروئید، کمونوکلئولی ز، رادیوفرکوئنس ی، پالس رادیوفرکوئنس ی و جراح ی اش اره ک رد)6-8(.
اس تروئیدهای اپی دورال در مقاب ل آس یب عص ب دارای خاصیت نوروپروتکتی و دارن د و باع ث کاه ش الته اب عص ب و کاه ش ادم عصــب میشــوند.
از تزریــق اپیــدورال اســتروئید در درمــان درد اســپاینال و درد رادیکــولار اســتفاده می شــود. بــر اســاس شــواهد علمــی موج ود، تزری ق اپی دورال اس تروئید در کوت اه م دت موج ب بهب ود درد رادیک ولار می ش ود. در مطالعات ی نی ز نش ان دادن د ک ه تزری ق اپی دورال اس تروئید در بهب ود عائ م درد رادیکولار ثانویــه بــه تنگــی کانــال نخاعــی موثــر می باشــد. همچنیــن تزریــق اپیــدورال اســتروئیداز شــایعترین مداخــات کنتــرل کم ردرد مزم ن و درد اندامه ای انتهای ی ثانوی ه به هرنیاس یون دیســک و دیگــر پاتولوژیهــا میباشــد)7-8(.
تکنیکهــای تزریــق اپیــدورال اســتروئید و حجــم داروی تزریق ی م ورد اس تفاده در پزش کان مختل ف متف اوت میباش د و اســتانداردی بــرای انجــام آن تعریــف نشــده اســت. نتایــج مثب ت تزری ق اپی دورال اس تروئید از بیس ت درص د ت ا ن ود و پنــج درصــد بســته بــه روش تزریــق متفــاوت میباشــد6)و8(.
در یـک مطالعـه کار آزمایـی بالینـی در تزریق اپیدورال اسـتروئید بـا نرمـال سـالین یـا لـوکال آنسـتتیک مزایایـی را نشـان ندادند.
برخـی معتقدنـد که نتایـج ضعیف درمانـی به دلیـل ناکافی بودن تکنیکهـای تزریق میباشـد و به دلیـل تزریق اپیدورال اسـتروئید کـه بـا گایـد فلوروسـکوپی بـرای اطمینـان از تزریـق صحیـح اسـتروئید انجام میشـود، نیسـت)9(.
تزریـق اپیـدورال بـا روشـهای مختلـف اینترلامینـار، کـودال و ترانسـفورامینال انجـام میشـود. ایـن سـه روش دارای تفاوتهـای قابـل ما حظـهای میباشـند)7-9(.
در روش اینترلامینــار دارو نزدیــک محلــی کــه پاتولوژیــک فــرض شــده اســت، تزریــق میشــود در حالیکــه در روش ترانســفورامینال مداخلــه بطــور ویــژه در محــل هــدف انجــام میش ود و ب رای رس یدن ب ه مح ل ابتدای ی پاتول وژی کمتری ن حجــم دارو تزریــق میشــود 10)و11(.
از مزایـای روش ترانسـفورامینال میتـوان بـه محـل خـاص درد و اسـتفاده از کمتریـن حجـم داروی تزریـق در رسـیدن بـه محـل اولیـه پاتولـوژی کـه فضـای اپیـدورال قدامـی طرفـی میباشـد ،اشـاره کرد. تزریـق اپیدورال به روش ترانسـفورامینال در مقایسـه بـا روش کـودال و اینترالامینـار بـا خطر قابل توجهی همراه اسـت کـه شـامل آسـیب شـریان سـگمنتال و گانگلیـون ریشـه پشـتی و عصـب نخاعـی مربوطـه میباشـد. تزریـق اپیـدورال بـه روش ترانسـفورامینال در مـوارد مختلف شـامل رادیکولیـت کمری با یا بدون هرنی دیسـک، درد دیسـکوژنیک، تنگی اسـپاینال و سندرم شکسـت پـس از جراحـی کمر اسـتفاده شـده اسـت 10)و11(.
روش ترانسـفورامینال عاوه بـر درمان دردهای کمری، توراسـیک ،سـرویکال در ساکرال نیز استفاده میشود. در روش ترانسفورامینال کارگذاری سـوزن در محـدوده نوروفورامن انجام میشـود و با روش احسـاس خالـی شـدن)loss-of-resistance( انجـام نمیشـود و ایـن روش تحـت فلوروسـکوپی انجـام میشـود. از مزایـای آن بیشـترین احتمـال تزریـق در نقطـه هـدف، و خطر کمتر سـوراخ شـدگی دورا میباشـد. بـا خطـر کمتـر پارگـی دورا همراه اسـت ،میـزان بـروز توزیـع دارو در اپیـدورال شـکمی بخصـوص هنـگام کارگـذاری سـوزن در قـدام فورامن بیشـتر اسـت)21(.
علیرغـم آنکه تزریق اپیدورال اسـتروئید به روش ترانسـفورامینال دارای اثـر درمانـی موثری اسـت ولی بـا عوارض مـاژوری همچونمـرگ، پاراپلـژی ناشـی از تزریـق اشـتباه دارو به شـریان آدامکی ویکـز، التهـاب دیسـک بـه دلیل سـوراخ شـدن تصادفی دیسـک ،تزریق داخل رگ، سـوراخ شـدگی دورا، تزریق اینتراتکال، آسـیب عصـب، آمبولـی هـوا میباشـند، هرچنـد کـه ایـن عـوارض ندرتا اتفـاق میافتـد. سـردرد اسـپاینال، سـردرد غیراسـپاینال گـذرا ،هیپوتانسـیون گـذرا، تهـوع و اسـتفراغ از عـوارض مینـور روش ترانسـفورامینال در تزریـق اپیـدورال اسـتروئید میباشـند )21(.
هم اکنون بیش از سـه دهه اسـت که رادیوفرکوئنسـی با کمترین تهاجـم در درمـان دردهـای مزمـن مختلـف اسـتفاده میشـود .بااینحـال همانند سـایر روشـهای درمانی این درمان تسـکینی نیز با عارضه همراه اسـت. روشـهای رادیوفرکوئنسـی مرسوم یا سنتی بـا میـزان بـالای عـوارض در مقایسـه بـا تکنیکهای نوروسـرجری همـراه هسـتند. علیرغـم اسـتفاده وسـیع از رادیوفرکوئنسـی سـنتی، ایـن روش مداخلـه درمانی در درمـان کمـر درد رادیکولر مزمـن مطلوب نمیباشـد. زیرا روشـهای تخریب عصـب در درمان دردهـای نوروپاتیک نامناسـب هسـتند)31(.
