جوش مقاومتي نقطهاي فولاد زنگنزن آستنيتي AISI304 و فولاد كم كربن AISI1008: ارتباط مشخصههاي ماكرو و ميكروساختاري و خواص مكانيكي

مجيد پورانوري1* و پيروز مرعشي2
مربي، دانشگاه آزاد اسلامي واحد دزفول
استاديار، دانشگاه صنعت ي اميركبير
*mpouranvari@yahoo.com
(تاريخ دريافت: 25/07/1389، تاريخ پذيرش: 28/09/1389)

چكيده
پژوهش حاضر به بررسي ارتباط مشخصههاي ماكرو و ميكروساختاري بـا خـواص مكـانيكي در جـوش مقـاومتي نقطـهاي فـولاد زنـگنـزنآســتنيتي (SS) بــه فــولاد كــم كــربن (CS) مــي پــردازد. بررســي هــاي ماكروســاختاري و ريزســاختاري، ريزســختي ســنجي، آزمــون كشش- برش بر روي اتصالات ايجاد شده انجام گرديد . نشان داده شد ريزساختار محل اتصال بـسته بـه ميـزان اخـتلاط دو فلـز پايـه (درجـهرقت) وابسته ميباشد كه خود تابع جريان جوشكاري ميباشد و از ساختاري شامل آستنيت، فريت و مارتنزيت تـا سـاختار كـاملاً مـارتنز يتي تغيير مي كند. اندازهي دكمهي جوش در طرفCS تعيينكنندهي كارايي مكانيكي اتصالSS/CS اسـت و يـك رابطـهي تقريبـاً خطـي بـيناندازهي دكمهي جوش و خواص مكانيكي (استحكام و انرژي شكست ) وجود دارد. به طـور كلـي بـا افـزايش جريـان جوشـكاري، ظرفيـتتحمل نيرو و قابليت جذب انرژي جوشهاي نقطهاي در آزمـايش كـشش- بـرش افـزايش مـي يابـد ، امـا بـا وقـوع بيـرونزدگـي مـذاب (در جريان هاي جوشكاري بيش از 12 كيلوآمپر) انرژي شكست به طور قابل توجهي كاهش مي يابد.

واژههاي كليدي:
جوش مقاومت ي نقطه اي، جوشكاري فلزات ناهمجنس، ريزساختار، شكست.

1- مقدمه
جوش ـكاري مقــاومت ي نقطــهاي اصــليتــرين فرآينــد در اتــصال ورقه اي فل زي ب ه وي ژه در ص نعت خودروس ازي اس ت. ه ر خ ودروي ام روزي ب ين 2000 ت ا 5000 ج وش نقط هاي دارن د.
كيفيت و رفتار مكانيكي جوش هاي مقاومت ي نقطه اي به طور قابلتوجهي قابل يت اعتماد به خودرو در شرايط تصادف را تحت تأثير قرار م يدهـد [1]. در ايـن روش حـرارت مـورد نيـاز بـراي ذوب موضعي ب ه وسيله حرارت ناشي از مقاومت الكتريكـي فلـزات دربرابر عبور جريان الكتريكي تأمين ميشود. نيروي الكترود نيـز بـهمنظ ور تم اس مناس ب ب ين قطع ات اعم ال م ي ش ود. پ س از ش كلگي ري منطق هي م ذاب، اج ازه داده م يش ود ت ا دكم هي تشكيل شده تحت فشار الكترود آبگرد مسي سرد شود. مهمترين متغيرهاي فر آيند RSW، جريان جوشـكاري، زمـان جوشـكاري،نيروي الكترود و زمـان نگهـداري الكتـرود پـس از قطـع جريـان ميباشد [2].
وجود حتي يك يا دو جوش نقطهاي معيوب در محلهاي بحراني خودرو ميتواند سلامت سازهاي خودرو را تحت تأثير قرار دهد و بنابراين تا حد امكان بايد از تشكيل چنين جوش هايي جلوگيري كرد. اين امر به همراه عدم اطمينان از كيفيت جوشهاي نقطهاي به دليل وجود نداشتن يك روش بازرسي غير مخرب دقيق، موجب ميشود تا براي مثال قسمتهاي مختلف اتومبيل در حدود 30 درصد بيش از حد جوش داده شوند. هزينه چشمگير مربوط به اين جوشهاي اضافي (بيش از حد مورد نياز بر اساس محاسبات تنشي)، نيروي محركهي قابل توجهي براي بهينهسازي اين فرآيند فراهم ميآورد. به همين دليل تلاشهاي زيادي براي به حداقل رساندن تعداد جوشهاي نقطه اي انجام ميشود [3].
به طور كل ي از سه معيار برا ي ارزيابي كيفيت جوشهاي مقاومتي نقطهاي استفاده ميشود:
الف) اندازه دكمه جوش:
اندازه دكمه جوش به صورت پهناي منطقه ذوب شده در فصل مشترك ورق/ ورق در جهت طول ي تعريف ميشود و مهمترين پارامتر كنترلكننده كيفيت جوش است.
مود شكست:
مود شكست جوشهاي نقطهاي يك معيار كيفي از كيفيت جوش است. به طور كلي، جوشهاي نقطهاي در دو مود فصل مشتركي (IF)1 و محيطي (PF)2 دچار شكست ميشوند. از آنجايي كه ظرفيت تحمل نيرو و قابليت جذب انرژي در مود فصل مشتركي به طور قابل توجهي كمتر از مود محيطي است، بنابراين براي اينكه جوشهاي نقطهاي در حين سرويس دچار تخريب زودرس نشوند، متغيرهاي فرآيند بايد بهگونهاي تنظيم شوند كه از دستيابي به مود شكست محيطي اطمينان حاصل گردد [7-4].
كارايي مكانيك ي جوشهاي نقطهاي:
در عمل جوشهاي مقاومتي نقطهاي تحت بارگذاريهاي كششي، برشي، خمشي، پيچشي و يا مخلوطي از اينها قرار ميگيرند. بنابراين برا ي بررسي رفتار شكست جوشهاي نقطهاي از آزمايشهاي مختلف ي از جمله آزمايش كشش- برش3، كشش متقاطع4 و كندگي مبلماني5 استفاده ميشود.
عمده تحقيقات موجود در مورد جوشهاي نقطهاي در مورد اتصالات مشابه صورت گرفتهاند. اما در بسياري از موارد به منظور دستيابي به نيازمنديها ي ويژه اي، اتصالات نامشابه در بدنه خودرو كاربرد دارد. در جوشكاري مقاومتي نقطهاي دو فلز ناهمجنس، به علت تفاوت خواص فيزيكي دو فلز، هر جزء يك سيكل حرارتي متفاوت تجربه ميكند. يكي از مشخصههاي دكمه جوش در جوشكاري مقاومتي نقطهاي، نامتقارن بودن شكل دكمه جوش است. تشكيل و رشد دكمه جوش در RSW به وسيله مقاومت الكتريكي و هدايت حرارتي كنترل ميشود. در واقع تفاوت خواص الكتريكي و حرارتي منجر به اعمال شدن سيكلهاي حرارتي متفاوتي در دو فلز ميشود. اتصال فولاد زنگنزن آستنيتي و فولاد ساده كم كربن از جمله اتصالاتي است كه در بدنه خودرو كاربرد دارد. در سالهاي اخير محققين مختلفي در مورد اتصال نامتجانس فولادهاي زنگنزن به ساير فولادها پژوهش كردهاند. ورال6 و آكوس7 [8] اتصال نامتجانس يك فولاد زنگنزن آستنيتي و يك فولاد عاري از عناصر بيننشين (IF)8 گالوانيزه را مورد بررسي قرار دادهاند. بر طبق گزارش آنها با افزايش قطر دكمه، به علت افزايش سطح تحمل نيرو، قابليت تحمل نيرو در اتصالات زياد ميشود. بر طبق مشاهدات آنان سختي دكمه جوش با تغييرات پارامترهاي جوشكاري تغيير نميكند. همچنين آنها نتيجه گرفتند كه با افزايش قطر دكمه جوش به دليل افزايش سطح تحمل نيرو و همچنين كاهش ميزان تمركز تنش، موجب افزايش عمر خستگي اتصال ميشود. حسن باسوگلو9 و كاكار10 [9] اتصال مقاومتي نقطهاي نامشابه فولاد L 316 به فولاد IF 7114 را بررسي كردند.
در اين تحقيق ماكروساختار، پروفيل سختي و استحكام اتصال در سه جريان جوشكاري بررسي شد اما توجه چنداني به ريزساختار محل اتصال نشد. آلونيوس11 و همكارانش [10] اتصال فولادهاي زنگنزن آستنيتي (304 و 301LN) و فولادهاي كم كربن غير زنگنزن (DX54DZ, FeP06GZ, ZStE260BH) را مورد بررسي قرار دادند. آنها استحكام اتصال نامتجانس را وابسته به استحكام و ضخامت ورقهاي فولاد كم كربن دانستند.
بررسيهاي آنها نشان داد كه ريزساختار اتصال يك ريزساختار مارتنزيتي است كه اين امر منجر به حساسيت به تردي هيدروژني اين اتصالات در محلولهاي كلريدي مي شود.
ايـن پ ژوهش ب ه منظـور بررس ي ج امعتـر ج وش پ ذيري، رفت ار مكانيكي و رفتار شكست در اتصال ناهمجنس فولاد زنگنـزن وفولاد كم كربن انجـام شـده اسـت . در ايـن مقالـه مشخـصه هـاي ساختاري اين اتصال ناهمجنس بررسـي و ارتبـاط آن بـا خـواصمكانيكي تحليل شده است.

