-303517-4375

5213363-446335

نشریه حفاظت منابع آب و خاك، سال پنجم، شماره اول، پاییز ١٣٩٤

تخمین تابع تولید و کارآیی مصرف آب در گیاه بادمجان تحت شرایط آبیاري قطرهاي و کود نیتروژن

علی عبدزادگوهري1*، ابراهیم امیري2 و امین علیزاده3

1*) دانشگاه آزاد اسلامی؛ واحد اسلامشهر؛ باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان؛ اسلامشهر؛ ایران
abdzadgohari_a@yahoo.com :نویسنده مسئول مکاتبات*
دانشیار؛ دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان؛ دانشکده کشاورزي؛ گروه زراعت؛ لاهیجان؛ ایران
استاد؛ گروه مهندسی آب؛ دانشکده کشاورزي؛ دانشگاه فردوسی؛ مشهد؛ ایران

18697064085

تاریخ دریافت:16/01/1394 تاریخ پذیرش: 23/08/1394

چکیده
دستیابی به برنامه مناسب آبیاري و تاثیر مدیریت آب و کود نیتروژن بر گیاه بادمجان به دلیل طولانی بودن دوره رشد آن، هنگامی می تواند منجر به افزایش عملکرد محصول شود که مدیریتی صحیح در زمینه مصرف آب و کود صورت گیرد. از این رو تحقیق حاضر به منظور بررسی امکان کاهش مصرف آب در گیاه بادمجان با استفاده از سیستم آبیاري قطره اي نواري( Tape) و تعیین مقدار مناسب کود نیتروژن و اثر آن بر روي عملکرد محصول و تعیین تابع تولید و ضریب گیاهی( Kc) و ضریب حساسیت محصول به تنش رطوبت( Ky) در قالب طرح بلوك هاي کامل تصادفی در سه تکرار در شهرستان آستانه اشرفیه در سال زراعی 1389 انجام گرفت .تیمارهاي اصلی شامل چهار سطح آبیاري، بدون آبیاري (دیم) و آبیاري قطرهاي با مدیریت 60، 80 و 100 درصد نیاز آبی گیاه و تیمارهاي فرعی شامل چهار سطح نیتروژن با مقادیر صفر، 90، 120 و 150 کیلوگرم در هکتار بود. نتایج تحقیق نشان داد که آبیاري قطره اي در مدیریت 100 درصد نیاز آبی گیاه با مصرف 120 کیلوگرم نیتروژن در هکتار حداکثر میزان تولید محصول را با تولید 9/51 تن در هکتار داشت. مقدار کارایی مصرف آب در محدودة 20/4 تا 42/11 کیلوگرم برمترمکعب متغیر بود و مدیریت آبیاري نسبت به نیتروژن تاثیر بیشتري بر افزایش عملکرد داشت. مقدار ضریب گیاهی در طول دوره رشد بین 8/0 تا 9/0 متغیر بود در حالی که ضریب حساسیت بادمجان به تنش 06/1 به دست آمد. مقدار ارتفاع گیاه و ارتفاع ریشه در مدیریت آبیاري و مقدار قطر محصول در مدیریت کود نیتروژن معنی دار نشد. اما آبیاري و مقدار کود مصرفی و اثر متقابل آن ها بر عملکرد محصول و کارآیی مصرف آب معنی دار بود.
کلیدواژه ها: بادمجان؛ ضریب گیاهی؛ عملکرد؛ مدیریت آبیاري
مقدمه
نیاز روز افزون جوامع بشري به تولیدات کشاورزي و محدود بودن منابع آب، مسئله اي است که پژوهشگران را براي استفاده هر چه بهتر از منابع آب به سعی و تلاش وا داشته است. در جذب عناصر غذایی، آب داراي نقش مهمی بوده و وجود رطوبت کافی در خاك براي جذب عناصر غذایی و افزایش عملکرد محصول ضروري است .علاوه بر آب، تأمین و عرضه عناصر غذایی گیاه و به صورت متعادل براي نیل به عملکرد و کیفیت مطلوب محصولات کشاورزي کاملاَ ضروري است (کریمی و همکاران ،1386). در مناطق خشک و نیمه خشک نه تنها کمبود آب بلکه کمبود عناصرغذایی قابل جذب در خاك نیز همیشه محدود کننده رشد گیاه می باشد. بخش کشاورزي بزرگترین مصرف کننده آب در جهان است و در مناطق خشک، کشت آبی 50 تا 85 درصد آب کل را مصرف می کند و راندمان مصرف آن در این بخش 30 تا 32 درصد است( 2001Hamdy, ). محدودیت منابع آب ،گویاي ضرورت استفاده بهینه از آب در بخش کشاورزي می باشد، لذا یکی از راههاي استفاده بهینه از آب، به کارگیري روش هاي مدرن آبیاري از جمله آبیاري قطره اي نواري است. در شرایط کنونی و با توجه به وضعیت موجود کشاورزي ایران، توسعه روشهاي آبیاري قطرهاي نواري در اراضی مستعد راهی مناسب و کارآمد براي افزایش کارآیی مصرف آب خواهد بود (کریمی و همکاران، 1385). افزایش رقابت براي به دست آوردن آب و تامین نیاز آبی براي رشد پیوستۀ محصولات کشاورزي از لحاظ تجاري باعث انجام آبیاري هاي مکرر شده است. لذا سیستمهاي آبیاري قطرهاي میتواند به لحاظ صرفهجویی در مصرف آب، یکی از بهترین روشها به شمار میآید (2007 Aujla et al., ؛ Buttar et al.,
69530208307747

