1646190348

نشریه حفاظت منابع آب و خاك، سال ششم ، شماره سوم، بهار 1396
بررسي اثرات کم آبیاری بر روند رشد و خصوصیات کمي و کیفي ذرت دانه ای در کرمانشاه
عبدالرضا احمدپور1*، بهمن فرهادی بانسوله2و مختار قبادی3
1( دانشجوی دکتری؛ آبیاری و زهکشی؛ دانشگاه رازی؛ پردیس کشاورزی و منابع طبیعی؛ کرمانشاه، ایران
abdoreza.ahmadpour@gmail.com:نویسنده مسئول مکاتبات*
2( استادیار؛ گروه علوم و مهندسی آب؛ دانشگاه رازی؛ پردیس کشاورزی و منابع طبیعی؛ کرمانشاه، ایران
3( دانشیار؛ گروه مهندسی زراعت؛ دانشگاه رازی؛ پردیس کشاورزی و منابع طبیعی؛ کرمانشاه، ایران

15558213661

تاریخ دریافت: 06/06/1395 تاریخ پذیرش: 13/08/1395

چکیده
این مطالعه برای بررسی اثرات كم آبياری بر روند رشد، خصوصيات كمی، كيفی و كارآیی مصرف آب ذرت در كرمانشاه، در فصل زراعی 1391 در قالب طرح بلوک های كامل تصادفی با چهار سطح آبياری) 40 درصد كم آبياری، 20 درصد كم آبياری، آبياری كامل )روش پنمن – مانتيث اصلاح شده فائو( و 20 درصد بيش آبياری( در سه تکرار به روش آبياری جویچه ای انجام شد. نتایج نشان داد اثرات كم آبياری بر عملکرد دانه، بيومس، وزن ساقه، وزن بلال، وزن برگ، شاخص سطح برگ ،ارتفاع بوته ،تعداد دانه در ردیف، تعداد دانه در بلال و عملکرد پروتئين و روغن دانه معنی دار بود. ميزان تأثير تنش آبی بر خصوصيات ذرت در بازه های زمانی مختلف دوره رشد آن متفاوت بود و در اواخر دوره رشد )مرحله پرشدن دانه( تأثير تنش آبی بيشتر بود. مقدار بيشينه كارآیی مصرف آب نسبت به عملکرد دانه و روغن در تيمار بيش آبياری به ترتيب معادل 051/1 و 0549/0 كيلوگرم بر هکتار و نسبت به عملکرد بيومس و پروتئين در تيمار شاهد به ترتيب معادل 568/2 و 092/0 كيلوگرم بر هکتار به دست
آمدند. لذا ،كم آبياری ذرت در كرمانشاه توصيه نمی شود.
کلیدواژه ها: درصد روغن؛ درصد پروتئين؛ تنش آبی؛ كارآیی مصرف آب

مقدمه
یکی از اقدامات کارآمد جهت صرفه جویی در مصرف آب کشاورزی، استفاده از استراتژی کم آبیاری است. در این وضعیت به گیاه کمتر از نیاز واقعی آب داده می شود. اما کاستن از مقدار آب اختصاص یافته جهت آبیاری گیاه، با یک منطق و مدیریت خاص اتفاق می افتد تا حتی الامکان کمترین تنش به گیاه وارد شده و میزان کاهش محصول در برابر منفعت حاصل از مقدار ذخیره آب ناچیز باشد .
موفقیت این استراتژی زمانی خواهد بود که رویاننده از پاسخ گیاه خود نسبت به کم آبیاری در کل مراحل دوره رشد، آگاهی کامل داشته باشد )دو کوهی و همکاران ،1391(. در یک تحقیق انجام شده روی گیاه ذرت در منطقه شمال امریکا این نتیجه حاصل شد که اعمال کم آبیاری با مقادیر متغیر )کنترل شده( در هر مرحله از آبیاری با در نظر گرفتن وضعیت و مرحله رشد گیاه ،به جای برنامه کم آبیاری اعمال شده با یک نسبت ثابت در کلیه مراحل آبیاری ،موجب کارآیی بهتر این استراتژی خواهد شد (Payero et
.al., )9002
آبیاریکرمانشاه/ 101
68656208182356