اسـاجتر و همکارانش در سـال 1998، ایزوترمال رادیوفرکوئنسی را بـه عنوان پالس رادیوفرکوئنسـی توصیـف کردند 14)و31(.
پالـس رادیوفرکوئنسـی نـوع جدیـدی از تکنیک رادیوفرکوئنسـی اسـت. پالـس رادیوفرکوئنسـی مداخلـه درمانـی اسـت کـه بـرای درمان دردهای مختلف اسـتفاده میشـود. پالس رادیوفرکوئنسـی روشـی ایمن و آسـان اسـت که با عارضه جانبی کمتری نسـبت به روش مرسـوم رادیوفرکوئنسـی همـراه میباشـد. با توجـه به آنکه پالـس رادیوفرکوئنسـی موجـب تخریـب بافـت عصـب نمیشـود ،امـروزه مـورد توجـه انجمن کنتـرل درد قـرار گرفته اسـت. امواج پالـس رادیوفرکوئنسـی بـا فرکانـس پانصـد کیلـو هرتز و بـا ولتاژ پاییـن داده میشـود کـه هـر پالـس بیسـت میلیثانیـه طـول میکشـد و موجـب بی دردی میشـود. در پالس رادیوفرکوئنسـی طـی قطع کوتـاه امـواج، انرژی رادیوفرکوئنسـی بـه عصب منتقل میشـود. بـه دلیل عـدم وجود شـواهد بالینـی از آسـیب عصب و جراحـت کمتـر پـس از ایـن روش، پالـس رادیوفرکوئنسـی روش انتخابـی و ایمنتـری میباشـد. با اینحـال تاکنون مکانیسـم تاثیر پالـس رادیوفرکوئنسـی ناشـناخته مانده اسـت )31-51(.
پالـس رادیوفرکوئنسـی تحت هدایت فلوروسـکوپی انجام میشـود .
۱۳
همچنیـن از اینتکنیکدر نواحیکـه گرم کردن بافت کنتراندیکهاسـت، نیز اسـتفاده میشـود)31-51(. برای کنترل درد در رادیکولوپاتیمزمـن یـا حـاد، سـندرم درد موضعی پیچیـده، درد نورالـژی پس از هرپس، درد پس از ماسـتکتومی و اسـترنوتومی، در ممنوعیت انجام رادیوفرکوئنسـی مرسـوم، و در درمان نوروپاتی محیطی، از پروسیجر پالس رادیوفرکوئنسـی استفاده میشـود14)و51(.
در پالـس رادیوفرکوئنسـی فیلـد الکتریکی رادیوفرکوئنسـی بدون افزایـش دمـای نـوک الکتـرود در تماس با سـاختمان هـدف قرار میگیـرد. تاکنـون تغییـرات حرکتـی یـا حسـی بـه دنبـال انجام پالس رادیوفرکوئنسـی گزارش نشـده اسـت. بنابراین فرض بر این اسـت که اسـتفاده از پالس رادیوفرکوئنسی در درمان درد رادیکولر مزمـن کمـری مناسـبتر اسـت. در مطالعاتـی نیـز گـزارش کردند پالـس رادیوفرکوئنسـی روش انتخابـی موثـر و جایگزین مناسـب جراحـی و تزریـق اسـتروئید در فضای اپیـدورال میباشـد )51-71(.
دکتـر ایمانـی در یـک مطالعه مـروری در سـال 2012 مطالعهای بـا هـدف بررسـی اسـتفاده از پالـس رادیوفرکوئنسـی در کنتـرل دردهـای مزمـن انجـام داد. نتایـج مطالعه نشـان داد که اسـتفاده از پالـس رادیوفرکوئنسـی در کنتـرل دردهـای مزمـن شـامل درد آمپوتاسـیون، درد مفصـل فاسـت کمـری و درد تیرکشـنده بـا موفقیـت همـراه بوده اسـت)81(.
دکتـر ایمانـی و همکارانـش در سـال 2012 مطالعـهای بـا هـدفبررسـی تاثیـر پالس رادیوفرکوئنسـی گانگلیون ریشـه خلفی کمر در درمـان درد فانتـوم مزمن پس از آمپوتاسـیون انجـام دادند. در ایـن مطالعـه نتایـج نشـان داد که در یـک بیمـار از دو بیماری که وارد مطالعـه شـدند، از نظـر بالینـی میـزان بهبود درد خـوب بود و طـی شـش مـاه پـس از درمـان نمـره درد چهل درصـد کاهش داشـت. در بیمـار دوم شـدت درد متوسـط بـود که طـی چهارماه نمره درد سـی درصد کاهش داشـت. در ایـن مطالعه نتیجهگیری کردنـد کـه انجـام پالـس رادیوفرکوئنسـی گانگلیون ریشـه خلفی کمـر درفضـای مهـره چهـارم و پنجـم کمـری در بیماران بـا درد فانتـوم مقـاوم درمانی موثر اسـت)91(.
مطالعه متاآنالیزی در سـال 2012 توسـط کوراشـی و همکاران با هدف بررسـی تزریق اپیدورال اسـتروئید به روش ترانسـفورامینال در رادیکولوپاتـی کمـری انجـام شـد. در این مطالعـه نتیجهگیری کردنـد کـه ایـن روش درمـان موجـب بهبـود درد میشـود امـاناتوانـی را بهبـود نمیبخشـد. در سـه مطالعـه کارآزمایـی بالینـیکـه بیماران طی سـه مـاه پیگیری شـدند، گزارش شـد که تزریقاسـتروئید مزیت بیشـتری جـز بهبود درد نـدارد)02(.
مطالعـه پاوزنـر و همکارانـش در سـال 2005 بـا هـدف بررسـی درمـان دردهـای رادیکولر شـدید با پالـس رادیوفرکوئنسـی انجام شـد. در ایـن مطالعـه بـرای درمـان درد بیسـت و هشـت بیمار با درد رادیکولـر شـدید، پالـس رادیوفرکوئنسـی با ولتاژ بـالا نزدیک گانگلیون ریشـه دورسـال انجام شـد که سـه، شـش و دوازده ماه پـس از درمـان پیگیری شـدند. در ایـن مطالعه نتایج نشـان دادند که پالس رادیوفرکوئنسـی روشـی ایمن و آسـان برای کنترل درد رادیکولـر در نواحـی گـردن و کمر میباشـد)12(.