روش تحقيق
فلز پايهها
در اين تحقيق از دو ورق متفاوت استفاده شـد. يكـي ورق فـولادزنگنزن آستنيتي 304 (SS) با ضخامت 2/1 ميلي متـر و ديگـريورق فولادي كم كربن گالوانيزه شده (CS) به روش غوطـهوري گرم با ضخامت 1/1 ميليمتر. تركيب شـيميايي ورقهـا بـه روش
جدول (1): تركيب شيميايي ورق فولاد زنگنزن آستنيتي و فولاد كم كربن مورد استفاده در اين پژوهش و تركيب شيميايي دكمه جوش در دو درجه رقت.
Element C Mn Si Cr Ni Mo Nb
SS 0/035 1/08 0/388 18/47 9 0/561 0/016
CS 0/065 0/404 0/095 0/017 0/032 0/005 0/001
12FZ (D = %40) 0/047 0/809 0/27 11/08 5/41 0/338 0/01
FZ (D = %10) 0/038 1/01 0/358 16/62 8/1 0/5 0/014

جدول (2): متغيرهاي جوشكاري مورد استفاده در اين تحقيق.
7 تا 14 كيلو آمپر جريان جوشكاري
12 سيكل زمان جوشكاري
2/4 سيكل نيروي الكترود
50 سيكل زمان اعمال فشار الكترود روي نمونه پيش از اعمال جريان
30 سيكل زمان نگهداري الكترود پس از قطع جريان
كوانتومتري تعيين و در جدول (1) آورده شده است.
فرآي ند جوشكاري
جوش كاري توس ـط دس تگاه ج وش نقط ه اي ثاب ت13 ب ـا ت وانkVA120 ساخت شركت نـوينسـازان انجـام شـد. ايـن دسـتگاهقابليت تنظيم ديجيتالي تمـامي متغيرهـاي جوشـكاري نقطـهاي رادارا مي باشد.
براي جوش دادن نمونهها از الكترود گـروه A ، مطـابق كـلاسدستهبنـدي RWMA اسـتفاده شـد. جـنس ايـن الكتـرود از آليـاژمس-كرم-زيركونيوم وشكل آن بـه صـورت مخـروط نـاقص بـاقطر تماس 7 ميليمتر است.
در اين پروژه، متغيرهاي جوشكار ي به صورت مقـادير داده شـدهدر جدول (2) در نظر گرفته شدند.
در هر جريان 4 سري نمونـه جـوش داده شـد كـه 3 سـري بـرايآزمايش كشش – برش و يك نمونهي ديگـر بـراي بررسـيهـايساختاري مورد استفاده قرار گرفتند.
آزمايش كشش- برش
آزمايش كشش- برش به وسيله دستگاه آزمايش كشش14 و با سرعت 2 ميليمتر بر دقيقه انجام شد. ابعاد نمونههاي آزمايش كشش- برش طبق استانداردANSI/AWS/SAE/D8.9-97 تهيهشدند [11]. شكل و ابعاد نمونههاي آزمايش كشش- برش در شكل (1) آمده است.
براي كاهش چرخش نمونه و اعمال تنشهاي تركيبي به نمونه در حين انجام آزمايش كشش- برش از يك لايه فلزي با ضخامت يكسان با ضخامت ورق مصرفي، در انتهاي نمونهها استفاده شد. مود شكست نمونهها حين آزمايش كشش- برش ثبت شد.
بررسيهاي ساختاري
براي بررسـي مـاكرو سـاختاري نمونـههـا پـس از انجـام عمليـاتمرسوم آمادهسازي نمونه بـراي متـالوگرافي شـامل سـنبادهزنـي وپ وليش، نمون هه ا توس ط محل ول ويل لا15 اچ ش ده و از تم امي نمونهها عكس ماكرو تهيه شد. بـراي انجـام بررسـيهـاي ميكـروساختاري پس از انجام عمليات مرسوم آمـاده سـازي نمونـه بـرايمتالوگرافي، ابتدا نمونهها را با محلول نايتال 2 درصد اچ كـرده واز ريزساختار قسمت فولاد كم كربن گالوانيزه عكـس تهيـه شـد.
سپس نمونه ها مجدداً پوليش شـده و توسـط محلـول ماربـل16 اچشدند، ريزساختار دكمه جوش و ورق زنگنزن بررسي شد.
آزمون ريزسختيسنجي