سال

ششم

/

شماره

3
/

سال

ششم

/

شماره

3

/

عابدی کوپائی و همکاران) 1393( در تحقیقی که در مزرعه دانشگاه صنعتی اصفهان انجام دادند، اثر توأم تنش آبی و آفات را بر اجزاء عملکرد ذرت مورد بررسی قرار دادند. آزمایش آن ها در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی به صورت فاکتوریل در سه سطح تنش شدید) 50 درصد نیاز آبی(، تنش ملایم )75 درصد نیاز آبی( و بدون تنش و چهار دوره رشد گیاه شامل: جوانه زنی تا خوشه دهی، از خوشه دهی تا شیره بستن دانه ها، از شیره بستن تا برداشت و در سراسر دوره رشد گیاه با چهار تکرار اجرا شد. نتایج آن ها نشان داد که اعمال تنش رطوبتی باعث کاهش 6 تا 62 درصدی عملکرد دانه می شود و هم چنین سایر صفات زراعی ذرت به جز درصد پروتئین را نیز کاهش می دهد، که در منطقه سم پاشی نشده نسبت به منطقه سم پاشی شده، کاهش در صفات بیشتری شده مشاهده شد. اعمال تنش رطوبتی و آفات، درصد پروتئین را به ترتیب 13 و 3 درصد افزایش دادند. حیدری سورشجانی و همکاران) 1394( به منظور بررسی تأثیر سطوح مختلف آبیاری بر عملکرد کمی و کیفی ذرت علوفه ای در منطقه شهرکرد آزمایشی را در قالب بلوک های کامل تصادفی با 7 تیمار شامل 40، 55، 70، 85، 100، 115 و 130 درصد کمبود رطوبت خاک در 3 تکرار به روش آبیاری جویچه ای انجام دادند. طبق نتایج آن ها تأثیر سطوح مختلف آبیاری بر عملکرد، بهره وری مصرف آب، درصد ماده خشک، ارتفاع و قطر میانه ساقه و قطر، طول و وزن بلال معنی دار بود. اما سطوح مختلف آبیاری تأثیر معنی داری روی درصد پروتئین و درصد روغن دانه نداشت. Mohammadai و همکاران) 2012( به منظور ارزیابی اثرات تنش خشکی بر اجزاء عملکرد ذرت در منطقه خاتون آباد اصفهان یک آزمایش تحقیقاتی در قالب طرح اسپلیت پلات با سه تکرار انجام دادند. تیمارهای آبیاری اعمال شده بر اساس مقدار تبخیر از تشتک تبخیر کلاس A به ترتیب، آبیاری بعد از 70 میلی متر )برای کنترل(، آبیاری بعد از 90 میلی متر تبخیر )تنش آبی ملایم( و آبیاری بعد از 110 و 130 میلی متر تبخیر )تنش آبی شدید( بودند. نتایج آن ها نشان داد که اثر تنش آبی برصفات تعداد دانه در ردیف بلال، وزن هزار دانه، وزن دانهخشک و وزن بیومس کل معنی دار بود. مقدار بیشینه همه صفات بیان شده مربوط به تیمار آبیاری بعد از تبخیر 70 میلی متر آب از تشتک تبخیر بود. اثرات سطوح مختلف آبیاری در مراحل رشد بر خصوصیات مورفولوژیکی و اجزاء عملکرد ذرت در یک مطالعه میدانی در منطقه ارسنجان استان فارس مورد بررسی قرار گرفت. مطالعه انجام شده در طرح اسپلیت پلات با سه تکرار انجام شده و تیمارهای آبیاری در سه مرحله رشد رویشی، رشد زایشی ،و پرشدن دانه اعمال شدند. تیمارها براساس انجام آبیاری پس از تبخیر شدن مقادیر 40 میلی متر (L1)، 70 میلی متر (L2) و 100 میلی متر (L3) از تشتک تبخیر کلاس A تعریف شدند. طبق نتایج اعمال کم آبیاری بر همه اجزای عملکرد از قبیل: شاخص سطح برگ، ارتفاع گیاه، وزن خشک دانه، طول بلال، وزن خشک بلال و غیره تأثیر معنی دار داشت و این صفات در L1 بیشترین مقدار و در L3 کمترین مقدار