-251554-491

نشریه حفاظت منابع آب و خاك، سال ششم، شماره اول، پاییز 1395
بررسی تأثیر سطوح مختلف شوري بر جوانه زنی و شاخصهاي رشد دو رقم گیاه کینوا
(Chenopodium quinoa Willd.)

صابر جمالی1، حسین شریفان2*، ابوطالب هزارجریبی3 و نیازعلی سپهوند4

1) دانشجوي کارشناسی ارشد مهندسی آبیاري و زهکشی؛ دانشگاه علوم کشارزي و منابع طبیعی گرگان؛ گرگان؛ ایران
2*) دانشیار؛ گروه مهندسی آب؛ دانشگاه علوم کشارزي و منابع طبیعی گرگان؛ گرگان؛ ایران
h_sharifan47@yahoo.com :نویسنده مسئول مکاتبات*
دانشیار؛ گروه مهندسی آب؛ دانشگاه علوم کشارزي و منابع طبیعی گرگان؛ گرگان؛ ایران
استادیار پژوهش؛ مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر؛ کرج؛ ایران
16686854654

تاریخ دریافت: 25/01/1395 تاریخ پذیرش: 26/03/1395

چکیده
به منظور بررسی تأثیر تنش شوري بر خصوصیات جوانه زنی بذور گیاه کینوا (Chenopodium quinoa Willd.)، آزمایشی به صورت فاکتوریل دو عاملی با استفاده از عامل هاي تنش شوري در پنج سطح( 50/0، 31/4، 01/8، 78/11 و 52/15 دسی زیمنس بر متر) و ارقام گیاه کینوا (رقم Sajama و رقم Titicaca) در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در آزمایشگاه آبیاري و زهکشی دانشگاه علوم کشاورزي و منابع طبیعی گرگان انجام گرفت. شاخصهاي سرعت جوانهزنی، متوسط زمان جوانهزنی، طول ریشهچه وساقهچه و وزن تر وخشک گیاهچه اندازهگیري وشاخص بنیه گیاهچه محاسبه شدند .نتایج تجزیه واریانس نشان دهنده اثرمعنیدارسطوح مختلف شوري برسرعت جوانه زنی، طول ریشهچه( 0.01P<)، طول ساقهچه و وزن تر گیاهچه( 0.05P<) بود. از طرفی اثرنوع رقم برمتوسط زمان جوانهزنی، طول ریشهچه، شاخص بنیه و وزن تر گیاهچه معنیدارگردید (0.01P<). همچنین اثرمتقابل شوري ورقم بر سرعت جوانهزنی، متوسط زمان جوانهزنی، طول ساقهچه و وزن خشک گیاهچه (0.05P<) و طول ریشهچه و شاخص بنیه گیاهچه (0.01P<) معنیداربود. بر اساس نتایج به دست آمده استنباط میشود که گیاه کینوا به سطوح بالاي شوري درمرحله جوانهزنی مقاوم بوده ومی توان نیجه گرفت که با اعمال مدیریت مناسب درمزرعه، استقرار این
گیاه رادرشرایط وجود آب وخاك شور تضمین نمود.

کلید واژه ها: آب دریا؛ جوانهزنی؛ شوري؛ کینوا؛ Sajama؛ Titicaca

مقدمه
باتوجه بـه رشـد روزافـزون جمعیـت در کشـور ، نیـاز ب ه اف زایش تولی د محص ولات کش اورزي ام ري ب دیهی است. همچنـین بـدلیل محـدودیت منـابع آبـی بـا کیفیـت
در کش ور و ب ا توج ه ب ه اینک ه بخ ش عم ده مس احت ایران ازنظـر اقلیمـی جـزء منـاطق خشـک ونیمـه خشـکمحس وب م یگ ردد، امک ان اس تفاده ازآبه اي ش ور و نامتعارف بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است .
68463408463194