1546861-1532717

شكل (1): ابعاد آزمايش كشش- برش.
آزمون ريزسختي سنجي توسط دستگاه ريزسختيسنج شيميدزو با نيروي 100 گرم در امتداد قطر دكمهي جوش انجام شـد. امتـدادقطري بگونـهاي انتخـاب شـد كـه منـاطق مختلـف ريزسـاختاريشامل دكمهي جوش (FZ)، منطقهي مت أثر از حـرارت (HAZ) و فلزات پايه (BM) را پوشش دهد.

نتايج و بحث
3-1- ماكرو ساختار جوش
شكل (2) ماكروساخت ار اتصال جوش نقطهاي ورق فـولادي كـمكربن و ورق فولاد زنگنزن آستنيتي را نشان ميدهد. همانگونـهكه ملاحظه مـيشـود، محـل اتـصال از سـه منطقـه ريزسـاختاريمختلف تشكيل شده است:
دكمه جوش (WN) يا منطقه ذوب شده (FZ): منطقـه اي كـهدر حين جوشكاري ذوب و دوباره منجمـد شـده اسـت. سـاختارريختگي دكمه جوش مؤيد اين مطلب است.
منطقه متأثر از حرارت (HAZ): كه در حين جوشكاري ذوبنشده اما دچار تغييرات ريزساختاري شده است.
فلز پايه
دكمه جـوش دو مشخـصه سـاختاري مهـم در اتـصال نامتجـانسفولاد زنگنزن به فولاد گالوانيزه دارد:
نامتقارن بودن دكمه جوش است، بـه طـوري كـه قطـر دكمـهجوش در سمت فولاد زنگنزن بيـشتر اسـت. بـا توجـه بـه اينكـهتركيب شيميايي فلزهـاي پايـه متفـاوت اسـت، خـواص فيزيكـي آنها يكسان نخواهـد بـود. در نتيجـه بـه علـت تفـاوت مقاومـتالكتريكي دو جزء فولاد زنگنزن و فولاد كربنـي، ايـن دو جـزءح ين فرآين د جوش كاري س يكل حرارت ي متف اوتي را تجرب ه ميكنند. مقادير مقاومت الكتريكي براي فولاد زنگنزن آستنيتيدر حدود μΩcm 72 [12] و براي فولاد كربنـي سـاده در حـدودμΩcm 12 [12] گزارش شدهاند. از آنجايي كه مهمترين پـارامتركنت رلكنن ده ت شكيل دكم ه ج وش در اي ن فر آين د، مقاوم ت الكتريكي مي باشد، دكمه جوش تـشكيل شـده نامتقـارن خواهـدبود. نامتقارن بودن شكل دكمه جـوش را مـيتـوان بـا اسـتفاده ازالكترودهايي با قطر مختلف برطرف كرد.
شكل (2): ماكرو ساختار و ميكرو ساختار محل اتصال ناهمجنس

CS): فولاد گالوانيزه، SS: فولاد زنگنزن).
در اتصالات جوشكاري مقاومتي نقطهاي ورقهاي هم جنس با ضخامت يكسان، خط انجماد نهايي يا خط مركز جوش، يعني محلي كه در آن انجماد پايان مييابد كه متناظر با محل تقاطع دانه هاي ستوني در دكمهي جوش است، در فصل مشترك ورق/ ورق قرار دارد. اما همان طور كه در شكل (2) ملاحظه ميشود، در مورد اتصال جوش مقاومتي نقطهاي فولاد زنگنزن به فولاد معمولي، محل خط انجماد نهايي در فصل مشترك ورق/ ورق قرار ندارد بلكه به طرف ورق زنگنزن آستنيتي جابجا شده است. علت آن ميتواند وجود الكترودهاي مشابه باشد زيرا فولاد كم كربن به دليل داشتن رسانايي بيشتر سرعت انجماد بالاتري خواهد داشت و خط پايان انجماد در سمت فولاد زنگنزن پيشروي بيشتري مي كند. در اين حالت ماكزيمم قطر دكمه ي جوش در ورق فولاد زنگنزن آستنيتي به وجود مي آيد و نه در جايي كه لازم است ( يعني فصل مشترك ورق/ ورق). به عبارت ديگر اين امر موجب كاهش قطر دكمه ي جوش در فصل مشترك ورق/ ورق ميشود. از آنجايي كه خواص مكانيكي اتصال با قطر دكمه ي جوش در فصل مشترك ورق/ ورق كنترل مي شود، نامتقارن بودن دكمهي جوش ميتواند موجب افت خواص مكانيكي اتصالات ناهمجنس شود. براي رفع اين مشكل ميتوان با استفاده از الكترودي با سطح تماس كمتر و يا هدايت گرمايي و الكتريكي كمتر در تماس با فولاد كم كربن موجب برقراري توازن حرارتي در دو ورق شد. اين امر تشكيل يك دكمه جوش متقارن و در نتيجه قرارگيري خط پايان انجماد در فصل مشترك ورق/ ورق را در پي خواهد داشت.

