تاریخ دریافت مقاله: 17/08/1395 تاریخ پذیرش نهایی مقاله: 13/12/1395 نویسنده مسئول مقاله: محمد ثابت مطلق
E-mail: msmotlagh@ut.ac.ir
مقدمه
در بازار رقابتی امروز، سازمان ها برای بقای خود به رقابت شدید با سازمانهای دیگـر نیـاز دارنـد.
برای ایجاد و حفظ وضعیت رقابتی، شرکت ها باید بیشتر بـه مشـتریان نزدیـک شـوند و تحویـلمحصـولات و خـدمات در کوتـاه تـرین زمـان ممکـن انجـام شـود کـه ایـن امـر خـود مسـتلزمیکپارچه سازی فرایندهای کسب وکار سازمان است. سیستم برنامه ریـزی منـابع سـازمان (ERP)1 ابزار استراتژیکی ای است که به سـازمان کمـک مـی کنـد بـا یکپارچـه کـردن تمـام فراینـدهای کسب وکار و بهینه سازی منابع موجود، توان رقابتی خود را افزایش دهد. سیستم برنامهریزی منابع سازمان، در واقع فرایندهای کسب وکـار سـازمان و فنـاوری اطلاعـاتی سـازمانی را در سیسـتمی یکپارچه ترکیب می کند (ال مشاری، 2002).
ظرفیت سیستمهای برنامه ریـزی منـابع سـازمان در یکپارچـهکـردن فراینـدهای سـازمان واطلاعات حوزههای عملکردی مختلف از طریـق پایگـاه داده متمرکـز ، موجـب شـده اسـت کـهصاحب نظران، این سیستمها را پیش نیازی بـرای موفقیـت در قـرن بیسـت ویـک معرفـی کننـد.
ارائه دهندگان سیستمهای برنامه ریزی منابع سازمان ادعا میکنند که محصول آنها بارها امتحـانو آزمایش شده و پس از تجربه های فراوان به وجود آمده است و این مسئله به آنها توانایی می دهد که راه حل های فوق العاده ای را برای بخشهای مختلف صنعت و خدمات ارائه کنند. این واقعیـتدر بسیاری از سازمانها ملموس است، اما از طرف دیگر تجربه برخی سازمانها نشان می دهد که انتخاب و پیاده سازی نامناسب این سیستم، نه تنها کمکی به بهبود وضـعیت رقـابتی آنهـا نکـرده، بلکه باعث بروز خسارتهای جبران ناپذیری برای آنها شده است. بنابراین وجود الگوریتم و روشی که بتواند به سازمانها در ارزیابی و انتخاب مناسب سیستمهای برنامه ریزی منابع سازمان کمـککند، برای موفقیت سازمانها لازم و ضروری است.
با توجه به این مسئله در این پژوهش، محققان به دنبال ارائه نـوعی چـارچوب تلفیقـی بـرایارزیابی و انتخاب مناسب سیستم های برنامه ریزی منابع سازمان هستند. بنابراین ابتـدا بـا بررسـیادبیات پژوهش و مطالعات صورت گرفته در این حوزه و همچنین ویژگی سـازمان مـورد مطالعـه، معیارهای مناسب شناسایی و جمع آوری شدند، سپس با استفاده از ترکیب روشهای تصمیم گیری چندشاخصه با مجموعه تئوری راف و تئوری خاکستری، به ارزیابی و انتخاب مناسبترین سیستم اقدام شده است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1. Enterprise Resource Planning (ERP)
پیشینه پژوهش