سال

پنجم

/
شماره

1
/

پاییز

سال

پنجم

/

شماره

1

/

پاییز

2006). در تحقیقی Hanson و May (2004) دریافتند که روش آبیاري قطرهاي نواري در مقایسه با روش هاي دیگر آبیاري داراي عملکرد محصول بیشتري می باشد. یکی از نکات مهمی که کارشناسان بر آن تاکید دارند، افزایش کارایی مصرف آب میباشد که نوعی رابطه حاکم میان رشد گیاه و مصرف آب بوده و مقدار عملکرد محصول به ازاي مقدار آب مصرفی را نشان می دهد (Sing and 1997Paterson, (2002) .(Sinka, کاهش تبخیر سطحی از خاك و آب و همچنین کاهش نفوذ عمقی را، عامل افزایش کارایی مصرف آب معرفی نمود .Weyhrich و همکاران( 1995) گزارش نمودند که براي دستیابی به حداکثر کارایی مصرف آب، باید آب مصرفی در مزرعه ،حدود 30 درصد کمتر از میزان تبخیر و تعرق منطقه باشد ،در حالی که جهت دستیابی به حداکثر عملکرد، میزان آب مصرفی باید حدود 20 درصد بیشتر از تبخیر و تعرق در منطقه باشد .(1991Navalawala, ( در تحقیقی اظهار نمود که افزایش کارآیی مصرف آب در هر نوع سیستم آبیاري خصوصاً در مناطق خشک و نیمه خشک از اهمیت بیشتري برخوردار است. تعیین تبخیر و تعرق، تابع عملکرد گیاه و ضریب گیاهی از فاکتورهاي حائز اهمیت بوده که در این تحقیق مورد ارزیابی قرار گرفته است .زمانی که تلفات آب از گیاه بر اثر تعرق بیشتر از جذب آب شود، در گیاه کمبود آب حادث شده و گیاه دچار تنش خشکی می گردد، به طوري که فیزیولوژي گیاهان را تحت تاثیر قرار داده و تقریباً بر کلیه جنبه هاي رشد و نمو آن ها اثر می گذارد( 1997Kocheki and Soltani, ). کود نیتروژن نقشی چشمگیر در تولید فرآودههاي کشاورزي ایفا می نماید و انتخاب مقدار کود حاوي این عنصر براي رسیدن به بالاترین سطح تولید الزامی است (1995Marschner, ). کمبود این عنصر اغلب در شرایطی که مدیریت تغذیه گیاه صحیح نبوده و به مقدار کافی در اختیار گیاه نمیباشد، مشاهده می شود. در برخی موارد نیز کود نیتروژن بیش از حد مورد نیاز در اختیار گیاه قرار می گیرد که به طور معمول منجر به آبدار شدن پرتوپلاسم، تردي و شکنندهگی گیاه شده که در نتیجه گیاه در برابر بیماريها و آفات آسیب پذیرتر می شود (انتصاري و همکاران، 1386). تحت شرایط کمبود آب ،اثر مواد معدنی مانند نیتروژن در خاك کاهش یافته و باعث اختلال در رشد ریشه و محدودیت فیزیولوژیکی در فعالیت هاي ریشه و ساقه می شود( 1995Schjoerring, ). استفاده بهینه از آب و کود نیتروژن و اعمال مدیریت درست می تواند علاوه بر افزایش محصول از زیانهاي ناشی از کمبود منابع آب جلوگیري نماید. در زمینه آب مصرفی و توابع تولید، هدف اساسی حصول حداکثر عملکرد در واحد سطح و حداکثر بهرهوري از آب مصرفی است تا به حداکثر سود و درآمد خالص نهایی رسید. تابع تولید یک مفهوم کلی و کاربردي است که رابطهاي بین واکنش گیاه به پارامترها و نهادههاي مختلف تولید مانند آب، کود و سایر شرایط و عوامل زراعی را نشان می دهد .در واقع، تابع تولید رابطهاي ریاضی بین میزان آب، کود مصرفی و کل محصول تولید شده یا میزان آب و کود مصرفی در طول فصل زراعی می باشد که راه را براي برنامهریزي و سیاست-گذاري تولیدات کشاورزي هموار می کند (سپاسخواه و همکاران ،1385).
5583168420522

سال

پنجم

/

شماره

1
/

پاییز

سال

پنجم



قیمت: تومان

دسته بندی : منابع آب خاک

پاسخ دهید