شكل (3): تغييرات اندازه دكمه جوش در دو طرف SS و .GS

3-2- تـأثير جريـان جوشـكاري بـر مشخـصههـاي مـاكرو ساختاري دكمه جوش
مشخصههاي هندسي دكمه جوش مهمترين فاكتور كنتـرلكننـدهرفتار مكانيكي جوشهاي نقطه اي اسـت. مشخـصه هـاي هندسـيدكم ه ج وش ش ديداً ت ابع س يكل حرارت ي فرآين د جوش كاري ميباشد كه در درجه اول به وسيله پارامترهاي جوشكاري كنتـرلميشود. شكل (3) تغييرات قطر دكمه جوش در دو طرف فـولادزنگنزن و فولاد گالوانيزه را بر حسب جريان جوشـكاري نـشانم يده د. ش كل (4) م اكرو س اختار ج وش در جري ان ه اي جوش كاري مختل ف را ن شان م يده د. هم انطور ك ه ملاحظ ه ميشود به طور كلي بـا افـزايش جريـان جوشـكاري قطـر دكمـهجوش و عمق نفوذ جوش افزايش مي يابد. حجم مذاب در دكمـهجـوش تـابعي از حـرارت ورودي جوشـكاري اسـت. بـا افـزايشجريان جوش حـرارت ورودي افـزايش يافتـه و در نتيجـه دكمـهجوش بزرگتر ميشود. اما در جريان هاي جوشكاري بالاتر از 12 كيلو آمپر، به علت بيرونزدگي مذاب و تلفات حرارتي ناشـي از آن قط ر دكم ه ج وش ثاب ت و حت ي در برخـي م وارد ك اهش مييابد.
يكي ديگر از فاكتورهاي تأثيرگذار بر كيفيت جوشهاي نقطه اي ميزان فرورفتگي الكترود در ورق است. شـكل (5) تـأثير جريـانجوشكاري بر ميزان فرورفتگي الكترود در ورق را نشان ميدهد.
فرورفتگي الكترود بر حـسب ميـانگين درصـد كـاهش ضـخامت
مح ل ات صال در دو ط رف ف ولاد كربن ي و ف ولاد زن گن زن ان دازهگي ري ش ده اس ت. هم انطور ك ه ملاحظ ه م ي ش ود در جريانهاي پايين مقدار فرورفتگي الكتـرود در ورق صـفر اسـت،اما بـا افـزايش بيـشتر جريـان جوشـكاري و نـرم شـدن مـاده زيـرالكت رود در اث ر اعم ال ف شار، مق دار فرورفتگ ي الكت رود زي اد ميشود. با وقوع بيـرونزدگـي مـذاب ايـن مقـدار بـه طـور قابـلتوجهي افزايش مييابد.
3-3- مشخصهها ي ريزساختاري دكمه جوش (FZ)
ريزساختار منطقه ذوب شده در اتـصالات نـاهمجنس تـابع ميـزان مخلوط شدن و درجه رقت دو فلز پايه است . ميزان رقت نيز تـابعمقدار حرارت توليدي در محل اتصال است كه اين نيز به نوبـهي خود تـابع پارامترهـاي جوشـكاري از جملـه جريـان جوشـكارياست. در كار حاضر مشاهده شـده كـه جريـان جوشـكاري تـأثير قابل توجهي بر ريزساختار FZ دارد.
ريزساختار دكمه جوش در اتصالات نامتجانس فـولاد زنـگنـزنبه فـولاد كربنـي را مـيتـوان بـا اسـتفاده از ديـاگرامهـاي شـيفلر [12] پيشبينـي كـرد. اگـر چـه اسـتفاده از ديـاگرام شـيفلر بـراي پيشبيني ريزساختار در روشهـاي جوشـكاري بـا سـرعت سـردشدن بالا، ممكن است دقيق نباشـد امـا بـراي يـك تخمـين اوليـهمناسب است [12]. همانطور كه در شكلهاي (2) و (4) مشخصاست، سهم فولاد زنگنزن در دكمه جوش بيشتر از سـهم فـولادكم كربن است. در اينجا براي بررسي ريزساختار دكمه جوش بـااستفاده از دياگرام شيفلر پارامتري به نام درجه رقـت بـه صـورتنسبت حجم فولاد ساده كم كـربن بـه حجـم كـل دكمـه جـوشتعريف شد . با استفاده از تصاوير متالوگرافي و محاسـبه مـساحتدكمه در قسمت فولاد كم كـربن و همچنـين حجـم كـل دكمـهجوش اين نسبت تعيين شد.
شكل (6) ارتباط جر يان جوشكار ي با درجـه رقـت و ريزسـاختار دكمه جوش را نشان ميدهد. همانطور كـه ملاحظـه مـيشـود بـا افزايش جريان جوشكاري درجه رقت افزايش مييابد اما افزايشجريان جوشكاري بيش از 8 كيلو آمپر ت أثير قابـل ملاحظـهاي بـردرجه رقت ندارد به طوري كـه در جريـانهـاي جوشـكاري بـين

شكل (4): تغييرات مشخصه هاي هندسي دكمه ي جوش با افزايش جريان جوشكاري، الف) 8، ب) 9، ج) 10، د) 11، ه) 12، و) 13 و ز) 14كيلو آمپر.

شكل (5): تأثير جريان جوشكاري بر درصد فرورفتگي الكترود در ورق.

شكل (6): ارتباط جريان جوشكاري با درجه رقت، ريزساختار FZ، سختي FZ و مود شكست جوشهاي نقطهاي SS/CS.

764287-2794279

شكل (7): دياگرام شيفلر، پيشبيني ريزساختار دكمه جوش حاصل از اتصال نامتجانس فولاد زنگنزن به فولاد كم كربن، هنگامي كه سهم فولاد زنگنزن در دكمه جوش حدود 10 درصد و 40 درصد باشد.