با وجود اینکه سالها از ارائه و به کارگیری سیستمهای برنامهریـزی منـابع سـازمان مـی گـذرد وشرکتهای مختلفی به طراحی و پیاده سازی آن اقدام کرده انـد و هـر روز نیـز از توجـه بیشـتریبرخوردار میشوند، هنوز در برخی موارد پیاده سازی آن با شکست مواجه مـی شـود و هزینـه هـایسنگینی را به سازمان تحمیل میکند (چانگ، 2007) که علت اصلی این ناکـامی هـا ، انتخـاب و پیاده سازی نامناسب سیستم است. به همین منظور در سالهـای اخیـر مطالعـات متعـددی بـرایکمک به فرایند ارزیابی و انتخاب مناسب این سیستمها انجام شده است. هر یک از این مطالعات با توجه به سازمان و محیط مطالعه، شاخصها و روشهای ارزیابی گوناگونی را برای این منظـورشناسایی کرده اند. در این بخش سعی میشود به برخی از تازهترین مطالعات انجـام شـده در ایـنحوزه پرداخته شود. در مطالعهای، پژوهشگران برای انتخاب مناسب سیسـتم برنامـه ریـزی منـابعسازمان، نوعی مدل فرایند سلسله مراتبی فازی ارائه کردند. نتایج این پژوهش نشان داد در هر دو سازمان مطالعهشده، معیار هزینه مهمترین معیار است. همچنین تفاوتهایی میان وزن معیارها در سازمانهای مطالعه شده وجود داشت (وی، چین و وانگ، 2005).
لین و چان (2007) نیز در مطالعه خود با استفاده از روش فرایند تحلیل سلسلهمراتبی فازی به ارزیابی و انتخاب سیستم برنامه ریزی منابع سـازمان پرداختنـد. در مطالعـه ای کـه تاموسـیونینه ومارسینکویک در زمینه انتخاب بهترین سیستم برنامه ریزی منابع سازمان انجام دادند، پـنج معیـارهزینه کل، پیاده سازی، کاربری، قابلیت اطمینان و کارکرد، به عنـوان معیارهـای اصـلی پـژوهش برای انتخاب سه گزینه مورد بررسی شناسایی شدند (تاموسیونینه و مارسینکویک، 2013). باسـو ، اوپادیا، داس و دان (2012) مطالعهای را برای شناسایی عواملی که اجرای سیسـتم برنامـهریـزیمنابع سازمان را تحت تأثیر قرار میدهند، انجام دادند. در این پژوهش بر اسـاس بررسـی ادبیـات
پژوهش و مطالعات انجام شده، 25 معیار شناسایی گردید که با استفاده از تجزیه و تحلیـل پـارتو، پنج معیار کلیدی استخراج شد. در نهایت نیز به کمک روش تاپسیس گزینهها ارزیـابی شـدند. در مطالعه دیگر، پژوهشگران تلاش کردند با استفاده از نیازهای مشتری و به کمـک فراینـد تحلیـلسلسله مراتبی، سیستم برنامهریزی منابع سازمان را سفارشی کنند (سادهمان و مایا، 2014). یینگ کولین و محمود (2014) نیز پژوهشی را به منظور توسعه یک سیستم تصمیم گیری بـرای اجـرایبرنامهریزی منابع سازمان در سازمانهای کوچک و متوسط انجام دادند. در این مطالعه یک مدل برنامهریزی غیرخطی جدید برای اجرای سیستم برنامهریزی منابع سازمان تحت محدودیتهـایزمان و بودجه توسعه داده شد. بهشتی، بلایلاکبروس، هندرسون دال و لورال جیمز (2014) نیز در دانشگاه رادفورد مطالعهای را برای انتخاب معیارهای حیاتی در پیـاده سـازی موفـق برنامـه ریـزیمنابع سازمان در شش شرکت تولیدی انجام دادند. در واقع هدف آنها شناسایی عوامل کلیـدی ای بود که در موفقیت سیستم برنامهریـزی منـابع سـازمان نقـش دارنـد و بـرای ایـن کـار از روش نیمه ساختاریافتهای برای تجزیه و تحلیل داده های جمع آوری شده استفاده کردند.