در مطالعـه دیگـری توسـط شـابات و همکارانـش در سـال 6002 کـه بـه بررسـی درمـان درد نوروپاتیـک مزمن اسـپاینال بـا پالس رادیوفرکوئنسـی پرداختنـد، بیسـت و هشـت بیمـار بـا پیگیـری یکسـاله وارد مطالعـه شـدند. در ایـن مطالعـه نشـان دادنـد کـهپالـس رادیوفرکوئنسـی روشـی ایمـن و موثر در درمـان بیماران با دردهـای نوروپاتیـک مزمـن میباشـد)22(.
کوراشـی در یک مطالعه مروری به بررسـی اثربخشی تزریق ترانس فورامینـال کورتیکواسـتروئید در بیمـاران مبتـا بـه رادیکولوپاتی کمـری پرداخـت. وی مطالعاتـی را کـه از سـال 1966 تـا 9002 انجـام شـده بـود را بررسـی کـرد. در پایـان نتیجـه گرفت کـه اثر قابـل توجهـی در میـزان بهبـود درد بیمـاران دارد ولـی بـر روی ناتوانـی آنـان تأثیری نـدارد. همچنین اختاف معنـیداری با گروه کنترل نـدارد)32(.
هـدف از مطالعـه ما بررسـی مقایسـهای تزریق ترانـس فورامینال اپیدورال اسـتروئید و پالس رادیو فرکونسـی در میزان کاهش درد بیمـاران مبتـا به کمردرد میباشـد.
روش اجرا
جامعـه پژوهـش ایـن طـرح را بیمـاران مبتا بـه کمـردرد مزمن رادیکولـر مراجعـه کننـده بـه درمانـگاه درد بیمارسـتان حضـرت رسـول در سـالهای نـود و دو – نـود وسـه تشـکیل دادنـد. نمونهگیریبه روش نمونهگیری آسان )Convenient Sampling( انجام شد.
بــر اســاس مطالعــات مشــابه بــر مبنــای 05/0=α و 8/0= β ، )d=µ1-µ2=1.2( طب ق فرم ول زی ر حج م نمون ه در ح دود بیس ت و ی ک نف ر در ه ر گ روه ب رآورد ش د.

d=µ1-µ2=1.2 α= 0.05 , β= 0.8, n= 42 روش انتخـاب نمونههـا بصورت غیرتصادفی سـاده) Sequential( بـود، بدیـن ترتیب که کلیه افراد واجد شـرایط بـه ترتیب مراجعه ،تـا تکمیـل حجـم نمونـه مـورد نظـر انتخاب شـدند. سـپس کلیه افـراد بـه شـکل کاما تصادفـی با روش جـدول اعـداد تصادفی به دو گـروه بیسـت و یـک تایـی تزریق اپیـدورال اسـتروئید به روش ترانسـفورامینال و پالس رادیوفرکوئنسـی تقسیم شدند.
معیارهای پذیرش
بیمـاران بـا درد مـداوم بـا یـا بـدون دردهـای تیـر کشـنده به قسـمت فوقانـی پـا بـا طول مـدت بیـش از شـش ماه،
بیماران با سن بالاتر از هجده سال ،
بیماران در ریسک بیهوشی)ASA(یک و دو ،
تست لازک مساوی و بیش از پنجاه درجه ،
تاییـد تشـخیص درگیری ریشـه عصبی بصورت بیـرون زدگی دیسـک بیـن مهـرهای براسـاس معاینـات بالینـی و یافتههـای تصویـر بـرداری مگنتیـک رزونانـس و سـی تی اسـکن،
بیمارانـی کـه کنتراندیکاسـیون جراحـی کمـری دارنـد و نیـز بیمارانـی کـه نیـاز اورژانسـی بـه جراحـی ندارند ،7- آگاهی و رضایت کامل بیمار مبنی بر شرکت در طرح
معیارهای عدم پذیرش
بیمـاران با سـابقه درمان رادیوفرکوئنسـی، و بیماران با سـابقه جراحـی کمری
اختالات انعقادی،
حساسـیت به ماده کنتراسـت یـا کورتیکواسـتروئید یا محلول بیحسـی موضعی،4- بدخیمی،
مشکات روانپزشکی و عدم همکاری بیمار،
مشکات گفتاری،
بارداری ،
عفونتهـای موضعـی پوسـت در ناحیـه عمـل، وجـود تومـر یـا عفونـت در سـتون فقـرات9- دفورمیتی ستون فقرات،
سابقه تزریق اپیدورال استروئید در شش ماه اخیر،
سابقه سوء مصرف اپیوئید ،
وجود سابقه نقایص نورولوژیک ،
ایـن مطالعه به روش کارآزمایی بالینی یک سـوکور تصادفی شـده انجـام شـد، از بیـن بیمـاران مبتـا بـه کمـردرد مزمـن رادیکولر مراجعـه کننـده بـه بیمارسـتان حضـرت رسـول در سـالهای نود و دو – نـود و سـه، چهـل و دو نفـر بـه روش غیرتصادفـی سـاده )Sequential( انتخـاب شـدند، بدیـن ترتیـب کـه کلیـه افـراد مراجعـه کننـده تـا تکمیـل حجـم نمونه مـورد نظر به شـرط دارا بـودن معیارهـای پذیـرش انتخاب شـدند. به بیماران ذکر شـد که در یـک طـرح تحقیقاتـی شـرکت دارنـد و بـه ایـن جهـت از آنان رضایتنامـه دریافـت شـد. و بـا در نظـر گرفتـن معیارهـای ورود و خـروج مطالعـه بیمـاران انتخاب شـدند .
بـرای کلیه بیمـاران در اتاق عمـل با روش اندازهگیری فشـارخون به روش غیرتهاجمی و پالس اک سـیمتر فشـارخون و تعداد ضربان قلـب مشـخص و ثبـت شـد. بیماران بـه شـکل کامـا تصادفی با روش جـدول اعـداد تصادفـی بـه دو گـروه بیسـت و یـک تایـی تزریق اپیدورال اسـتروئید و پالس رادیوفرکوئنسـی تقسـیم شدند.