5/8 تا 14 كيلو آمپر درجه رقت حدود 40 درصد است. در ادامه ريزساختارFZ در دو حالت الف) جريان هاي جوشـكاري بـالاي8 كيلو آمپـر و ب) جريـانهـاي جوشـكاري كمتـر از 5/8 كيلـو آمپر مورد بررسي قرار ميگيرد. همـان طـور كـه در ادامـه مـوردبحث قرار ميگيـرد، در ايـن دو محـدوده از جريـان جوشـكاريريزساختارهاي كاملاً متفاوتي در FZ ديده شد.
3-3-1- ريزساختارFZ در جريانهاي جوشكاري بالاتر از 8 كيلو آمپر
شكل (2- ب) ريزسـاختار دكمـه جـوش ايجـاد شـده در جريـانجوشكاري 10 كيلـو آمپـر را نـشان مـيدهـد . ريزسـاختار دكمـهجوش مارتنزيتي اسـت. در مـورد اتـصال ايجـاد شـده در جريـانجوشكاري 10 كيلو آمپر درجه رقت برابر 40% به دست آمـد. بـادر نظر گرفتن اين درجه رقـت و محاسـبه كـروم معـادل و نيكـلمع ادل دكم ه ج وش، س اختار دكم ه ج وش در منطق ه ك املاً مارتنزيتي قرار ميگيرد (شكل 7).
3-3-2- ريزساختارFZ در جريانهـاي جوشـكاري كمتـر از 5/8 كيلو آمپر
درجه رقت در جريانهاي جوشكاري كمتر از 5/8 كيلو آمپر بين8 ت ا 13 درص د متغي ر اس ت . ب ر اس اس دي اگرام ش يفلر ي كريزساختار آستنيت + فريـت + مارتنزيـت قابـل پـيشبينـي اسـت(شكل 7). ريزساختارFZ در جريـان 8 كيلـو آمپـر در شـكل (8) نشان داده شده است. همانطور كه مـشاهده مـيشـود ريزسـاختارمت شكل از دن دريته اي آس تنيت ب ه هم راه فري ت اس ت. ف از مارتنزيت در دكمه جوش با استفاده از ميكروسكوپي نوري قابـلمشاهده نبود . احتمالاً، همانطور كه از موقعيـت دكمـه جـوش دردياگرام شيفلر مشخص است مقدار مارتتزيت در دكمه جوش دراين شرايط جوشكاري بايد بسيار كم باشد.
در اينجا مناسب است براي تحليل تشكيل مارتنزيـت از روابـط ونمودار سلف و همكارانش [13] استفاده شود. آنهـا بـا اسـتفاده ازآناليز رگرسيون آماري دادههاي 16 محقق مختلف، يك عبارتبراي تعيين دماي شـروع مارتنزيـت بـر حـسب تركيـب شـيمياييآلياژ به دست آوردند.
-M = 526 – 12.5Cr – 17.4Ni – 29.7Mn – 31.7Si – 354C 20.8Mo – 1.34 (CrNi) + 22.41 (Cr+Mo)Cs با محاسبه دماي شروع مارتنزيت بـراي دو درجـه رقـت مختلـف40%D = و 10% D = ابتدا درصد عناصر آلياژي در FZ محاسـبهشد (جدول 1). بر اساس رابطه بالا دماي تشكيل مارتنزيت وقتـيكه درجه رقت 10% باشد (در جريان هاي كم )، برابـر 53- درجـه

شكل (8): ريزساختار دكمه جوش در جريان 8 كيلو آمپر.

سانتيگراد محاسبه شد. بنابراين مي توان نتيجه گرفت كه سـاختارFZ در دماي اتـاق حـاوي مارتنزيـت نيـست. ايـن مطلـب نيـز درريزساختار تشكيل شده در اين شرايط جوشـكاري مـشاهده شـد. اما وقتي كه درجـه رقـت 40% باشـد (در جريـان هـاي بـالاتر از 8 كيل و آمپ ر)، دم اي ش روع ت شكيل مارتنزي ت براب ر 169 درج ه سانتيگراد محاسبه شد. بنابراين مي توان نتيجه گرفت كه سـاختارFZ در دماي اتاق حاوي مارتنزيت خواهـد بـود كـه ايـن امـر درريزساختار اين جوش مشاهده شد.
3-4- ريزساختار HAZ
3-4-1- ريزساختار HAZ در طرف فولاد كم كربن ش كل (9) گرادي ان ش ديد ريزس اختاري در HAZ س مت ورق فــولاد كــم كــربن نــشان داده شــده اســت. گراديــان شــديدريزساختاري درHAZ ناشي از گراديان شديد سرعت سرد شدن است. همانطور كه ملاحظه مـيشـود، بـا حركـت از فلـز پايـه بـهسمت مرز ذوب (محـل هـاي الـف، ب و ج ) مقـدار كلـونيهـايپرليت افزايش مييابد. اين امر را ميتوان به افزايش سرعت سـردشدن و در نتيجه افزايش تحت تبريد براي تشكيل پرليـت وابـستهكرد. نشان داده شده است كه با افـزايش سـرعت سـرد شـدن دريك فولاد درصد پرليت افزايش مييابد [14]. بـه مـرور فازهـايديگ ري از جمل ه مارتنزي ت و فري ت ويدمنـشتاتن ني ز ت شكيل ميشود (محل د ). همانطور كه نشان داده شـده اسـت ريزسـاختاردر مجاورت مرز جوش( محل ه و محل و) متـشكل از لايـههـايمارتنزيت و فريتهاي ويدمنشتاتن و مرزدانهاي است.
تشكيل ما رتنزيت درHAZ يـك فـولاد كـم كـربن نـشاندهنـدهسرعت سـرد شـدن بـسيار بـالاي ايـن فرآينـد مـيباشـد . تـشكيلمارتنزيت در جوش نقطهاي فولادهاي كم كربن (با كـربن كمتـراز 1/0 درصـد ) توس ط بـسياري از محقق ان گـ زارش ش ده اس ت [17- 15]. س رعت س رد ش دن در فرآين د جوش كاري مق اومتي نقطهاي در مقايـسه بـا سـرعت سـرد شـدن در ديگـر فرآينـدهاياتصال از جمله جوشكاريهاي قوسي ، جوشكاري پرتـوالكترونيو جوش كاري لي زر ب الاتر اس ت . ولگ ر17 [18] گ زارش ك رد، سرعت سرد شدن درRSW هنگـامي كـه زمـان نگهـداري صـفرباشد، به C/sec°1000 مي رسد. با افزايش زمان نگهداري به علتاثر كـوينچ الكترودهـاي مـسي، سـرعت سـرد شـدن تـا بيـشتر ازC/sec°10000 مــيرســد. ايــن ســرعت ســرد شــدن در ديگــرفرآيندهاي اتصال به وجود نمي آيد. اين سرعت بالاي سرد شدنناشي از حضور الكترودهـاي آبگـرد مـسي و اثـر كـوئنچ آنهـا وهمچنين زمان كوتاه سيكل حرارتي اعمال شده بـر محـل اتـصالاس ت. گول د و همك ارانش [17] م دلي تحليل ي ب راي تخم ينسرعت سرد شدن در جوشهاي مقاومتي ارائه دادنـد. بنـابر مـدلآنها س رعت سرد شـدن بـراي يـك ورق بـه ضـخامتmm 2/1، حدود 8000 درجه سانتيگراد بر ثانيه تخمين زده مي شود [17].
مق دار س رعت س رد ش دن بحران ي ب راي ت شكيل مارتنزي ت در فولادها را ميتوان از رابطه زير تخمين زد [19]:
0.37LogvNi=−7.420.34−Cr3.13−0.45C −0.71Mo Mn −
كه در آنMn ،C و… تركيب شيميايي دكمه جوش وv سرعتسرد شدن بر حسب درجه سانتيگراد بر ساعت است. با توجه بـهتركيب شيميايي محاسبه شده، سرعت سـرد شـدن بحرانـي بـرايتشكيل مارتنزيت در دكمه جوش برابر 2375 درجه سـانتيگـرادبر ثانيه محاسبه ميشود. از آنجايي كه سرعت سـرد شـدن تجربـهشده حين جوشـكاري ورق فـولادي بـه ضـخامت 2/1 ميلـيمتـربيشتر از سرعت سرد شدن بحراني است، انتظار ميرود مارتنزيت

