دانشیار مدیریت فناوری اطلاعات، دانشکده مدیریت دانشگاه تهران، تهران، ایران
استاد مهندسی صنایع، دانشگاه علم و صنعت، تهران، ایران
استادیار گروه آموزشی علم اطلاعات و دانششناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

تاریخ دریافت مقاله: 24/11/1395 تاریخ پذیرش نهایی مقاله: 24/03/1396 نویسنده مسئول مقاله: احمد خلیلی جعفرآباد E-mail: ahmad.khalili@ut.ac.ir
تابستانمقدمه
امروزه جهان به دلیل محدودیت رشد ناشی از تمرکز بر استراتژی هـای مبتنـی بـر نیـروی کـار وسرمایه، به دنبال حرکت به سمت اقتصاد دانش بنیان و ایجاد مزیت رقـابتی بـا اتکـا بـه دانـش واطلاعات است. در این اقتصاد، دانش و تکنولوژی مؤلفـه هـای اصـلی پیشـرفت در نظـر گرفتـهمی شوند (لی، 2008). به همین منظور، شرکت ها و مؤسسه ها به دنبال کشـف حـوزه هـای علمـینوین و شناسایی حوزه های تحقیقاتی نوظهور هستند. به دلیل رقابـت کمتـر و امکـان اسـتفاده ازموقعیت که در نتیجه کم بودن تعداد رقبا و به بلوغ نرسیدن صنعت است، شناخت این حوزهها یک فرصت محسوب می شود (کازنس و دیگران، 2010). با توجه به اینکه از یک سـو تحلیـل داده وعلوم مرتبط با آن در حال تبدیلشدن به یکی از استراتژیهای اصلی تمام صنایع است و از سوی دیگر، ایجاد مزیت رقابتی به واسطه فناوری اطلاعات هزینه بسیار کمتـری دارد، نیـاز اسـت روی این بخش سرمایه گذاری جدی انجام شود. یکی از موضوعات مهم در این حـوزه، بحـث کیفیـتداده هاست؛ چراکه داده خوب و بـا کیفیـت، مبنـای رسـیدن بـه نتـایج مطلـوب از سیسـتم هـایاطلاعاتی است. به بیانی می توان گفت سیستم اطلاعاتی همراه با داده بیکیفیت، هر چند طراحی و پیاده سازی مناسبی داشته باشد، نمی تواند تصمیم گیران و کاربران سیستم های اطلاعـاتی را بـهنتایج مطلوب مد نظر برساند. بنابراین، تمرکز بر موضوع کیفیت داده در سیسـتم هـای اطلاعـاتیامری اجتناب ناپذیر است. از دید حوزه های تحقیقاتی، کیفیت داده بهعنوان موضوع میان رشـته ای بین مدیریت، آمار و علوم کامپیوتر مطرح است (مسلا و دیگران، 2002) و به همین دلیل شناخت روندهای اصلی و تغییرات این حوزه اهمیت زیادی دارد.
پیش از ورود به مسائل مرتبط با شناخت حوزههای تحقیقاتی نوین، نیـاز اسـت سـازوکارهای تغییرات علمی و شیوه های تحول در علم کاوش شود. اندیشـمندان بسـیاری نظریـههـایی ارائـه
کرده اند که یکی از بهترین نظری هها را می توان نظریه کوهن دانست (کـوهن و هـاوکینز، 1963). نظریه کوهن یکی از نظریه های موجود در زمینه شیوه توسعه علم است. بر اساس نظریه کـوهن ، پیشرفت علم به وسیله ایده های انقلابی اتفاق می افتد که بهصورت ناگهـانی سـیمای یـک حـوزه علمی را تغییر میدهد. کوهن معتقد است که بسیاری از تغییرات از طریق توسعه های جزئی اتفاق می افتد، اما ایده هایی هستند که موجب چرخش ناگهانی و پویا در تمرکز علم مـی شـوند . کشـفDNA یا نظریه نسبیت انیشتین را می توان از بزرگترین مثال های این اتفاق دانست. البتـه بایـدتوجه داشت که این انقلاب ها منحصر به این چند نظریه نیست و در سـطوح مختلـف و در علـوم گوناگون می توان نمونه های مشابهی را جستوجو کرد (مدلاک براون، 2014). نکته دیگری کـهباید به آن توجه شود، تفاوت مفهوم پیش بینی و اکتشاف اسـت. در ایـن مقالـه پـیش از ورود بـه
بحث پیش بینی، ابتدا باید مختصری درباره حوزهای که در این پژوهش مطالعه می شـود، توضـیحداده شود. مسائل اکتشافی بیشتر رویکرد گذشته نگر دارند و به دنبال کشف یک پدیده یا یک مدل از میان مشاهدات یا داده های موجود هستند. برای نمونه، کشف یک الگو در میـان انبـوه داده هـابه منظور ارائه توضیحی درباره عملکرد یـک پدیـده، از جملـه ایـن روشهاسـت . امـا مـدل هـایپیش بینی به دنبال پیش بینی آینده رفتاری پدیده با توجه به وضعیت فعلی آن هستند که برای آنها نیز دو رویکرد کمی و کیفی وجود دارد (کاجیکاوا، یوشیکاوا، تاکدا و ماتسوشیما، 2008).