گروه شـاهد: تزریق اپیدورال اسـتروئید به روش ترانسفورامینال تحـت گایـد فلوروسـکوپی در سـطح پاتولـوژی و سـطح مناسـب درماتـوم بـرای تزریـق کـه توسـط ناحیـه درد بیمـار و یافتههای ام آر آی تعییـن میشـود، انجـام شـد. در مـوارد دو طرفـه بلـوک در سـمتی کـه بیمـار شـدت درد بیشـتری داشـت انجـام گردید ،اگـر درد در دو طـرف شـدید بـود بلـوک دو طرفـه انجام شـد، در
۱۵
مواردیکـه عائـم بالینی بـا عائم رادیولوژیکی منطبـق نبود بلوکبـر اسـاس عائـم بالینـی انجـام شـد، در صـورت نیاز از سدیشـنمناسـب بـا یک میلی گرم میـدازولام یا پنجـاه میکروگرم فنتانیل بـر اسـاس شـرایط بیمار اسـتفاده شـد. پـس از ضدعفونـی کردن سـطح پوسـت بـا بتادیـن، بـا اسـتفاده از تزریـق لیدوکاییـن نیم تـا یـک درصـد در سـاب کوتانئـوس بیحسـی موضعـی ایجـاد میشـود. پـس از تاییـد کارگـذاری صحیـح سـوزن تحـت نمـای فلوروسـکوپی در سـطح پاتولـوژی دیسـک، تزریـق اپیـدورال بـه روش ترانسـفورامینال با سـوزن blunt و curve شـماره بیست به طـول ده سـانتیمتر انجـام گردید. برای راحت وارد شـدن سـوزن blunt سـطح پوسـت را با آنژیوکت طوسـی برش داده و مسـیر را بـاز میکنیـم. محـل کارگـذاری سـوزن بـا نمـای قدامـی- خلفی و لتـرال تحـت گایـد فلوروسـکوپی تایید گردیـد. در نمـای لترال سـوزن زیـر پدیکل در سـمت ونتـرال فورامـن بین مهـرهای و در نمـای قدامـی- خلفـی سـوزن دقیقـا زیـر قسـمت میانـی پدیکل مربوطه قرار داده شـد. در سـطح اولین مهره سـاکرال سوزن تحت گایـد فلوروسـکوپی بـه جلـو رانـده میشـود. در هر سـطح یک تا دو میلـی لیتـر کنتراسـت تزریـق میشـود و نتایـج اپیدروگـرام و پاسـخ درد ثبت میشـود. در صـورت عدم جریان ماده کنتراسـت در ریشـه مربوطه و سـطح فضای دیسک سـوزن تغییر جهت داده میشـود. اگـر زمـان تزریـق ماده حاجب بیمار درد شـدید داشـت بایـد از ادامـه تزریق خودداری کرد و محل سـوزن را بررسـی کرد .پـس از جریـان ماده کنتراسـت بـه ناحیه هـدف تزریـق اپیدورال اسـتروئید بـا مخلـوط بوپیواکایین بیسـت و پنج صـدم درصد، دو میلـی لیتـر آب مقطر و تریامسـینولون با دوز چهـل میلی گرم در میلـی لیتـر )حجـم کل چهار میلـی لیتر( انجـام گردیـد.در موارد تزریق در بیشـتر از یک سـطح، دوز تریامسـینولون نصف شـده و بیسـت میلـی گـرم تزریق میشـود. بعـد از انجـام بلـوک بیمار به ریـکاوری منتقـل میشـود و سـی دقیقه تحـت نظر میمانـد، اگر بلـوک حرکتـی ایجاد شـده باشـد این زمان بیشـتر میشـود .
گـروه مـورد )پالـس رادیوفرکوئنسـی:( بـرای انجـام پالس رادیوفرکوئنسـی در ایـن بیمـاران از سدیشـن اسـتفاده نمیشـود تـا امـکان ارتبـاط بـا بیمـار حفـظ شـود. پالـس رادیوفرکوئنسـی در سـگمانهایی کـه تحـت بلـوک تشـخیصی قـرار گرفتـه بودند انجـام شـد. بلـوک تشـخیصی در نقطـه هدف و بـا اپـروچ ترانسفورامینـال بـا مخلـوط بوپیواکایین بیسـت و پنج صـدم درصد، دومیلـی لیتـر آب مقطر و تریامسـینولون با دوز چهـل میلی گرم درمیلـی لیتـر )حجم کل چهـار میلیلیتـر( انجام گردیـد. در تزریق در بیشـتر از یک سـطح دوز تریامسـینولون نصف شـده و بیسـت میلیگـرم تزریـق گردیـد. بعـد از انجـام بلـوک تشـخیصی و در همان جلسـه پالـس رادیوفرکوئنسـی انجام شـد.
پالس رادیوفرکوئنسـی با کانولای 22G SMK C10 )نام دستگاه:
Emdad teb :شـرکت ،Universal RF system URF-3AP بـا اسـتفاده از تکنیـک وان کلیـف و همکارانـش )Asia-canada
186 انجـام میشـود. نـوک الکتـرود دو میلیمتـر در جهت عصب در زاویـه بیـن خار ارتیکـولار فوقانی و ترانسـورس قـرار میگیرد .کانـولا تحـت فلوروسـکوپی بـه دقـت تـا نقطـه هـدف جلـو رانده میشـود. بـرای اطمینـان از نزدیک بـودن نوک الکتـرود به عصب در رشـتههای حسـی تحریـک بـا فرکانـس پنجـاه هرتـز و در رشـتههای حرکتـی تحریک بـا فرکانـس دو هرتز انجام میشـود .در صـورت لـزوم پوزیشـن کانـولا تـا جایـی کـه آسـتانه تحریک کمتـر از نیـم ولتـاژ باشـد، تنظیـم میشـود. در مـوارد مقاومـت بیـش از پانصـد اهـم، یک سـی سـی نرمال سـالین توسـط کانولا تزریق میشـود. سـپس ایمپالـس رادیوفرکوئنسـی اجرا میشـود امـواج پالـس رادیوفرکوئنسـی بـا فرکانـس پانصـد کیلوهرتـز و با ولتـاژ پاییـن “چهـل و پنـج ولـت” داده میشـود کـه هـر پالـس بیسـت میلیثانیـه طـول میکشـد بـا دمـای چهـل و دو درجه به مـدت صـد و بیسـت ثانیه در دو سـیکل.
در پالـس رادیوفرکوئنسـی طـی قطـع کوتـاه امـواج، انـرژی رادیوفرکوئنسـی بـه عصب منتقل میشـود. اگر دمـای نوک پروب بیـش از چهـل و دو درجـه سـانتیگراد باشـد در پایان پروسـیجر ولتـاژ کاهـش مییابـد. سـپس کلیه بیمـاران پس از پروسـیجر به ریـکاوری منتقـل میشـوند و در صـورت عدم وجود عوارض سـی دقیقـه تحـت نظـر میماننـد. در صورت وجـود عوارض ایـن زمان بیشـتر میشود.