شكل (9): گراديان ريزساختاري در HAZ طرف فولاد ساده كم كربن.

به طور قابل توجهي درHAZ تشكيل شود. همانطور كه مـشاهده3-4-2- ريزساختار HAZ و PMZ18 در طرف فولاد زنگنزن
ش د، ريزس اختار HAZ در مج اورت م رز ذوب مق ادير زي ادي آستنيتي
مارتنزيت دارد. بايد توجه داشت كـه رشـد دانـهاي در مجـاورتاز آنجايي كه فولادهاي آستنيتي استحالهناپذير مـيباشـند،HAZ
FZ موجب افزايش سختيپذيري فولاد در آن قسمت ميشود. اين فولادها حين جوشكاري تغييرات فازي تجربه نمي كننـد. امـا
مقداري رشد دانه در اين منطقه مشاهده شد. به علت سرعت سرد

شكل (10): منطقه ذوب موضعي شده در فولاد زنگنزن آستنيتي.

شكل (11): پروفيل سختي در امتداد قطري جوش.

ش دن ب الا در اي ن فرآين د و پ ايين ب ودن درص د ك ربن ف ولاد زنگنـزن (035/0)، امكـان تـشكيل رسـوبات كاربيـد كـروم درHAZ ني ز وج ود ن دارد. ام ا در ط رف HAZ ف ولاد زن گن زن آستنيتي يك منطقه باريك كـه حـين فرآينـد جوشـكاري دچـارذوب موضعي شده بود، مشاهده شد( شكل 10). به ايـن منطقـه، منطقه ذوب جزئي شـده (PMZ) گفتـه مـيشـود . ذوب در طـولمرزدانه و با پيشروي كمي درون دانه جـاي گرفتـه اسـت. منطقـهPMZ در برد دمايي يوتكتيك تـا ليكوئيـدوس حـرارت مـيبينـدبنابراين در آن ذوب موضعي اتفاق ميافتد.
3-5- پروفيل سختي
پروفيل سختي معيار مناسبي از ريزساختار تشكيل شده در منـاطقمختلف محل اتـصال اسـت. در ايـن پـژوهش بـر حـسب جريـانجوشكاري دو نوع پروفيل سختي متفاوت مشاهده شد.
3-5-1- پروفيل سختي در جريانهاي بالاتر از kA8 پروفيل سختي در امتـداد قطـري در شـكل (11) نـشان داده شـدهاست. همان طور كه مشاهده ميشود سختي در داخـل دكمـه درراستاي قطر دكمه جوش تقريباً ثابت اسـت و بـا رسـيدن بـه مـرزفولاد كم كربن افت مـيكنـد . همـانطور كـه ملاحظـه مـيشـود،سختي فلز جوش حدود 9/1 برابر سختي فولاد زنگنزن آستنيتيو حدود 8/2 برابر سختي فولاد كم كربن است.
س ختي ب الاي دكم ه ج وش ن سبت ب ه فل ز پاي ه م ؤي د ت شكيل مارتنزيت در دكمه جوش اتصال نامتجانس است. اين نكتـه بايـدذك ر ش ود ك ه اف زايش جري ان جوش كاري در مح دوده م ورداستفاده در اين پـژوهش تـأثير چنـداني بـر سـختي دكمـه جـوشندارد. در واقع افزايش جريان جوشكاري، مشخصههـاي هندسـيدكمه جوش (قطر دكمه و عمـق نفـوذ) را تغييـر داده و در نتيجـهدرجه رقت را تغيير مـيدهـد . امـا همانطوركـه از ديـاگرام شـيفلرمشخص است، تغيير درجـه رقـت در محـدوده 30 تـا 90 درصـدتأثيري بر ريزساختار دكمـه جـوش نخواهـد داشـت. ايـن مطلـبعدم تغييـر قابـل ملاحظـه سـختي دكمـه جـوش بـا تغييـر جريـانجوشكاري را توضيح ميدهد. همانطور كه قبلاً ذكر شد در ايـنمحدوده جريان جوشكاري، درجه رقت حدود 40 درصد است.
با حركت از مرز دكمه جوش بـه سـمت ورق فـولاد كـم كـربن(CS)، در HAZمجاور دكمه ي جوش به دليل وجـود مخلـوطياز فازهاي سخت مثل مارتنزيت و فريـت ويدمنـشتاتن سـختي بـهمقدار كمي نسبت به دكمـه جـوش افـت مـيكنـد ولـي بـا ادامـهحركت و به دليل زيادتر شـدن فازهـاي نرمـي از قبيـل فريـت درزمينه، سختي بـه شـدت افـت مـيكنـد . ايـن امـر در سـمت ورقزنگنزن اتفاق نمـيافتـد زيـرا از آنجـا كـه ايـن فـولاد بـه دليـلآستنيتي بـودن اسـتحالهناپـذير مـيباشـند درHAZ طـرف فـولادزنگنزن تغييرات فازي اتفاق نميافتد و در نتيجه سختيHAZ باسختي فلز زمينه تفاوت چنداني ندارد.

شكل (12): پروفيل سختي در امتداد قطري دكمه جوش در جريان 8 كيلو آمپر.