خود را داشتند. و از نظر تأثیر کم آبیاری بر اجزای عملکرد در مراحل مختلف رشد این نتیجه حاصل شد که در همه مراحل ،کم آبیاری باعث کاهش مقادیر اجزاء عملکرد شد، اما شدت کاهش در مرحله پر شدن دانه از همه بیشتر و در مرحله رشد رویشی از همه کمتر بود 2013( (Azarpanah et al.,. در یک مطالعه به بررسی اثرات کم آبیاری بر عملکرد و کارآیی مصرف آب ذرت، تحت شرایط آب و هوایی نواحی خشک ایران پرداخته شد. از نظر صفت وزن خشک دانه، بین تیمارهای کم آبیاری، اختلاف معنی دار مشاهده شد. اما از نظر صفت وزن هزار دانه و تعداد دانه در ردیف، بین تیمارهای کم آبیاری اختلافی مشاهده نشد .هم چنین مشخص شد، در شرایط اعمال کم آبیاری، تیمار آبیاری به اندازه 80 درصد نیاز واقعی گیاه، بهترین گزینه جهت رسیدن به بالاترین کارآیی مصرف آب است 2011( (Salemi et al.,. در تحقیق دیگری به بررسی تأثیر سطوح مختلف آبیاری بر صفات کیفی گیاه ذرت دانه ای پرداخته شد ،طبق نتایج با افزایش شدت تنش خشکی درصد نشاسته دانه کاهش و درصد پروتئین دانه افزایش یافت، اما درصد چربی خام دانه تحت تأثیر قرار نگرفت )جلیلیان و همکاران ،1389(. اثر رژیم های مختلف آبیاری بر عملکرد ماده خشک و میزان پروتئین ذرت )سینگل کراس704( در یک تحقیق مورد بررسی قرار گرفت .مقایسه میانگین ها نشان داد که با کاهش میزان آبیاری مقدار عملکرد ماده خشک و درصد وزن خشک بلال به طور معنی داری کاهش و درصد پروتئین دانه به طور معنی داری افزایش پیدا کردند. لذا می توان ضمن صرفه جویی در مصرف آب، بدون کاهش معنی دار در عملکرد ماده خشک و میزان پروتئین کل، کشت ذرت را توسعه داد )بیگلوئی و همکاران ،1392(. ذرت یکی از محصولات غله ای مهم در جهان و در کشورهای در حال توسعه، منبع اصلی درآمد کشاورزان است. پتانسیل تولید بالای این محصول و اهمیت آن در تغذیه دام و طیور و همچنین تنوع فرآورده های حاصل از ذرت، سبب گردید تا بیشتر مورد توجه محققین قرار گیرد. هم چنین از گیاه ذرت برای مصارفی از قبیل: مصارف دارویی و صنعتی و استحصال اتانول به عنوان سوخت زیستی استفاده می شود )دهقانپور ،1393(. در استان کرمانشاه ذرت دانه ای از نظر سطح زیر کشت در بین غلات بعد از گندم و جو در رتبه سوم و از نظر عملکرد با مقدار در حدود 9 تن در هکتار در رتبه نخست قرار دارد )آمار نامه وزارت جهاد کشاورزی ،1393(. لذا در این تحقیق، به بررسی اثر تنش کم آبی بر روند رشد، عملکرد کمی و کیفی گیاه ذرت دانه ای رقم سینگل کراس 704 در کرمانشاه پرداخته شده است.
مواد و روش ها
منطقه مورد مطالعه
این آزمایش در فصل زراعی 1391 در محل مزرعه تحقیقاتی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه رازی کرمانشاه با طول جغرافیایی 47 درجه و 6 دقیقه و 12 ثانیه شرقی، عرض جغرافیایی 34 درجه و 19 دقیقه و 33 ثانیه شمالی انجام شد. میانگین ماهانه داده های هواشناسی مربوط به دوره رشد محصول کشت شده در این مطالعه مطابق جدول 1 می باشد .
-3354313338449

سال

ششم

/

شماره

3
/

بهار

96

سال

ششم



قیمت: تومان

دسته بندی : منابع آب خاک

پاسخ دهید