میـزان درد قبـل از درمـان، بیسـت و چهـار سـاعت، یـک هفتـه ،یکمـاه، و سـه مـاه پـس از درمـان بـا) )visual analog scaleVAS: 0)= بـی دردی ،1-3 درد خفیـف ،4-7 درد متوسـط و 8-10 درد شـدید( سـنجیده میشـود. همچنیـن OswestryDisability Index )ODI( نیـز در زمانهـای مذکـور سـنجیده میشـود و ناتوانـی بـا ده ایتـم ODI اندازهگیـری میشـود. کـه هـر ایتـم از صفـر تـا پنـج نمـره دهـی میشـود کـه نمـره بالاتـر ناتوانی بیشـتری را نشـان میدهد .187 در مـدت پیگیری درمان دیگـری بـرای بهبـود درد انجـام نمیشـود و در صورتـی که نمره درد بیشـتر از چهـار باشـد از داروی ضدالتهـاب غیراسـتروئیدی ملوکسـیکام بـا دوز روزانـه هفـت و نیـم میلـی گـرم و یـا پانـزده میلیگـرم بـر اسـاس شـرایط بیمـار و شـدت درد در هـر گـروه اسـتفاده میشـود. در صـورت بـروز عارضه، نـوع عارضـه نیز ثبت میشـود. عـوارض نورولوژیـک ماننـد سـردرد وضعیتـی، ضعـف حرکتـی، پاراپلـژی، پارسـتزی، دردهـای جدیـد ایجاد شـده ثبت میگـردد. در ایـن طـرح بـه کاهـش میـزان درد، بیـش از پنجـاه درصـد طـی سـهماه پیگیـری موفقیـت درمـان اطـاق شـد. لازم بـه ذکـر اسـت در صـورت شکسـت درمان طی سـه مـاه پیگیری بیمـار از مطالعـه خـارج میشـود و تحـت درمـان دارویـی قـرار میگیـرد. ارزیابـی مـوارد فوق توسـط پرسـنل پرسـتاری آموزش دیـده کـه از نـوع گروهها بیاطاع میباشـد، انجام گردید. سـپس اطاعـات بدسـت آمـده کدگـذاری شـده و وارد نرمافـزار آمـاری SPSS V. 19شدند.
اطاع ات م ورد نی از ط رح ب ا اس تفاده از اطاع ات موج ود در پرونــده و اطاعــات حاصلــه از ارزیابــی بیمــاران در برگههــای اطاعات ی از پی ش آمـاده ش ده ثب ت ش دند. کلی ه اطاع ات کدگــذاری شــده، توســط برنامــه آمــاری SPSS V. 19.0 وارد حافظ ه رایان ه گردیدن د. ب ه جه ت تجزی ه و تحلی ل اطاع ات ،میانگی ن و انح راف معی ار دادهه ای کم ی نظیر س ن، وزن، نمره درد و ODI و فراوانــی داده کیفــی نظیــر جنــس، تســت لازک محاسـبه گردیدن د. مقایسـه میانگی ن متغیره ای کم ی بی ن
گروهها توس ط Mann Whitney test ،Paired t test،T testوRepeated measurement ANOVA و متغیرهای کیفی توسط کای دو صـورت پذیرفـت. لازم بـه ذکـر اسـت پراکندگـی نمونهها توسـط smirnove kolmograv بررسـی شـد. همچنین 05/0p> از نظـر آمـاری معنـی دار در نظر گرفته شـد.
* در این مطالعه هیچگونه هزینه اضافی به بیماران تحمیل نشـد و بیمـاران غیـر از هزینه درمان ملزم به پرداخـت هزینه اضافه نبودند و اصول و قوانین پزشـکی بیانیه هلسـینکی کاما رعایت شـد. فرم رضایـت آگاهانـه توسـط بیماران تکمیـل گردید. عـوارض احتمالی مربـوط بـه مطالعـه به طـور کامل بـرای بیمـار توضیح داده شـد و مطالعه به تایید کمیته اخاق دانشـگاله علوم پزشـکی ایران رسید.
این مطالعه هزینه مالی نداشت.
نتایج
۱7
در افـراد مورد بررسـی، بیسـت و یک نفر )پنجاه درصـد( در گروهپالـس رادیوفرکوئنسـی و بیسـت و یـک نفـر )پنجـاه درصـد( درگـروه تزریـق اپیدورال اسـتروئید بـه روش ترانسـفورامینال بودند.
مقایسـه اطاعـات دموگرافیـک بیـن دو گـروه در جـدول شـماره یـک آمده اسـت.
جدول شماره ۱: مقایسه متغیرهای دموگرافیک در دو گروه مورد
بررسی
P value TF PRF 0/643 48/3±16/2 50/3±11/9 سن )سال(
0/0001 9/3±11/7 16/5±9/02 زمان درد )ماه(
0/533 )%47/6( 10
)%52/4( 11 )%38/1( 8
)%61/9( 13 جنس:
مردزن
0/184 )%52/4( 11
)%38/1( 8
)%9/5( 2
)%(0 0 )%28/6( 6
)%33/3( 7 )%19( 4
)%19/1( 4 شغل :
آزاد
خانه دارکارمندبازنشسته
میزان موفقیت درمان در گروه پالس رادیوفرکوئنسـی صد در صد و در گروه ترانسـفورامینال پنج نفر )بیسـت و سـه و هشـت دهم درصد( بـود کـه از نظر آمـاری تفاوت معنیداری را بین دو گروه نشـان داد) 1000/0=p( )نمودار شـماره 1(.

نمودار شماره ۱: مقایسه فراوانی میزان موفقیت درمان بین دو گروه مورد بررسی) 1000/0=p(
تغییـرات نمـره درد قبـل از شـروع درمـان، بیسـت و چهار سـاعت، یک، چهـار و دوازده هفته پس از شـروع درمان در دو گروه مورد بررسـی در نمـودار شـماره دو آمـده اسـت کـه در گـروه پالـس رادیوفرکوئنسـی این تغییـرات در زمانهـای مختلف کاهـش معنیداری را نشـان داد
.)p=0/0001(

نمودار شماره 2: تغییرات نمره درد در زمانهای مختلف در دو گروه مورد بررسی) 1000/0=p(
۱۹
در افـراد مـورد بررسـی پنـج نفـر) 8/23درصـد( در گـروه پالـسرادیوفرکوئنسـی و هفـت نفـر) 3/33درصـد( در گـروه تزریـقاسـتروئید بـه روش ترانسـفورامینال سـیگار مصـرف میکردند که بیـن دو گـروه از نظـر آمـاری تفـاوت معنـیداری بدسـت نیامـد )594/0=p(.