3-5-2- پروفيل سختي در جريانهاي جوشـكاري كمتـر از 5/8 كيلو آمپر
شكل (12) پروفيل سختي در امتداد قطري دكمه جوش در نمونه 8 كيلو آمپر را نشان ميدهد. نكتـه قابـل تـوجهي كـه در نمـودارشكل (12) مشاهده مي شود اين اسـت كـه سـختي دكمـه جـوشكمتر از سختيHAZ در طرف فولاد كم كربن مـيباشـد . دليـلاين امر را ميتوان با توجه به ريزساختار و بـا اسـتفاده از ديـاگرامشيفلر توجيه نمود. درجه رقت در اين نمونه در حدود 12 درصـداست. با توجه به مقدار محاسبه شده و رجـوع بـه ديـاگرام شـيفلر(ش كل 7) اي ن تركي ب در داخ ل منطق ه آس تنيت + فري ت + مارتنزيت قرار مـيگيـرد . همـانطور كـه در شـكل (8) نـشان دادهشده است ريزساختار دكمـه جـوش در ايـن شـرايط جوشـكاريآستنيتي + فريتي است . واضح است كـه ايـن سـاختار از سـاختارHAZ در طرف فولاد كم كربن سختي كمتري دارد.
3-6- مود شكست
در اي ن پ ژوهش ب ه ط ور كل ي دو ن وع م ود شك ست مختل فمشاهده شده است (شـكل 13). شـكل (13- الـف) سـطح مقطـعشكست فصل مشتركي را نشان مـيدهـد . همـانطور كـه ملاحظـهميشود، شكست با تغييـر فـرم پلاسـتيك نـاچيزي همـراه اسـت. شكل (13- ب و ج ) سطح مقطع شكست در مود محيطي را نشان ميدهد. در شكست محيطي دكمهي جوش از ورق فـولاد سـادهكم كربن بيرون كشيده شده است به طوري كـه روي يـك ورقيك سوراخ و روي ورق ديگر دكمه ي جوش باقي مي ماند.
مود شكست فصل مشتركي در جريانهاي جوشكاري پايينتـر از5/8 كيلو آمپر مشاهده شد و مود شكست محيطي در جريانهـايجوشكاري بالاتر از 8 كيلو آمپر مشاهده شد.

شكل (13): الف) مود شكست فصل مشتركي، شكست از ميان دكمـه جـوشرشد كرده است، ب) شكست محيطي در آزمايش كشش- برش، شكـست ازورق فولاد ساده كربنـي شـروع شـده اسـت. دكمـهي جـوش در حـال بيـرونكشيده شدن از ورق فولادكم كربني است و ج ) دكمه ي جوش بيرون كشيدهشده از ورق طرف فولاد ساده كم كربن در يك نماي نزديكتر.

شكل (14): تغييرات نيروي ماكزيمم و انرژي شكست با جريان جوشكاري.

شكل (15): بيرونزدگي مذاب.

شكل (16): تأثير اندازه ي دكمه جوش در طرف CS بر استحكام اتصال SS/CS در آزمايش كشش- برش.

شكل (17): تأثير اندازه ي دكمه جوش در طرف CS بر انرژي شكست اتصال
SS/CS در آزمايش كشش- برش.

3-7- خواص مكانيكي
شكل (14) تغييرات نيروي ماكزيمم (ظرفيت تحمل بار) و انرژيشكــست در آزمـ ايش كــشش – بـ رش را بــر حـ سب جريـ انجوشكاري نشان ميدهد. همانطور كه ملاحظه ميشـود بـه طـوركلي با افزايش جريان جوشـكاري نيـروي مـاكزيمم نيـز افـزايشمييابد. اين امر در ابتدا به علت افـزايش قطـر دكمـهي جـوش وپس از ثا بت ماندن و حتي در برخي موارد كاهش قطر دكمه ، بـهدليل افزايش عمق نفوذ جوش است.
همچن ين هم ان ط ور ك ه ملاحظ ه م ي ش ود ب ا اف زايش جري ان جوشكاري ابتدا به علت افزايش قطر دكمه و عمق نفـوذ جـوش،انرژي شكست افزايش مييابد. اما با رخ دادن بيرونزدگي مذاب (شكل 15)، بـه علـت افـزايش عمـق فرورفتگـي الكتـرود انـرژيشكست جوش به طـور قابـل تـوجهي كـاهش مـييابـد . بنـابراينميتوان نتيجه گرفت بيرونزدگي مذاب اگر چه ممكن اسـت بـرنيروي ماكزيمم (استحكام) جوش ت أثيري نداشته باشـد، بـه طـورقابل توجهي مي تواند انرژي شكست جوش را كاهش دهد.
شكلهاي (16) و (17) به ترتيب تأثير اندازهي دكمهي جوش درط رف CS را ب ا اس تحكام و ان رژي شك ست ات صال CS/SS در آزمايش كشش- برش نشان ميدهد. رفتار مكانيكي جـوش تـابعانــدازه ي محــل اتــصال در فــصل مــشترك ورق/ ورق اســت.
همانطور كـه قـبلاً ذكـر شـد، دكمـهي جـوش نامتقـارن اسـت وان دازه ي دكم ه ي ج وش در ط رف CS ك وچكتر از ط رف SS است (به علت كمتر بودن مقاومت الكتريكي CS نـسبت بـهSS ).
اين نكته قابل ذكر است كه موقعيت خـط نهـايي انجمـاد (جـاييكه دانههاي ستوني درFZ با هم بر خورد مي كننـد ) مـي توانـد بـرخواص مكانيكي تأثير داشته باشد. همانطور كـه در قـسمت 3-1 ذكر شد، خـط نهـايي انجمـاد، در طـرف بـا مقاومـت الكتريكـيبالاتر (يعنـي طـرفSS ) قـرار دارد. در واقـع مـاكزيمم انـدازهي منطقهيFZ در طرفSS واقع شده است. اما، خواص مكـانيكياتصال با اندازهي دكمـهي جـوش در فـصل مـشترك ورق/ ورق كنترل ميشود. بنابراين در اين حالت، اندازه دكمـهي جـوش درجـايي ك ه ني از ب ه آن اسـت (يعن ي ف صل م شترك ورق/ ورق) ممكن است ناكافي باشد. بنابراين نياز است كه مقدار بيـشتري يـابراي مدت زمان بيشتري جريان الكتريكي اعمال شود. بنابر بحثفوق، اندازهي دكمه ي جوش در طرف CS تعيينكننده ي كارايي مكانيكي اتصالSS/CS است. همانطور كه در شكلهاي (16) و (17) مشاهده ميشود، يك رابطـهي تقريبـاً خطـي بـين انـدازهي دكمهي جوش و خواص مكانيكي (استحكام و انـرژي شكـست) وجود دارد.