ثابت مطلق، صالحی صادقیانی، ایازی و عابدینی نـا ئینی (2015) در پژوهشـی بـا اسـتفاده ازمفهوم تئوری خاکستری و ترکیب آن با روش تاپسیس، بـه ارزیـابی و انتخـاب تـأمین کننـدگاناستراتژیک پرداختند. رامش، ویس واناتان و امبیکا (2016) از تحلیـل رابطـه خاکسـتری و روشتاپسیس و همچنین تئوری راف، برای ارزیابی و انـدازه گیـری پارامترهـای مطلـوب بـرش آلیـاژمنیزیوم استفاده کردند. چن و تسای (2016) نیز از چارچوب داده کاوی مبتنی بر تئوری مجموعـه راف برای بهبود تصمیمات انتخاب مکان رستوران بهره بردند. در این مطالعه آنها تئـوری راف را برای پیش بینی عملکرد فروشگاه با توجه به عوامل مکان یابی به کار بردند. در مطالعـه ای رویکـرد تصمیم گیری گروهی چند معیاره فازی برای انتخاب سیستم برنامه ریزی منابع سازمان بهکار رفته است. در این مطالعه از روش فرایند تحلیل سلسله مراتبـی فـازی بـرای تعیـین وزن معیارهـا و ازتاپسیس فازی برای انتخاب مناسبترین گزینه در محیط غیرقطعـی اسـتفاده شـده اسـت (افـه ، 2016). در مطالعه دیگری پژوهشگران برای مسئله تجزیه و تحلیل شکست محصول در محـیط غیرقطعی، از مجموعه راف و تاپسیس فازی استفاده کردند (هی، وانگ، هه و اکسی، 2016).
محقر، مهرگان و رحمتی (2012) در پژوهشی بـا ترکیـب دو روش BSC و ANP توانسـتندبهترین بسـته نـرم افـزارERP را انتخـاب کننـد. نویسـندگان ابعـادBSC را بـرای طبقـه بنـدی شاخصهای پژوهش بهکار بردند. حنفیزاده، دادبین و براتی (2012) در پیمایشی به بررسی ابعـادپیاده سازی سیستم های برنامه ریزی منابع سازمان و مدیریت ارتباط بـا مشـتری پرداختنـد. نتـایجپیمایش نشان می دهد این شرکت ها با انگیزه هایی مانند افزایش بهره وری، افزایش نتایج تجاری، افزایش کیفیت اطلاعات، پاسخگویی بهتر به مشتری و کاهش موجودی، برای پیاده سـازی ایـنسیستم ها در سازمان خود اقدام کردند، ولی در عمل با مشکلاتی ما نند ناآشنایی و تعریف نادرست نیاز ها، یکپارچه سازی نکردن اطلاعات، مقاومت کارکنان، نامتناسب بـودن تکنولـوژی بـا سـاختارموجود و ایجاد هزینه های پیش بینی ناپذیر مواجه می شوند. در مطالعـ ه دیگـری عوامـل مـؤثر بـرانتخاب سیستمهای برنامه ریزی منابع سازمانی بررسی شده است. در ایـن مطالعـه بـا اسـتفاده ازتحلیل عاملی اکتشافی، هفت عامل اساسی برای انتخاب سیستم های برنامهریزی منابع سازمانی، شامل مشخصات عمومی، هزینه پیاده سازی، قیمت، فروشنده، قابلیت هـای کـارکردی نـرم افـزار،پیاده سازی و مدیریت پروژه و قابلیت کیفی نرم افزار شناسایی شد (بهبودی، رحمـانی یوشـانلویی،انصاری و کاظمی، 2012). در پژوهشی محققان به امکان سنجی پیادهسازی و اجرای سیستم های برنامهریزی منابع سازمان پرداختند. بر اساس نتایج این پژوهش، مـدل تحقیـق بـرازش مناسـبی داشت و جز شاخص انگیزش، بقیه متغیرها تببین کننده ERPبودنـد . از جملـه یافتـه هـا ی دیگـر اینکه به جز متغیرهای سرمایهگذاری، مهارتها و فرایندها، سایر متغیرها در شرایط نامناسبی قـرارداشتند (آقاجانی، صمدی و خان زاده ،2014).