سال

ششم

/

شماره

1
/

پاییز

95

سال

ششم

/

شماره

1

/

پاییز

95

خـــانواده اســـفناجیان ( (Chenopodiaceae بـــا 321 گونه و بیشترین جنس از جملـه خـانوادههـایی اسـت کـه نسبت به شـوري تحمـل دارنـد، بطـوري کـه گیـاه کینـوا(Chenopodium quinoa Willd.)ک ه گی اهی ی ک س اله و بــومی منــاطق آمریکــاي جنــوبی و ارتفاعــات آنــدم ی باش د ،از گیاه ان زیرخـانواده اس فناج و چغندرقن دبــوده و بــا وجــود ارزش غــذایی بــالایی کــه دارد، در شرایطی که اراضـی داراي حاصـل خیـز ي کـم و یـا دارايمحــدودیت هســتند بــه خــوبی قابــل کشــت بــوده ومحصول مناسـب تولیـد مـی کنـد . کینـوا گیـاهی بـا ارزشغــذایی مطلــوب و پتانســیل بــالاي رشــد و تولیــد درشــرایط نامســاعد محیطــی اســت. ایــران داراي تنــوعاقلیم ی متن وعی اس ت ب ه عن وان مث ال کش ت کین وا ازنظـر تولی د بخص وص در منـاطق جن وبی موج ب ایج اد تنــوع در محصــو لات زراعــی، تولیــد پایــدار و ایجــادافزایش درآمـد کشـاورزان و امنیـت غـذایی خواهـد شـد.
کین وا از آنج ا ک ه گیـاهی دارویـی و هـم چن ین بـدون گلــوتن اســت غــذایی ارزشــمند بــوده و بــه ســلامت جامعه نیز کمک خواهد نمود.
گی اه کین وا از ه زاران س ال قب ل کش ت م یش ده و دانههاي آن بعنوان یـک منبـع غـذایی مهـم مـورد اسـتفادهق رار م یگرفت ه اس ت. دان ه هـاي آن مس طح و گ اهیبیضی شکل مـی باشـد کـه معمـولا رنـگ آنهـا زرد کـم-رن گ ب وده و دامن ه تغیی رات رنـگ ه اي آن مـیتوان د رنـگ ه اي صـورتی، س یاه و س فید نیـز باش د. از طرف یگیاه کینوا بیشـتر در کشـورهاي آمریکـاي جنـوبی کشـتم ی-ش ود، ب ا ای ن وج ود در کش ورهایی مانن د آمریک ا (کل رادو و کالیفرنی ا)، چ ین، کش ورهاي اروپ ایی، کان ادا و هنـد نیـز کشـت مـیشـود ;2008.( Koyro and Eisa,
(2011 Jacobsen et al., 2009; Hariadi et al.,). در تحقیق ی دیگ ر اث ر ش وري ب ر عملک رد دان ه در دو رقم گیـاه کینـوا مـورد مطالعـه قـرار گرفـت و تفـاوت معن یداري ب ین ارق ام م ورد بررس ی و ت أثیر ت وام ب ین ارقام و سـطوح شـوري مشـاهده شـد ( Jacobsen et al.,2003). در تحقیقی دیگر بـه منظـور بررسـی جوانـه زنـیب ذر کین وا ب ا اس تفاده از ش وري ه اي حاص ل از ح ل کـ ردن نمــکهــاي مختلـ ف ماننـ د CaCl2 ،NaCl، 2MgCl و KCl در آب، به صـورت مجـزا بـراي هـر یـکاز نمـک هـا آزمایش ی انجـام شـد و نت ایج حاصـل نش انداد که سـرعت جوانـه زنـی در غلظـتهـاي پـایین تمـامنمــکهــا نســبت بــه آب شــاهد افــزایش یافتــه اســت(2014 Panuccio et al.,).
در تحقیقـی بـه منظـور بررسـی بـه منظـور بررسـی تأثیر دما بر جوانـه زنـی گیـاه کینـوا رقـمTiticaca تحـت تنش شـوري، آزمایشـی بـه صـورت فاکتوریـل بـا هفـت ســ طح دمــ ا( 5، 10، 15، 20، 25، 30و 35 درجــ ه س انتی گ راد) و چه ار س طح ش وري( 0، 4-، 8- و 12- میلی مول بر لیتر) انجام شـد. نتـایج آزمـایش نشـان داد بـا افزایش سـطوح شـوري (بـه جـز سـطح 12- میلـی مـولبر لیتر) درصـد جوانـه زنـی تفـاوت معنـی داري بـا شـاهد
نداش تند، ول ی در ص فت س رعت جوان ه زن ی تف اوت معنی دار مشاهده شد (مامدي و همکاران ،1394).
طال ب نــژاد و سپاســخواه، گیــاه کینــوا رقــم(cv.
(5206Titicaca, no را در گلخانـ ه بخـ ش مهندسـ ی آب دانش کده کش اورزي دانش گاه ش یراز کش ت کردن د .
ح داکثر محص ول دان ه گ زارش ش ده در پـژوهش آنه ادر لایسیمتر ،3.11 مگاگرم بر هکتـار بـوده اسـت کـه بـهمق ادیر محصــول دان ه در منــاطق بـومی کینــوا نزدیــکاس ت. آنهـا نش ان دادنـد ک ه کینـوا در شــوري آب 40 دســی زیمــنس بــر متــر نیــز مــیتوانــد مراحــل رشــدفنولوژي خود را طـی کـرده و محصـول دانـه اي را برابـر0.35 مگا گرم بر هکتـار تولیـد کنـد کـه از ویژگـی هـايمنحصـر بـه فـرد ایـن گیـاه اسـت( Talebnejad, et al.,2015).