4- نتيجهگيري
دكمه ي جوش در اتصالات نامتجانس فولاد زنگنزن آستنيتي و فولاد كم كربن گالوانيزه به دليل تفاوت مقاومت الكتريكي، نامتقارن است. همچنين محل خط انجماد نهايي در فصل مشترك ورق/ ورق قرار ندارد بلكه به طرف ورق زنگنزن آستنيتي جابجا شده است.
ريزس اختار دكمـه ي ج وش در ات صالات نامتج انس ف ولادزنگنزن آستنيتي و فولاد كم كربن گالوانيزه تابع ميزان اخـتلاط دو فلز پايه است. در جريانهاي جوشكاري پـايين (كمتـر از 5/8 كيلو آمپر) كه درجه رقت كم( در حـدود 12-8 درصـد) اسـتساختار پيشبيني شده توسط دياگرام شيفلر يك ساختار آستنيت + فريت + مارتنزيت است . سختي كم دكمهي جوش( در حدود
200 ويكــرز) در ايــن شــرايط جوشــكاري م ؤيــد تــشكيل ايــنريزساختار است . با افزايش جريـان جوشـكاري بـالاتر از 8 كيلـو آمپر با افزايش درجهي رقت يك ساختار مارتنزيتي تشكيل شـدهكه سختي بالاي دكمهي جوش نيـز مؤيـد تـشكيل مارتنزيـت دردكمه ي جوش هستند.
به طور كلي با افزايش جريان جوشكاري، ظرفيت تحمل نيروو قابليـ ت جـ ذب انـ رژي جـ وش هـ اي نقطـ ه اي در آزمـ ايش كشش- برش افزايش مييابد. اما با وقوع بيرونزدگي مذاب (در جريانهاي جوشكاري بيش از 12 كيلو آمپر) انرژي شكـست بـهطور قابل توجهي كاهش مييابد.
اندازهي دكمهي جوش در طرفCS تعيين كننـدهي كـاراييمكانيكي اتصالSS/CS است . يك رابطه تقريباً خطي بين انـدازه دكم ـه جـوش در طـرف CS و خـواص مكـانيكي (اس تحكام و انرژي شكست) وجود دارد.

مراجع
M. D. Tumuluru, “Resistance Spot Welding of Coated High-Strength Dual Phase Steels”, Weld J., Vol. 87, pp.
31-37, 2007.

H. Zhang, J. Senkara, Resistance Welding: Fundamentals and Applications, Taylor & Francis CRC Press, 2005.

M. Pouranvari, A. Abedi, P. Marashi and M. Goodarzi, “Effect of Expulsion on Peak Load and Energy Absorption of Low Carbon Resisatnce Spot Welds”, Sci. Tech. Weld.
Join, Vol. 13, pp. 39-43, 2008.

Y. J. Chao, “Failure Mode of Resistance Spot Welds: Interfacial Versus Pullout”, Sci. Technol. Weld. Joining, Vol. 8, pp. 133-137, 2003.

M. Pouranvari, H. R. Asgari, S. M. Mosavizadeh, P. H. Marashi and M. Goodarzi, “Effect of Weld Nugget Size on Overload Failure Mode of Resistance Spot Welds”, Sci.
Technol. Weld. Joining, Vol. 12, pp. 217-225, 2007.

M. Marya, K. Wang, L. G. Hector and X. Gayden, “Tensile-Shear Forces and Fracture Modes in Single and Multiple Weld Specimens in Dual-Phase Steels”, J.
Manufact. Sci. Eng., Vol. 128, pp. 287-298, 2006.

X. Sun, E. V. Stephens and M. A. Khaleel, “Effects of Fusion Zone Size and Failure Mode on Peak Load and Energy Absorption of Advanced High Strength Steel Spot Welds Under Lap Shear Loading Conditions”, Engineering Failure Analysis, Vol. 15, pp. 356-367, 2005.

M. Vural, A. Akkus, J. Mater. Proc. Techno., Vol. 204, pp.
1-6, 2004.

M. Alenius, P. Pohjanne, M. Somervuori and H. Hanninen:
Weld. J., Vol. 85, pp. 305s-313s, 2006.

American Welding Society: “Recommended Practices for Test Methods for Evaluating the Resistance Spot Welding Behavior of Automotive Sheet Steel Materials”, ANSI/AWS/SAE/D8. 9-97, 1997.

C. Lippold, D. J. Kotecki, Welding Metallurgy and
Weldability of Stainless Steels, John Wiley & Sons, 2005.

W. F. Self, W. A. Zhou and S. A. Mori, Weld. J, Vol. 76, pp. 181s-25s, 1999.

A. Porter, K. E. Sterling, Phase Transformation in Metals and Alloys, Van Nostrand Reinhold, UK, 1981.

M. I. Khan, M. L Kuntz, Y. Zhou, Effects of Weld Microstructure on Static and Impact Performance of Resistance Spot Welded Joints in Advanced High Strength Steels Sci. Technol. Weld. Joining, Vol. 13, pp. 294-304, 2008.

S. S. Babu, B. W. Reimer, M. L. Santella and Z. Feng, Influence of Microstructure on the Properties of Resistance Spot Welds, Proc. 8th Sheet Metal Welding Conf., Detroit, MI, USA, October, 2-5, 1998.

J. E. Gould, S. P. Khurana, T. Li, Predictions of Microstructures when Welding Automotive Advanced High-Strength Steels, Weld J., Vol. 86, pp. 111s-116s, 2006.

M. Volger, “Investigation of Resistance Spot Weld Formation”, Ph. D. Thesis of Stanford University, Palo Alto, CA, USA, 1993.

K. E. Easterling, Modelling the Weld Thermal Cycle and Transformation behavior in the Heat-Affected Zone, Mathematical Modelling of Weld Phenomena, The
Institute of Materials, 1993.

پينوشت -6[10] R. Kacar and A. Hasanbasoglu: Mater. Design, Vol. 28, pp. 1794-1800, 2007.
Interfacial Failure
Pullout Failure
Tensile-Shear Test
Cross-Tension Test
Coach-Peel Test
Vural
Akus
Interstitial Free
Hasanbaşoğlu
Kacar
Alenus
Fusion Zone
Pedestal
Instron
Vilella
Marble 17- Volger
18- Partially Melted Zone



قیمت: تومان


دیدگاهتان را بنویسید