حقیقت منفرد، خلج، محمـدعلیان و کبـران زاده قـدیم (2015) در مطالعـ های بـه شناسـایی واولویت بندی عوامل مؤثر در فرایند پیاده سازی سیسـتم برنامـه ریـزی منـابع سـازمان بـا رویکـردگسترش عملکرد کیفیت پرداختند. پژوهشگران معتقدند که شناسایی و اولویتبندی ایـن عوامـلمی تواند ریسک پیاده سازی سیستم برنامهریزی را کاهش دهد و به اختصاص دادن منابع مناسـببرای بودجه بندی صحیح، هدفدار و بهینه کمک کند. شاه حسینی، روحانی و روحی (2013) نیـز ازروش فرایند تحلیل سلسله مراتبی فازی برای ارزیابی و انتخاب سیستم برنامه ریزی منابع سازمان استفاده کردند.
روششناسی پژوهش
این پژوهش از نظر هدف کاربردی است، از لحاظ روش توصیفی به شمار میرود و به لحاظ اجـرااز نوع میدانی است. در این مطالعه برای جمع آوری دادهها از منابع کتابخانهای و میدانی اسـتفادهشده است. ابتدا از طریق مصاحبه و ادبیات پژوهش معیارهای مهـم شناسـایی شـدند ، سـپس بـابهره مندی از نظر خبرگان و شرکت مورد مطالعه، بـه غربـال سـازی آنهـا پرداختـه شـد . پـس از شناسایی معیارها، با توجه به دو بعد ویژگـی هـای محصـول (مشخصـات محصـول) و نیـاز هـایسازمان، معیارهای یاد شده در دو دسته قرار گرفتند؛ به این ترتیب که در بعد نیـاز هـای سـازمان، معیارهای مختلفی که مشتری در رابطه با محصـول در نظـر مـیگیـرد ، فهرسـت شـد و در بعـد
ویژگیهای محصول نیز معیارهایی شبیه به نیازهای مشـتری مـد نظـر قـرار گرفـت. ایـن نـوعدسته بندی موجب میشود که سیستمهای برنامهریزی منابع سازمان بر اساس خواست مشـتریانطراحی و انتخاب شوند. در مرحله بعد با استفاده از روش های تصمیم گیری چندشاخصه به ارزیابی و انتخاب مناسبترین گزینه پرداخته شده است.
از آنجا که در تکمیل پرسشنامه با قضاوت های ترجیحی و غیرقطعی خبرگـان مواجـه ایـم ، از مجموعه تئوری راف و تئوری خاکسـتری کـه در حـل ایـن گونـه مسـائل کارآمدترنـد ، اسـتفادهمی کنیم. در واقع از مفهوم تئوری راف برای ایجاد اعداد فاصلهای و از روشهـای تصـمیم گیـری چندشاخصه در محیط خاکستری برای ارزیابی معیارها و گزینههای پـژوهش اسـتفاده کـرده ایـم .
شکل 1 مراحل اجرای پژوهش را نشان میدهد.

شکل

1
.
پژوهش

انجام

مراحل

رتبه

گزینه

بندی

تصمیم

و

ها

گیری
گزینه

ارزیابی

خاکستری

ویکور

روش

از

استفاده

با

پژوهش

های
مسئله

تصمیم

ماتریس

تشکیل
فاصله

اعداد

به

خبرگان

ویکور

پرسشنامه

تبدیل

راف

تئوری

از

استفاده

با

ای
سلسله

تحلیل

فرایند

از

استفاده

با

معیارها

وزن

محاسبه

خاکستری

مراتبی
فاصله

اعداد

به

خبرگان

ترجیحات

تبدیل

راف

تئوری

از

استفاده

با

ای
جمع

پرسشنامه

آوری

پژوهش

های
غربال

و

شناسایی

سلسله

ساختار

تشکیل

و

معیارها

سازی

مراتبی

شکل

1

.

پژوهش

انجام

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

  • 1

پاسخ دهید