در افـراد مـورد بررسـیدوازده نفـر) 1/57 درصـد( در گـروه پالس رادیوفرکوئنسـی و چهـار نفـر) 0/19درصـد( در گـروه تزریـق اسـتروئید بـه روش ترانسـفورامینال سـابقه ابتـا بـه بیمـاری زمینـهای داشـتند کـه بیـن دو گـروه از نظـر آمـاری تفـاوت معنـیداری بدسـت آمـد) 110/0=p(.
در افـراد مـورد بررسـی دوازده نفـر) 1/57 درصـد( در گـروه پالـس رادیوفرکوئنسـی و چهار نفر) 0/19درصد( در گروه تزریق اسـتروئید بـه روش ترانسـفورامینال سـابقه مصـرف دارو داشـتند کـه بین دو گـروه از نظـر آماری تفـاوت معنیداری بدسـت آمـد) 110/0=p(.
مقایسـه نتایـج مثبـت تسـت لازک در زمانهـای مختلـف پس از درمـان بیـن دو گـروه مورد بررسـی در جـدول زیرآمده اسـت.

نمودار شماره ۳: تغییرات ODI در زمانهای مختلف پس از درمان در دو گروه مورد بررسی) 790/0=p(
جدول ۳: مقایسه نتایج مثبت تست لازک در زمانهای مختلف پس از درمان بین دو گروه مورد بررسی
P value TF PRF
– )%100( 21 )%100( 21 قبل از شروع درمان
0/634 )%14/3( 3 )%9/5( 2 24 ساعت بعد
– )%14/3( 3 )%14/3( 3 ۱ هفته بعد
0/346 )%66/7( 14 )%52/4( 11 4 هفته بعد
0/469 )%71/4( 15 )%81/0( 17 ۱2 هفته بعد
در هیـچ یـک از افـراد مـورد بررسـی عارضه ماژور همچون امبولی ناشـی از اسـتروئید، تزریق داخل شـریانی، اسـیب وریـدی، ودورا پانکچر ،بلـوک حرکتـی، پارسـتزی دائمـی، و اسـیب عصبی گزارش نشـد. و نیـز از نظر عوارضـی مثل تهوع، پارسـتزی گذرا، درد سوزشـی در محل ،تفـاوت معنیداری بین دوگروه مشـاهده نشـد.
20
بحث
در مطالعـات مـروری سیسـتماتیک نشـان دادهانـد کـه تزریـق اپیـدورال اسـتروئید بـه روش ترانسـفورامینال موجـب بهبود درد رادیکولـر در کوتـاه مـدت میشـود)11-81(.
در مقاب ل اس تفاده گس ترده از پال س رادیوفرکوئنس ی نی ز در ان واع درده ای مزم ن ب دون ش واهد علم ی از ط رف محققی ن م ورد س وال ق رار گرفت ه اس ت. ل ذا ب ه تحقیق ات وس یعی در ای ن زمین ه نیـاز میباش د24)و52(.
در مطالعـه حاضـر، میـزان موفقیـت درمان طـی سـهماه در گروه پالـس رادیوفرکوئنسـی صـد درصـد بـود. تغییـرات نمـره درد در زمانهـای مختلـف مطالعـه در گـروه پالـس رادیوفرکوئنسـی کاهـش معنـیداری را نشـان داد و شـدت درد از میـزان شـدید قبـل از درمـان بـه خفیـف پـس از شـروع درمـان کاهش داشـت .تغییـرات ODI در زمانهـای مختلـف مطالعه در دو گـروه تفاوت معنـیداری را نشـان نـداد. اما چهـار و دوازده هفته پس از شـروع درمـان ODI در گـروه پالـس رادیوفرکوئنسـی نسـبت بـه تزریق اپیدورال اسـتروئید بـه روش ترانسـفورامینال کاهـش معنیداری را نشـان داد. ایـن یافتـه بدسـت آمـده در مطالعـه حاضر بـا دیگر مطالعـات همخوانـی داشـت. در برخـی از مطالعـات مشـاهدهای اثـر پالـس رادیـو فرکوئنسـی گانگلیـون ریشـه خلفـی در بهبـود دردهـای رادیکولـر نشـان داده شـده اسـت. ابجـون و همکارانـش اسـتفاده از پالـس رادیو فرکوئنسـی گانگلیون ریشـه خلفـی را در پنجـاه و چهـار بیمـار مبتـا بـه کمـردرد مزمـن رادیکولر نشـان دادهانـد و گـزارش کردنـد کـه پـس از شـصت روز میـزان درد در تمـام بیمـاران بـا تنگـی کانـال نخاعـی و هرنـی دیسـک کاهش معنـیداری را نشـان داد اما در بیماران با سـندرم شکسـت بعد از جراحـی)FBSS( میـزان درد کاهـش نداشـت)62(.
تیکسـریا و همکارانش نیز نشـان دادند که در یازده نفر از سـیزده بیمـار مبتـا بـه کمـر درد مزمـن پالـس رادیـو فرکوئنسـی طـییـازده تا بیسـت و سـه ماه موجـب بهبود درد شـد)72(.
تسـو و همکارانـش نشـان دادنـد از چهـل ونـه بیمار، در بیسـت و هفـت نفـر طـی سـه مـاه و بیسـت نفر طـی یکسـال میـزان درد بیـش از پنجـاه درصـد کاهش داشـت)82(.
چـاوو و همکارانـش در مطالعه خـود بر صد و شـانزده بیمار مبتا بـه کمـردرد مزمـن گـزارش کردنـد کـه چهـل و چهـار درصد از بیمـاران طی سـه مـاه بیش از پنجـاه درصد کاهش درد داشـتند .در مطالعـه ایـن نویسـندگان بیسـت و دو نفـر نفـر از بیمـاران سـندرم شکسـت بعد از جراحـی)FBSS( بودند که در مقایسـه با مبتایان به هرنی دیسـک، با شکسـت درمان ارتباطی نداشـت)92(.