این پژوهش به دنبال ارائه مدلی بهمنظور کشف سازوکارهای تغییرات علمی در طول زمـان و مدل سازی با استفاده از داده های موجود در مقاله های چاپ شده است. به همین منظور با اسـتفادهاز اطلاعات کتاب شناختی مرتبط با مبحث کیفیت داده کـه ازWOS اسـتخراج شـده اسـت، بـه مدلسازی تغییرات علمی اقدام شده است.
پیشینه پژوهش
برای تبیین تغییرات در حوزه های علمی تـا کنـون مطالعـات زیـادی انجـام شـده کـه بیشـتر درخصوص ارائه مدل هایی برای اکتشاف حوزه هـای تحقیقـاتی و تکنولـوژی هـای نوظهـور اسـت. همان طور که در جدول 1 نیز مشخص شده است، بیشتر این دست از مقالات بر کشف حوزه های جدید و پیش بینی آنها تمرکز کرده اند. این نوع تحلیل با ارائه مدل های مبتنی بـر بیبلیـومتری درحوزه علم سنجی ظهور کرد. برای مثال میتوان به شاخص های پرایس که در سـال 1970 ارائـهشد (پرایس، 1970) اشاره کرد. نمونه دیگر، شاخص های عمومی مربـوط بـه درصـد م قـالات یـامنابع در یک بازه زمانی مشخص، میانگین یا میانه عمر است کـه بـه شـاخص هـای نیمـه عمـرشهرت دارند، یا شاخص فوریت که در سال 1972 ارائه شده است (گارفیلد، 1972). در ادامه ایـنروند، محققان به بررسی شبکه های علمی و ارجاعات پرداختند که آغاز ایـن رونـد نیـز مطالعـاتانجام شده در شبکه ارجاعات است (اسمال، 1977). پـس از ایـن مرحلـه، مطالعـات بسـیاری بـااستفاده از رویکردهای مختلف در این حوزه انجام گرفت که در جدول 1 به طور خلاصه بـه آنهـااشاره شده است. نکته مهم در مطالعات مندرج در جدول 1، این است کـه در خصـوص تغییـراتحوزه های علمی مطالعات کمی انجام شده است. شناسایی تولد، رشد، ادغام یا مـرگ یـک حـوزه علمی از این جهت حائز اهمیت است که امکـان شـناخت چرخـه عمـر یـک حـوزه و همچنـینپیش بینی رفتار یک حوزه علمی را برای تحلیـل گـران فـراهم مـی آورد. همچنـین ایـن موضـوعمی تواند به شناخت بهتر چرخه های علمی منجر شود. به همین منظور این مقالـه بـه دنبـال ارائـه مدلی به منظور نشان دادن سازوکارهای تغییرات علمی است که از مدل پیشـنهادی بـرای تعیـینتغییرات حوزه کیفیت داده استفاده می کند.
تابستانجدول 1. مرور ادبیات بررسی تغییرات علمی
منبع نوع تحلیل موضوع و نوآوری
اسمال، بویاک و کلاوان
(2014) تحلیل خوشههای شبکه ارجاعات ارائه روشی مبتنی بر مفهوم »نخ علم« برای تعیین حوزه های نوظهور در اطلاعات با حجم بالا
بویاک، کلاوان، اسمال و اونگار (2014) تحلیل خوشههای شبکه ارجاعات ارائه مدلی برای بررسی ظهور حوزه های تحقیقاتی و مـدل دیگـر بـرای تعیین سازوکار تغییر خوشهها از طریق ادغام و شکست
الکساندر، جیس، نیومن، پورتر و روزنر (2012) – تبیین مفهوم نوظهوری از دیـدگاه هـای مختلـف و سـطح بنـدی مفهـومنوظهوری در سیستم و زیرسیستمها
گو، وینگارت و بورنر
(2011) روند تعداد مقالات تبیـین سـازوکار ظهـور حـوزه تحقیقـاتی نوظهـور و ارائـه مـدلی بـرای نوظهوری
گازنس و دیگران (2010) – ارائه شاخص های رشد تکنولوژی بر اساس دیدگاههای مختلف
لی (2008) تحلیل شاخصهای شبکه ارائه مـدل تشـخیص حـوزه هـای تحقیقـاتی نوظهـور در بحـث امنیـتاطلاعات بر اساس ساختار شبکه
چن (2004) تحلیل روند دسته بندی انواع نکات کلیدی در شبکه و بررسی روند تغییرات زمانی
تو و سنگ (2012) – ارائه مدلی بر اساس مفهوم بدیع بودن تحقیقات و ارائه شاخص های بدیع بودن تحقیقات
وانگ، چنگ و لو (2014) تحلیل شبکه متون ارائه مدلی برای تحلیل حوزههای تحقیقاتی بر اساس شبکه پویای لغات

فرایند اجرایی پژوهش
برای دستیابی به هدف اصلی پژوهش مبنی بر ارائه مدلی به منظور کشف تغییـرات علمـی، رویـه نشان داده شده در شکل 1 طی شده است. همان طور که در شکل نیز مشخص است، این پژوهش دارای شش گام اساسی است که در ادامه به ترتیب هریک تشریح می شود.

داده

سازی

آماده

مدل

استخراج
مبنا

زمان

ارجاعات
علمی

مجامع

کشف
علمی

مجامع

اتصال
تغییرات

مدل

استخراج
علمی

تغییرات

تحلیل

داده

سازی

آماده

مدل

استخراج

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید


دیدگاهتان را بنویسید