-148074190357

4743711-348413

نشریه حفاظت منابع آب و خاك، سال ششم، شماره دوم، زمستان 1395

تغییرات کاربری اراضی جنوبغرب تهران با استفاده از تکنیک سنجش از دور و زنجیره مارکوف

فائزه رجبزاده 1*

1*( استادیار؛ گروه مهندسی آب؛ دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس؛ تهران؛ ایران
faizehrajabzadeh@yahoo.com :نویسنده مسئول مکاتبات*

16837733390

تاریخ دریافت: 03/11/1394 تاریخ پذیرش: 21/01/1395

چکیده
بررسی تغییرات کاربری اراضی نیازمند استفاده از روش های سریع و فنون نوین میباشد. استفاده از سیستم سنجش از دور و سامانه اطلاعات جغرافیایی و تلفیق آنها با دادههای زمینی اطلاعات دقیق و بهتری را در خصوص تصمیم گیریهای چند جانبه ارائه می نمایند. در این پژوهش به منظور بررسی روند تغییرات کاربری اراضی با استفاده از تصاویر مربوط به ماهواره لندست 2 سنجنده MSS ژوئن سال 1975، ماهواره لندست 7 سنجنده +ETM سال 2002 و ماهواره لندست 8 سنجنده OLI ژوئن سال 2013 نسبت به تهیه نقشههای کاربری اراضی و بررسی تغییرات کاربری در طی دوره 38 ساله در محیط نرم افزار ENVI اقدام گردید. سپس با تهیه تصویر ماهواره لندست 5 سنجنده TM مربوط به ژوئن سال 1991 میلادی و تولید نقشه کاربری اراضی آن به همراه نقشه کاربری اراضی دو سال 2002 و 2013 تغییرات کاربری اراضی در سال 2024 پیش بینی شد. نتایج تغییرات کاربری در 38 ساله گذشته حاکی از کاهش 12 درصدی) 9/7060 هکتار( باغات منطقه و افزایش 7 و 5 درصدی سطوح مناطق مسکونی و اراضی کشاورزی میباشد. همچنین ،پیش بینی تغییرات کاربری 11 سال آتی نیز نشان دهنده کاهش 2 درصدی باغات منطقه نسبت به وضعیت فعلی بوده، در حالیکه سطح اراضی کشاورزی روند تقریبا ثابتی خواهد داشت و کاربری مسکونی با رشد 2 درصدی همراه خواهد بود .

کلید واژه ها: تغییر کاربری اراضی، زنجیره مارکوف، سنجش از دور

مقدمه
براي رسيدن به توسعه پایدار توجه بهه فاكتورههایی ماننهد منابع زمينی، محيط، جمعيت، اقتصاد و اجتماع از ضهرورتزیادي برخوردار میباشد. حفاظت از محيط به عنوان بخش مهمی از این سيستم، شهر اصهيی توسهعه پایهدار اسهت. مطالعات كشاورزي و منابع طبيعی، پایشهاي بيابهان زایهی ، تخریه سهيلاب ، خشکسهالی ، تغييهرات آب دریاهها و دریاچه ها، تغييرات آب و هوا، آلودگیهاي آب و خها و هوا، تغييرات شهرها و مناطق مسکونی به عنوان ابزارههایی براي مدیریت دقيق مطرح است كه با اطلاعات مهاهواره اي انجام بسياري از این مطالعات مقدور میشود . تلاشههاي متخصصان فناوريهاي فضایی و سنجش از دور و مدیران سب شده كه با استفاده از اطلاعات و دادههاي ماهوارهاي بتوان در جهت اعمال مدیریت صحيح و مبتنهی بهر دانهش روز گامهایی برداشت.
67406528066532