در یـک مطالعـه کارآزمایـی بالینـی ترایـال توسـط سـیموپلوس و همکارانـش نیـز نشـان دادنـد کـه طـی هشـت هفتـه پالـس رادیوفرکوئنسـی بـه تنهایـی در بیـش از پنجـاه درصـد بیمـاران موجب کاهش درد شـده اسـت و افزودن رادیوفرکوئنسـی مرسوم در ادامـه درمـان با پالس رادیوفرکوئنسـی در میـزان بهبودی درد تاثیـری نداشـت. در مقابـل در مطالعه نگـدا و همکارانش در چهل بیمـار بـا درد مزمـن رادیکولـر کمـری، موفقیـت اولیـه درمـان را در اسـتفاده از پالـس رادیوفرکوئنسـی و رادیوفرکوئنسـی مرسـوم گـزارش کردنـد کـه پروتـکل آنهـا مشـابه مطالعـه سـیمپلوس و همکارانـش بـود و نشـان دادند که تکرار درمـان موجب بهبود درد طـی چهارمـاه تاچهـار مـاه و نیـم میشـود ولـی نمیتـوان بهبود بالینـی را نتیجـه درمان یکی از این روشـها به تنهایی دانسـت)03(. در مطالعـه مـروری اسـتفاده از پالس رادیوفرکوئنسـی در دردهای مزمـن چاوو و همکارانش پس از بررسـی شـش مطالعه کارآزمایی بالینـی کـه فقط یکـی از آنها در دردهـای مزمـن رادیکولر کمری انجـام شـده بـود،)13( در مطالعـه وان زونـدرت و همکارانـش که از پالـس رادیوفرکوئنسـی در دردهای رادیکولر گردن اسـتفاده کرده بـود، در دو گـروه شـاهد و پالس رادیوفرکوئنسـی، گـزارش کردند کـه در هشـتاد و دو درصد بیمـاران درمان پالس رادیوفرکوئنسـی بـا موفقیـت همـراه بـوده اسـت )002(. در چنـد مطالعه مـوردی نیز بـا اسـتفاده از پریفـرال پالس رادیوفرکوئنسـی درمـان درد مفصل سـاکروایلیاک درد شـانه، درد اینگوئینـال، درد توراسـیک، درد مفصـل زانـو، نورالـژی اکسـیپیتال و نورومای دردنـاک با موفقیت انجام شد)23(.
بنظـر میرسـد، یکـی از علـل تفـاوت یافتههای بدسـت آمـده در مطالعـات مختلـف میتواند به دلیـل تفاوت در دامنـه مدت انجام پالـس رادیوفرکوئنسـی باشـد. بـا اینحـال در اکثر مطالعـات برای صـد و بیسـت ثانیـه انجـام میشـود ولـی در مطالعاتـی بـه مدت چهـار تـا پنـج دقیقـه نیـز انجام شـده اسـت. در برخـی مطالعات نیز در پایان درمان پالس رادیوفرکوئنسـی از اسـتروئیدها اسـتفاده شـده اسـت کـه بـه تنهایـی درمانـی موثر اسـت. که موجـب بروز نتایـج درمانـی متفـاوت در مطالعات مختلف شـده اسـت33)و43(.
پالـس رادیوفرکوئنسـی نسـبت بـه رادیوفرکوئنسـی حرارتـی- انعقـادی )نـوع مرسـوم( در کنتـرل دردهـای مزمـن جایگزیـن غیرمخـرب و ایمنـی اسـت. بـا اینحـال تاکنـون مکانیسـم دقیـق آن شـناخته نشـده اسـت امـا یکـی از فرضیههـای احتمالـی کـه قویـا بـرای آن مطرح میباشـد، مختل کردن برگشـتپذیر میدان الکتریکـی و اختـال در انتقـال ایمپالسـهای عبـوری از فیبرهای بدون غشـاء میلین اسـت. پالس رادیوفرکوئنسـی بـا مهار تحریک پاسـخ فیبرهـای عصبـی نـوع C از پدیـدهای ماننـد دپرسـیون درازمـدت اسـتفاده میکنـد. حفظ دمـای نوک الکتـرود در چهل و دو درجـه سـانتیگراد میتوانـد موجـب اتـاف گرمـا، اجتنـاب از عـوارض ناشـی از آسـیب حرارتـی و کاهـش عـوارض پـس از پروسـیجر پالـس رادیوفرکوئنسـی شـود )33-43(.
بـا توجـه بـه یافتههـای بدسـت آمـده در مطالعـه حاضـر بنظـر

میرسـد، پالـس رادیوفرکوئنسـی روشـی ایمـن و قابـل قبـول میباشـد و موجـب بهبود میـزان درد، برگشـت عملکـرد فیزیکیبیمـار و فراهـم نمـودن آنالـژزی در مـدت طولانیتـری میشـود.
مـا بـا انتخاب مناسـب بیمـاران و نوع دردی که بیشـترین پاسـخ بـه درمـان بـا پالـس رادیوفرکوئنسـی را میدهـد، ممکـن اسـت مجبـور بـه قضاوتهـای فـردی در مـورد کاربـرد بالینـی پالـس رادیوفرکوئنسـی شـویم. لـذا بـه متخصصیـن بیهوشـی و درد پیشـنهاد میگـردد در درمـان درد مزمن کمری اسـتفاده از پالس رادیوفرکوئنسـی را در نظـر داشـته باشـند .
از آنجایـی کـه هنـوز سـئوالات و ابهامـات زیـادی در مـورد پالس رادیوفرکوئنسـی مطرح میباشـد، پیشـنهاد میگردد در مطالعات آتـی، ایـن مطالعـه با حجم نمونه بیشـتر و با در نظـر گرفتن گروه پاسـبو در بیمـاران مبتـا بـه کمـردرد مزمـن و مـدت پیگیـری یکسـاله بررسـی شـود. عوارض در مطالعات با حجم نمونه بیشـتر ارزیابـی شـود، همچنیـن پیشـنهاد میشـود انجـام پالـس رادیـو فرکوئنسـی در دیگـر دردهـای مزمـن نیز مطالعه شـود.
S, Hayek SM, et al. Comprehensive review of therapeutic interventions in managing chronic spinal pain. Pain Physician 2009; 12(4):E123-E198.
Parr AT, Diwan S, Abdi S. Lumbar interlaminar epidural injections in managing chronic low back and lower extremity pain: A systematic review. Pain Physician 2009; 12:163-188.
Conn A, Buenaventura R, Datta S, Abdi S, Diwan S. Systematic review of caudal epidural injections in the management of chronic low back pain. Pain Physician 2009; 12:109-135.
Buenaventura RM, Datta S, Abdi S, Smith HS. Systematic review of therapeutic lumbar transforaminal epidural steroid injections. Pain Physician 2009; 12:233-251.
Geurts JW, van Wijk RM, Wynne HJ, et al. Radiofrequency lesioning of dorsal root ganglia for chronic lumbosacral radicular pain: a randomised, double-blind,controlled trial. Lancet. 2003;361:21–26.
Sluijter ME, Cosman E, Rittman I. The effects of pulsed radiofrequency field applied to the dorsal root ganglion- a preliminary report. Pain Clin. 1998;11:109–117.