در تحقیقی دیگر کـه بـه منظـور بررسـی جوانـه زنـیچغن در قن د تح ت آبی اري ب ا آب دری اي خ زر انج امش د، نت ایج نش ان داد ک ه ویژگ ی ه اي جوان ه زنـی از جمل ه درصــد جوانــه زنــی چغنــدر قنــد تــا تیمــار 50 درص د اخ تلاط آب دری ا ب ا آب ش اهد معن ی دار نب ود (صــــدوقی و همکــــاران ،1390). از ســــوي دیگــــر شـ اهمرادي و شـ ریفان( 1390) نتـ ایج نشـ ان داد کـ ه ویژگ یه اي جوان ه زن ی از جمل ه درص د جوان ه زن ی گنــدم تــا تیمــار 40 درصــد اخــتلاط آب دریــا بــا آب شاهد معنیدار نبـود . در تحقیقـی دیگـر نیـز ویژگـیهـايجوانه زنی پنبـه از جملـه سـرعت و درصـد جوانـه زنـیب ا درص دهاي مختل ف اخ تلاط آب دری ا ب ا اب ش رب بررس ی ش د و نت ایج نش ان داد ک ه ب ا اف زایش درص داختلاط درصد جوانـه زنـی (بـه جـزء ده درصـد) کـاهشمییابد کـه اخـتلاف جوانـه زنـی تیمـار شـاهد بـا تیمـار100 درصد به میـزان 87 درصـد بـود. همچنـین اخـتلافمعنیداري از لحـاظ درصـد جوانـه زنـی بـین تیمارهـا درســطح احتمــال 1 درصــد وجــود داشــت (مردوخــی وشریفان ،1390)
جه انی وهمک اران( 1390)، ط ی آزمایش ی گل دانی اثرمتقابــ ل ســ طوح کلریدســ دیم و کلریدکلســ یم را برجوانه زنی و بیومـاس گیـاه جـو بررسـی کـرده و بیـانکردنــد درصــد و ســرعت جوانــه زنــی و وزن تــر وخشـک س ا قه ب ا اف زایش شـوري، ک اهش و ب ا اف زایشغلظــت کلســیم، افــزایش پیــداکرده اســت. از طرفــیخاكهاي شور، خـاك هـایی هسـتندکه میـزان نمـکهـايمحلول در آنها به حـدي اسـت کـه رشـد گیـاه را تحـتت أثیرقرار م یده د، بیش تراین نم که ا را ک اتیونه اي س دیم، کلس یم، منی زیم هم راه ب ا آنی ونهـاي کلری د ،سولفات و بـی کربنـات تشـکیل مـیدهنـد .(Kafi et al.,
2009)
مراحل اولیه رشـد گیـاه از جملـه جوانـه زنـی بـذور،از حساستـرین مراحـل رشـد گیـاه اسـت کـه بـه مقـدارزیـادي تح ت ت أثیر ش وري ق رار م ی گی رد. ب ه عب ارتی دیگر، مراحـل جوانـه زنـی بـذر و رشـد اولیـهي گیاهچـهاز جمله مراحـل بحرانـی بـراي اسـتقرار گیـاه در شـرایطتـنش شـوري اسـت( Misra et al., 2004; Vicente et
2004 al.,). از طرف ی ش وري یکـی از مهمت رین تـنش هـاي محیط ی اس ت کــه تولیـد محصـولات زراعــی راتح ت ت أثیر قرارم ی ده د. درتم ام من اطقی ک ه آبی اري بـ راي تولیــد محصـ ولات زراعـ ی ضـ روري اســت،شورشـ دن خـ اك نیـ ز امـ ري غیـ ر قابـ ل اجتنــابمــی باشــد(2005Flowers et al., )، بطــوري کــه ایــنپدیــده بــه تــدریج بــه یــک مشــکل عمــده در منــاطق
خشـک ونیم ه خش ک ای ران تب دیل ش ده اس ت . ت نش شوري تأثیرات زیـادي بـر روي رشـد گیـاه، کیفیـت بـذرو عملک رد دان ه حت ی در گیاه ان ش ورزي1 مانن د گی اه کین وا دارد. رش د گی اه، عملک رد ک ل دان ه، تع داد دان ه ،وزن تـر و خشـک دانـه در اثـر شـوري کـاهش مـییابـد،اما بـا افـزایش شـوري میـزان پـروتئین دانـه هـا افـزایشم ییاب د در حالیک ه محت واي قن د ک ل دان ه ه ا ک اهش مییابد(.2008Koyro and Eisa, ).
اگرچه افزایش شـوري منجـر بـه کـاهش و یـا تـأخیردر جوانـ ه زنــی هـ ر دو نـ وع بــذرهاي هالوفیــت وگلیکوفیـت مـیشـود ( Clarke et al., 1969; katembe
et al., 1998; ajmalkhan et al., 2001; khan et al.,
2004 ; Huang et al., 2003; katembe et al.,2001، ب ا ای ن وج ود هالوفی ته ا بـا توان ایی تحم ل ش رایط ش ور، خ ود از گلیکوفی ته ا متم ایز م یش وند. اغل ب هالوفی ته ا تح ت ش رایط غیرش ور بهت ر جوان ه م ی -زننـد( 2003 (Huang et al.,، ول ی محـدود شـدن آنه ا
5705088518058

سال

ششم

/
شماره

1
/

پاییز

سال



قیمت: تومان

دسته بندی : منابع آب خاک

پاسخ دهید