سال

سال

تغييرات كاربري اراضی به دليل فعاليتهاي توسعهاي و عمرانی و افزایش جمعيت باعث تغييرات سریع در استفاده از اراضی و پوشش زمين و افزایش تخری محيط زیست شده است. روند رو به رشد وضعيت فيزیکی شهرها بویژه مناطق مركزي كشور كه در پی مهاجرت بی رویه جمعيت از روستاها و شهرهاي كوچک بدليل نبود امکانات، شغل مناس و پایين بودن سطح رفاه زندگی صورت پذیرفته، روند تغييرات كاربري اراضی را بویژه در دهههاي اخير سرعت بخشيده است. این تغييرات برنامه ریزان و مدیران مسئول را در روند برنامهریزي و آمایش سرزمين وادار ساخته موضوع حاضر را با دقت مد نظر قرار دهند )بدر ،1378(.
گسترش سطح اراضی مسکونی در پاسهخ بهه افهزایشجمعيت و رشد اقتصاد، فرآیندي غيرقابل اجتنهاب بهه نظهرمی رسد، اما با ارائه راهکارهاي مدیریتی مناس نظير رشهدعم ودي ش هرها و جي وگيري از رش د افق ی آنه ا و ني زمکان یابی نقا جدید جهت گسترش شهرها، میتوان ميزان تغيير غير اصولی كاربريهاي دیگر به مناطق مسکونی را به حداقل كاهش داد )قراگزلو ،1383(. از آنجا كهه اسهتفاده ازروش هاي سنتی جهت تعيين تغييرات كاربري اراضی بسيار وقت گير و پرهزینهه مهیباشهد، اسهتفاده از فنهون نهوین وتکنولوژیهاي مدرن در راستاي تحقق ایهن اههداک كهاربردگستردهاي یافته است. با اسهتفاده از تصهاویر مهاهواره اي و تکنيک سنجش از دور، میتوان بها هزینهه و زمهان كمتهر ، طيف وسيعی از پروژههها را در سهطح جههانی ، منطقهه اي، ميی، استانی و محيی به نتيجه رساند. علاوه بر این، قابييت تکرار اخذ دادههاي ماهوارهاي به فاصيه زمانی چند ساعت تا چند روز در طول ماه یا سال، امکان مطالعات تغييرات و پایش پدیدههاي زمينی را بخوبی فراهم سهاخته و موجه تحولی در فناوري سنجش از دور شده است )عيهوي پنهاه،1382(.
در بين كاربردهاي متعدد عيم سنجش از دور، بررسهیرون د تغيي ر ك اربري پوش ش س رزمين از جایگ اه مهم ی برخوردار است. زیرا سطح زمين دائماً تحت تاثير تغييهرات مداوم اثرات تجمعی مجموعهایهی از عوامهل آشهفته سهاز،رشد و توسعه اكوسيستمها و فرهنگ انسانی در حال تغيير است) Gergal and Turner, 2002(. این تغييرات بهه دل يهل اث رات متع ددي از جمي ه ت اثير ب ر خصوص يات خ ا و فرسایش آن، تغيير اقييم )Kalany and Cai, 2003(، كاهش تنوع زیستی )9002 ,.Martinez et al( و موارد بسيار دیگر ،یکی از مهمترین عوامل تاثيرگذار بر سيستمهاي اكولوژیکی به حساب میآیند .لذا فهم پویهایی تغييهر كهاربر ي پوشهشزمين با استفاده از فنهون سهنجش از دور نقهش بن يهادي در برنام هری زي و آم ایش سهرزمين و كهاهش مش کلات و معضلات محيط زیستی متعاق آن، دارد) Kamusoko and
.)Anya, 2007
بر اساس پژوهشی ،Wijanarto )2006(، با اسهتفاده از تصاویر سهال ههاي 2000 و 2001 و نيهز مهدل پهيشبينهیماركوک به بررسهی تغييهر سهاختار سهرزمين منطقههاي در اندونزي پرداخت. نقشههاي كاربري/ پوشهش سهرزمين درمنطقهي مورد مطالعه روند تغيير پوشش سرزمين با استفاده از مدل سيولهاي خودكار- ماركوک مشخص گردید. نتایج حاصل از این تحقيق نشان داد كهه تعهداد بسهيار زیهادي ازلکههاي جنگل در حال كاهش و تبدیل به دو طبقه شهاليزارو مناطق مسکونی هستند .
Opeyemi )2008(، بهها اسههتفاده از تصههاویر مههاهوارهلندست در دو زمان 1972 و 2001 و نيز با اسهتفاده از مهدلسيولهاي خودكار- ماركوک به بررسی تغييرات كهاربري وپوشههش سههرزمين منطقههه ایههی در ایالههت Kwara آمریکهها پرداخت و از تصاویر طبقهبنهدي شهده سهالههاي 1972 و 2001 براي پيشبينی تغيير كاربري و پوشش سرزمين براي مدت 15 سال استفاده كرد. نتایج نشان داد كه رونهد رو بههرشدي در تعداد و وسعت لکههاي اراضی ساخته شده بههدليل اثر محر هاي متفاوت اقتصهادي و اجتمهاعی وجهوددارد. در این تحقيهق از دو پهارامتر ضهری جهذب و نهر مصرک سرزمين بهراي بيهان بهتهر تغييهر پوشهش سهرزميناستفاده شد. همچنين بها بررسهی ميهزان رشهد جمعيهت درمنطقه مطالعاتی مشخص شد كه روند كنونی تغيير پوشهشسرزمين در آینده با نر ثابتی ادامه خواهد داشت.
Guan و همکاران) 2008(، به بررسی ميهزان تغييهراتكاربري )پوشش( سرزمين ناشی از رشد شهر Kitakyushu در كشور ژاپن با استفاده از فنهون سهنجش از دور، سهامانه اطلاعات جغرافيایی و رهيافت اكولهوژي سهيماي سهرزمينپرداختند. بهدین منظهور بها بههرهگيهري از تعهداد 4 سهريتص اویر م اهوارهي لندس ت در س اله اي 1990، 1995، 2000 و 2005 ميلادي، نقشههاي رشد شهري تهيه شهدند.
سپس با استفاده از مدل سيولهاي خودكار- ماركوک ميزان و شدت تغييرات را تا سال 2050 ميلادي محاسهبه كردنهد.
نتایج این تحقيق نشان داد كه رشد شهري شامل تغيير انواع مختيفی از طبقات كهاربري/ پوشهش سهرزمين بهه كهاربريسکونتگاهی است.

سال

ششم

/
شماره

2
/

زمستان

شکل
1
مطالعه

مورد

منطقه

موقعیت
.

سال

ششم

/

شماره

2

/



قیمت: تومان

دسته بندی : منابع آب خاک

پاسخ دهید