Hamann W, Abou-Sherif S, Thompson S, Hall S. Pulsed radiofrequency applied to dorsal root ganglia causes a selective increase in ATF3 in small neurons. Eur J Pain 2006;10:171–6
Cahana A, Van Zundert J, Macrea L, van Kleef M, Sluijter M.Pulsed radiofrequency: current clinical and biological literature available. Pain Med 2006;7:411–23
Abejón D, Reig E. Is pulsed radiofrequency a neuromodulation technique? Neuromodulation. .3–1:6;3002
Imani F. Using Pulsed Radiofrequency for Chronic
Pain. Anesth Pain Med. 2012 Winter; 1(3): 155– .651
22
References
Manchikanti L, Boswell MV, Singh V, Benyamin RM, et al. Comprehensive evidence-based guidelines for interventional techniques in the management of chronic spinal pain. Pain Physician 2009; 12:699-802.
Freburger JK, Holmes GM, Agans RP, Jackman AM, Darter JD, Wallace AS, Castel LD, Kalsbeek WD, Carey TS. The rising prevalence of chronic low back pain. Arch Intern Med 2009; 169:251258.
Bressler HB, Keyes WJ, Rochon PA, Badley E. The prevalence of low back pain in the elderly. A systematic review of the literature. Spine )Phila Pa 1976) 1999; 24:1813-1819.
Ivanova JI, Birnbaum HG, Schiller M, Kantor E, Johnstone BM, Swindle RW. Real-world practice patterns, healthcare utilization, and costs in patients with low back pain: The long road to guidelineconcordant care. Spine J 2011; 11:622-632.
Manchikanti L, Hirsch JA. Medicare physician payment rules for 2011: A primer for the neurointerventionalist. AJNR Am J Neuroradiol 2011; 32:E101-E104
Rosenberg SK, Grabinsky A, Kooser C, Boswell MV. Effectiveness of transforaminal epidural steroid injections in low back pain: A one-year experience. Pain Physician 2002;5(3):266–70.
Ciocon JO, Galindo-Ciocon D, Amaranath L, Galindo D. Caudal epidural blocks for elderly patients with lumbar canal stenosis. J Am Geriatr Soc 1994; 42(6):593–6.
Botwin KP, Gruber RD, Bouchlas CG, et al. Fluoroscopically guided lumbar transforaminal epidural steroid injection in degenerative lumbar stenosis: An outcome study. Am J Phys Med Rehabil 2002; 81(12):898–905.
Manchikanti L, Boswell MV, Datta S, Fellows B, Abdi S, Singh V, Benyamin RM, Falco FJ, Helm
Chao SC, Lee HT, Kao TH, et al. Percutaneous pulsed radiofrequency in the treatment of cervical and lumbar radicular pain. Surg Neurol. 2008;70:59–65.
Simopoulos TT, Kraemer J, Nagda JV, Aner M, Bajwa ZH. Response to pulsed and continuous radiofrequency lesioning of the dorsal root ganglion and segmental nerves in patients with chronic lumbar radicular pain. Pain Physician. 2008;11:137–144.
Chua NH, Vissers KC, Sluijter ME. Pulsed radiofrequency treatment in interventional pain management: mechanisms and potential indications
– a review. Acta Neurochir (Wien). 2011;153:763– 771.
Van Zundert J, Patijn J, Kessels A, Lamé I, van Suijlekom H, van Kleef M. Pulsed radiofrequency adjacent to the cervical dorsal root ganglion in chronic cervical radicular pain: a double blind sham controlled randomized clinical trial. Pain. 2007;127:173–182.
Vallejo R, Benyamin RM, Kramer J, Stanton G, Joseph NJ. Pulsed radiofrequency denervation for the treatment of sacroiliac joint syndrome. Pain Med. 2006;7:429–434.
Cahana A, Van Zundert J, Macrea L, van Kleef M, Sluijter M. Pulsed radiofrequency: current clinical and biological literature available. Pain Med.
.324–114:7;6002

Imani F, Gharaei H, Rezvani M. Pulsed Radiofrequency of Lumbar Dorsal Root Ganglion for Chronic Post amputation Phantom Pain.
Quraishi NA. Transforaminal injection of corticosteroids for lumbar radiculopathy: systematic review and meta-analysis. Eur Spine J. 2012 Feb;21(2):214-9.
Pevzner E, David R, Leitner Y, Pekarsky I, Folman Y, Gepstein R. Pulsed radiofrequency treatment of severe radicular pain. Harefuah. 2005 Mar;144(3):178-80, 231.
Shabat S, Pevsner Y, Folman Y, Gepstein R. Pulsed radiofrequency in the treatment of patients with chronic neuropathic spinal pain. Minim Invasive Neurosurg. 2006 Jun;49(3):147-9.
Quraishi NA. Transforaminal injection of corticosteroids for lumbar radiculopathy: systematic review and meta-analysis. Eur Spine J. 2012 Feb;21(2):214-9.
Kvarstein G. Pulsed radiofrequency – time for a clinical pause and more science. Scandinavian Journal of Pain. 2012;3:124–126
Cohen SP, Van Zundert J. Pulsed radiofrequency: rebel without cause. Reg Anesth Pain Med. 2010;35:8–10.
Abejón D, Garcia-del-Valle S, Fuentes ML, Gómez-Arnau JI, Reig E, van Zundert J. Pulsed radiofrequency in lumbar radicular pain: clinical effects in various etiological groups. Pain Pract. .62–12:7;7002
Teixeira A, Grandinson M, Sluijter ME. Pulsed radiofrequency for radicular pain due to a herniated intervertebral disc – an initial report. Pain Pract. .511–111:5;5002
Tsou HK, Chao SC, Wang CJ, et al. Percutaneous pulsed radiofrequency applied to the L-2 dorsal root ganglion for treatment of chronic low-back pain: 3-year experience. J Neurosurg Spine. 2010;12:
190–196
comparison between transforaminal epidural stroid injection and pulse radiofrequency in pain control of radicular low back pain
Farnad Imani1, saeidreza Entezari2, Poopak Rahim Zadeh3, Hamidreza Feiz4, Mahzad saeidifard5
professor, Iran University of Medical Sciences, Pain Research Center.
Assisstant Prof Iran University of Medical Sciences, Rasool E Akram Hospital.
Assisstant Prof Iran University of Medical Sciences, Rasool E Akram Hospital. 4. Assisstant Prof Iran University of Medical Sciences, Rasool E Akram Hospital.
5. Resident Iran University of Medical Sciences, Rasool E Akram Hospital.
AbsTRAcT

Aim and background: Pulse radiofrequency (PRF) is a pain treatment modality, and is used for various painful states in clinical practice. To compare Transforaminal epidural injection of steroid with PRF in the pain in patients with low back radicular pain.
00Spring 2017, Vol 7, NO 3
24



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید